Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

+sal/+sel eki üzerine

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

Ynt: +sal/+sel eki üzerine

İletigönderen Türkçe » 29 Eki 2012, 16:42

Baturalptürk yazdı:"Evrensellik" için ne diyeceksiniz?
Uydurma +sAl eki yerine +lIk size uymuyorsa Eski Türkçe +dAm ekini kullanabilirsiniz.
  • 0

Dilleri düzenleyen kurumlar bulunsa da dilin biçimini belirleyen kullanımdır. Bir sözcük bir dilde kullanımda ise o dili düzenleyen kurumun sözlüğünde olsa da olmasa da artık bir bildirme aracıdır. Yalnızca yeni sözler bulmak yerine onları kullanmak, uygulayıcı olmak durumundayız.
Türkçe
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 634
Katılım: 14 Ağu 2012, 23:27
Değerleme: 7

Ynt: +sal/+sel eki üzerine

İletigönderen Baturalptürk » 29 Eki 2012, 21:06

Benim Türkiye Türkçesi'nde yaygınlaşmamış bir eki kullanıp kullanmamam hiçbir şeyi değiştirmez. Uydurma veya değil, -sal eki Türkçe için yeri doldurulmaz bir ektir. Onun için, ben bu eklerden rahatsız değilim; bilakis bu eklerin Türkçe'ye derinlik kazandırdığı kanısındayım.
  • 0

Üyelik görseli
Baturalptürk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 532
Katılım: 15 Eki 2008, 17:47
Konum: Ankara
Değerleme: 67

Ynt: +sal/+sel eki üzerine

İletigönderen Boraan » 29 Eki 2012, 22:28

Konu gene başa dönmüş , varolan bir  eke artı olarak ilinti anlamı verilmiştir.Anadolu Türkçesinde -lık ekinin de  ilinti anlamı yoktur.  Yalnızca bizde işlekliği az olan, sel - sal birleşik eki üzerine verilmiştir.

* sarsal: sansar (sargar, sarığ köklerinden, sarı ile kökteş) - DLT
* arsal: kumral, konural (ar: kestane rengi) - DLT
* kumsal: kumsu yer (kum kökünden) - Lehçe-i Osmani
* burunsal: atlara nal çakılırken burunlarına takılan şey (burun kökünden) - Halk Ağızlarından Derleme
* baysal: asayiş (bay kökünden) - Radloff
* uysal: uyumlu (kökü uy- eylemi) - Lehçe-i Osmani, Halk Ağızlarından Derleme
* savsal: budala (sav- kökünden) - Halk Ağızlarından Derleme
* soysal: asil (soy kökünden) - Halk Ağızlarından Derleme
* yensel: tatlı, sevilerek yenen (ye- kökünden) - Halk Ağızlarından Derleme
* kepsel: sersem, şaşkın - Halk Ağızlarından Derleme
* bessel: reçel - Halk Ağızlarından Derleme
* kavsal: koçanı sarılan mısır yaprağı - Halk Ağızlarından Derleme
  • 0

En soñ Boraan tarafından 29 Eki 2012, 22:29 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Boraan
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1813
Katılım: 23 Eki 2007, 17:34
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 65

Ynt: +sal/+sel eki üzerine

İletigönderen Bi50likdaha » 29 Mar 2014, 15:20

Ulusalcılık , Uluslukçuluk
Bilimselcilik ,  Bilimlikçilik
Gümüşi = Gümüşlük (Acaba hangi anlamı)
Kurşuni = Kurşunluk ( den den )

Bu +sAl ekine neden bu kadar takılınıyor anlamıyorum cidden , o kez diğer Türkçelerin hiçbirinde bulunmayan +yor öy kipini de çıkartalım.

Her ne kadar beğenilmese de Türkçeye oldukça uygunluk ma derinlik kazandırmış bir ek kanımca.
Uydurukça denilmesine rağmen bir çok şekilde ekin kökenlemesi yapılabiliyor ma uygunluğu da sağlanılabiliyor ki en esemeli açıklamalarından biri de şu olur :
Ada ve eyleme gelen eylem yapan +sA ekine ad yapan +()L eki eklenerek birleşik bir ek oluşturulmuş ki kullanımı da gayet bunu doğrular nitelikte ha bunu ortaya çıkaran nite ne gibi bir düşünceyle nece nasıl ortaya çıkardı bilmiyorum artık.

Türkçenin de diğer dünya dilleri gibi gelişen çevreye uyrulması adapte olması için ya "uydurukçuluk" yapması gerekecek sizin gibi kişiler yüzünden ya da başka dillerin boyunduruğu altında kalacak açıkçası sondan eklemeli bir dilin yeni ekler türetmesi kadar mantıklı bir şey göremiyorum ben ayrıca bu gelişme sadece yakalamak yetişmek namına olmamalı , öne geçip kendi özgün düşüncelerini sözcüklerini de türetebilmeli.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 420

Ynt: +sal/+sel eki üzerine

İletigönderen uydurmatik » 29 Mar 2014, 15:29

-yor eki farklı bir biçimde birçok lehçede var. Kazak T. kelip jürmin "geliyorum", Özbek T. kelib yuribman "geliyorum" gibi.
  • 0

uydurmatik
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 158
Katılım: 31 Ara 2013, 19:38
Değerleme: 6

Ynt: +sal/+sel eki üzerine

İletigönderen Bi50likdaha » 29 Mar 2014, 15:39

uydurmatik yazdı:-yor eki farklı bir biçimde birçok lehçede var. Kazak T. kelip jürmin "geliyorum", Özbek T. kelib yuribman "geliyorum" gibi.

Var bulunması ile kullanım görmesi açısından durum nedir peki ?

Özbekler ve Kazaklar bu ekleri gündelik yaşamda etkin olarak kullanıyorlar mı?
Ayrıca birdeki +yor yürümek anlamından sıyrılmış onlarda da öylemi ? Belki yalnızca gelmek gitmek eylemleri için kullanıyorlardır.
Ciddi bir bilgim yok soru sordum , yanlış anlama :)
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 420

Ynt: +sal/+sel eki üzerine

İletigönderen uydurmatik » 29 Mar 2014, 15:47

Yaygın olarak kullanılıyor. Türk lehçelerinde tasvir fiilleri (ya da tasvirî fiiller) diye bahsedilen fiillerden bir tanesidir. Anlam olarak da şimdiki zamanı ifade ediyor. Örneğin bir Kazak Türkü jazıp jürmin diyorsa bu bir yandan yazıp bir yandan yürüdüğü anlamına gelmiyor.
  • 0

uydurmatik
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 158
Katılım: 31 Ara 2013, 19:38
Değerleme: 6

Ynt: +sal/+sel eki üzerine

İletigönderen Bi50likdaha » 29 Mar 2014, 16:12

uydurmatik yazdı:Yaygın olarak kullanılıyor. Türk lehçelerinde tasvir fiilleri (ya da tasvirî fiiller) diye bahsedilen fiillerden bir tanesidir. Anlam olarak da şimdiki zamanı ifade ediyor. Örneğin bir Kazak Türkü jazıp jürmin diyorsa bu bir yandan yazıp bir yandan yürüdüğü anlamına gelmiyor.

Anladım sağ olasın.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 420

Ynt: +sal/+sel eki üzerine

İletigönderen Oktay D. » 12 Nis 2014, 01:58

Yönetim dipçesi:
Bu başlık, başka bir başlıktan ayrıştırılmıştır ve ilk iletideki yanıtla başlayan bir tartışmadır. Ancak
alıntıdaki yanıtlanan ileti, başka bir tartışmanıñ yanıtı olduğundan bu başlığa dahil édilmemiştir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8409
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5649

Ynt: +sal/+sel eki üzerine

İletigönderen cingelek » 17 Ara 2015, 13:00

SAl ekinin uydurma olduğunun belgesi
Bu başlıkta da aynı konu tartışıldığı için buraya da ekleyeyim dedim.
  • 0

cingelek
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 374
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 376

Ynt: +sal/+sel eki üzerine

İletigönderen kuluduk » 19 Eki 2016, 22:53

Boraan yazdı:Konu gene başa dönmüş , varolan bir  eke artı olarak ilinti anlamı verilmiştir.Anadolu Türkçesinde -lık ekinin de  ilinti anlamı yoktur.  Yalnızca bizde işlekliği az olan, sel - sal birleşik eki üzerine verilmiştir.

* sarsal: sansar (sargar, sarığ köklerinden, sarı ile kökteş) - DLT -Olasılıkla sagsar, savsar gibi biçimleri de bulunan sansar sözünün ses değişimine uğramış biçimidir. Adem AYDEMİR - DİVANÜ LÜGATİ’T-TÜRK’TE METATEZ ve DİĞER SES OLAYLARI başlıklı makalesinde bu kelimeye şöyle bir açıklama yazmış: Sarsal ~ sansar (DLT I: 483). Okunuşu şüpheli ve hapax legomenon bir veridir (EDPT: 854). Bu sözcükte birçok ses değişikliği olmuştur.
* arsal: kumral, konural (ar: kestane rengi) - DLT Donu kırmızı ile sarı arasında at manasına gelen ve “kumral,
koŋur, kestane” renklerini karĢılayan ar ve or kelimeleriyle ilgili
olarak Divanü Lügâti’t Türk‟de arsal ve arsıl sözcükleri yer
almaktadır (Çağatay 1961:45). Ġsim olan arsal veya arsıl
kelimelerinde + sal ve + sıl ekleri yer bildiren kumsal kelimesinden
farklı olarak daha çok benzerlik ifade etmektedir (Ergin 2004:178). Bu
konuda Banguoğlu (1957:27) Ģöyle demektedir: “Eski Türkçede –si-
benzerlik fiillerine muvazi bir *-ti- benzerlik fiilleri olmalıdır.
Çağatayca köktül, Özbekçe aktul Ģeklini Eski Türkçe arsıl, Kazan
lehçesinde aksıl Ģekline muvazi olarak *-ti- fiillerinin bir mahsulü
saymak istiyoruz. (Salim KÜÇÜK - TARİHÎ TÜRK LEHÇELERİNDE RENK ADLANDIRMALARI) Görüldüğü gibi "benzerlik" denilmekte, bir aidiyet-mensubiyet anlamı yoktur.

* kumsal: kumsu yer (kum kökünden) - Lehçe-i Osmani "kumsal" ve "yoksul" sözcüklerindeki "-sal" ve "-sul" ekleri, "-sı" ve "-al, -ıl" eklerinin birleşmesiyle oluşmuş görünmektedir. "kumsal" sözcüğü, "kum-su", "kum gibi" anlamından, "-al" ekiyle genişletilmiş ve kökanlamdan mensubiyet yüklenerek, köke bağlı sıfat gibi kullanılmış, sonra da adlaşmıştır. "kumsal" gibi, "yoksul" sözcüğü de, aynı yolla "yok-su", "yok gibi" anlamından yararlanılarak, "-ıl" ekiyle genişletilmiştir. Anadolu ağızlarında kullanınılan "varsıl = varsı-l" sözcüğü de aynı kuruluştadır. (Prof. Dr. V. Hatipoğlu - Türkçedeki Eklerin Kökeni) Görüldüğü gibi burada da benzerlik ilgisinden söz ediliyor. Kuma ait, kuma mensup gibi bir mana yoktur.
* burunsal: atlara nal çakılırken burunlarına takılan şey (burun kökünden) - Halk Ağızlarından Derleme -Derleme Sözlüğünde mevcut değildir.
* baysal: asayiş (bay kökünden) - Radloff -GTS'de sf. Huzur ve refah içinde olan manasında verilen bu söz ne Tarama ne Derleme Sözlüğünde mevcuttur. DLT'de ve Lexiconda da yoktur. Zaten GTS'deki baysal sözü de bir aidiyet-mensubiyet manası içermemektedir.
* uysal: uyumlu (kökü uy- eylemi) - Lehçe-i Osmani, Halk Ağızlarından Derleme -Derleme Sözlüğünde: Geçimsiz, kavga çıkaran, takılan (GTS'deki ile zıt bir anlamda); Aptal, bön, başkasının sözüyle davranan; Evcil. Redhouse'un Lexiconunda: weak, fickle; who yields to every new suggestion. Güncel Türkçe Sözlükteki anlam "başkasının sözüyle davranan (aptal kimse)" anlamındaki sözün esas manası değiştirilerek yazı diline göçürülmesi neticesinde ortaya çıkmış gibi görünüyor. Bu sözde de bir aidiyet-mensubiyet manası yoktur.
* savsal: budala (sav- kökünden) - Halk Ağızlarından Derleme -Derleme Sözlüğünde "Beceriksiz, baştan savma iş yapan" bu sözün savsak ile müteradif olduğu ve savsa- fiilinden türemiş olduğu açıktır. Yine aidiyet-mensubiyet manası ihtiva etmeyen bir sözdür.
* soysal: asil (soy kökünden) - Halk Ağızlarından Derleme -Derleme Sözlüğünde mevcut değildir. GTS'de «soyla ilgili» anlamı bulunmaktadır. Bu da Cumhuriyet devrinin uydurma kelimelerindendir.
* yensel: tatlı, sevilerek yenen (ye- kökünden) - Halk Ağızlarından Derleme -Derleme Sözlüğünde »az tatlı» manasında kaydedilmiş bir kelimedir. Aidiyet-mensubiyet anlamı yoktur.
* kepsel: sersem, şaşkın - Halk Ağızlarından Derleme -Derleme Sözlüğünde «Kuru çam odunu; Yaygın, serilmiş; Ağırlık, uyuşukluk, tembellik, güçsüzlük« Aidiyet-mensubiyet anlamı yoktur. Burada bir -sel eki kullanılmış olduğunu neye dayanarak söyleyebiliyorsunuz? Kelimenin kökü olan kep ne anlama gelmektedir?
* bessel: reçel - Halk Ağızlarından Derleme -Derleme Sözlüğünü incelerseniz kelimenin kökeninin pestil olduğunu anlayabilirsiniz. Ağızlarda besdil, bestel/bestil gibi biçimleri mevcuttur.
* kavsal: koçanı sarılan mısır yaprağı - Halk Ağızlarından Derleme -Derleme Sözlüğünde «Mısırın yeşil yaprağı; İçi boş, kof; Tam yanmamış, kurumuş, gevremiş şeyler.» anlamlarında bulunmaktadır. Aidiyet-mensubiyet anlamı yoktur. 1. manası ile kavşak biçiminde de kaydedilmiştir.

Ayrıca ağızları mukayeselere dahil ederken ağız sözlerinin birçoğunun aslî şeklinden uzaklaşmış, metatez vb. ses hadiseleri neticesinde bazen tanınmaz hâle gelmiş olabileceği ihtimalini daima göz önünde bulundurun.
  • 0

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 436
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 237

Ynt: +sal/+sel eki üzerine

İletigönderen kuluduk » 19 Eki 2016, 23:18

Le Qabaq yazdı:
Boraan yazdı:Yerine göre adlar oluşabiliyor,  sıfat olarak da kurulabiliyor, taysal insan dediğimde , tembel insan demiş oluyorum.

Dipçe : Taysal - Tembel (Derleme sözlüğü)
Bu sözcüğün kökü ne o zaman? Tay mı?


taysal «toy» ~ taysak «toy» (DS)
taysal ~ taral «tembel» (DS)
tavsamak
: (nsz) Bir iş, bir durum vb. gücünü, hızını kaybetmek, yavaşlamak, gevşemek (GTS)
  • 0

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 436
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 237

Ynt: +sal/+sel eki üzerine

İletigönderen toorku » 22 Eki 2016, 04:33

sal ekinin ya da sal taklidi yapan bir sürü ekin türkçedeki en büyük sorunu bence anlam ve bağlam karmaşasına yol açmasındadır özellikle cümle içinde ard arda gelen sözcüklerde kullanıldığında

örnek

ulusal ve çağdaş sanatsal kavramlarla düşünsel dünyamızda yeniliksel kavramsal, anıtsal ve imgesel yapılanmalara imkan açmalıyız

cümle anlaşılıyor ama tam olarak söylediği değilde ima etmeye çalıştığı buğulu göndermeler üzerinden

imdi yukarıda ki sorun sal ın çok kullanılmasındamıdır yoksa sal ekinin neye nerde tam olarak ne amaçla kullanıldığındamıdır zaten halkımız sal ekini tümcelere çok sıkıştıranlara entel demektedir doğru bir teşhis bence
  • 0

noktasızlaştıramalandıramadıklarımızdanmısınız
toorku
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 925
Katılım: 17 Ara 2014, 20:50
Değerleme: 1251

Ynt: +sal/+sel eki üzerine

İletigönderen Boraan » 22 Eki 2016, 09:17

örneğin

ulusal yerine ulussal
nesnel yerine nesnesel ... gibi
  • 0

Üyelik görseli
Boraan
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1813
Katılım: 23 Eki 2007, 17:34
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 65

Ynt: +sal/+sel eki üzerine

İletigönderen kuluduk » 14 Haz 2017, 20:36

Bu ekin aidiyet/mensubiyet anlamının Cumhuriyet öncesinde de bulunduğunu savunanların misal diye yazdıkları kelimelerde nedense ...ya ait, ...ya mensup, ... ile ilgili manaları bulunmuyor. Bu manalarda örnekler getirebiliyorsanız yazın aksi takdirde 1935'teki açıklama zaten ekin Fransızca çakması olduğunu ispat ediyor.
  • 0

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 436
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 237

ÖncekiSoñraki

Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

Reputation System ©'