Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

elektrik ilen elektronik

Mantık, Matematik, Doğabilim (fizik), Kimya, Dirimbilim (biyoloji) gibi dallarda bilimsel kavramlarıñ özleştirme çalışmalarını içerir.

elektrik ilen elektronik

İletigönderen Oktay D. » 24 Şub 2008, 16:06

İlk önce yad sözcükleri konuşayım:
elektrik ilen elektronik sözcükleri Latince electra sözcüğünden gelir. Añlamı kehribardır, kehribar taşını bilirsiñiz; birbirine sürtünce kıvılcım atar. Bu yüzden elektrige bu taşıñ adını vermişler. Farsça olan kehribar Arapçada da elektrik demektir.

Elektronik ise "elektron ile ilgili" demektir. Latince elektron da elektra (kehribar) + on (bir, birim, "one") sözcükleriniñ bileşimidir. Fizikte parçacıklara on ekleşmiş adı getirmek gelenektendir: proton, nötron, lepton, bozon (Satyendranath Bose añısına), fermiyon (Enrico Fermi añısına), gluon, foton, nükleon, pozitron, müon, kaon, ...

Ana Türkçede ya- eylemi vardır. Bu eylemden birçok sözcük türemiştir. Eñ bilindiklerini kökenlemeleriyle vereyim:
yan- (kendi kendine ya-)
yak- (zorla ya-)
yal- (edilgen olarak ya-)
ışık < yışık < yaşuk < ya-
yıldız/yaldız < yaltız < yal-
yıldırım < yaltır- (ettirgen olarak yal-) < yal-
...

Ben elektrik için yaltırık diyorum, ham yıldırıma benziyor. Bu karşılığı sanalbaba'nıñ kullandığını görebilirsiñiz, kendisi yaltırıkçıydı sanırım.

Doğa bilimindeki parçacık adları için +cık ekini bir Doğa bilimci olarak gelenekselleştirme niyetindeyim. Bu yüzden elektron için, yaltıcık adını uygun buluyorum. Buradan hareketle elektronik için yaltıcıksal ya da kısaca yaltısal denilebilir. Yiñe aynı us yürütmeyle yaltısal ulatı (aslında sadece ulatı) e-mail için yazılır. Kısaca y. ulatı ya da yal. ulatı (yalulatı) yazılabilir[1]. Bu sayede ya- eyleminin diriltilmesi için yol açılmış olunur bence.

Aşağıya türetimleri derliyorum:
  • yaltırık = elektrik
  • yaltsal/yaltıcıksal = elektronik
  • yaltıcık = elektron
  • yaltısal ulatı = elektronik posta

Dipçe.
[1] y-ulatı biçimini desteklemiyorum. Türkçede "-" işareti tamlamalarda kullanılmaz, bu İngilizceden geçmedir. Bunu yok etmemiz Türkçe için yararlı olacaktır.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6070

Ynt: elektrik ilen elektronik

İletigönderen Boraan » 24 Şub 2008, 22:27

Bu yazı bu iki sözcük için son noktayı koymuş gibi...
  • 0

Üyelik görseli
Boraan
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1817
Katılım: 23 Eki 2007, 17:34
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 66

Ynt: elektrik ilen elektronik

İletigönderen Oktay D. » 25 Şub 2008, 00:56

electron için verdiğiñiz köken doğru gelmedi. Çünkü bu sözcük 1891'de türetilmiş. Yunanlılar -tron eki elektron'dan çıkarıp araç eki haline getirmişler. Ayrıca Eski Yunancada -on eki yañsız adlara ve zarflara gelirdi.

kıytırık ile aynı yapım eklerine sahip diye yaltırıkı atmak kötü ilen yazık bir düşünce.

Moñolcadaki sezgi güzel, kullanılası. Peki bunuñ kökeninden emin miyiz? Çünkü Moñolcada önsesteki c- sesleri Türkçede y- olabiliyor (kesin kural değil sanırım). Bu durumda yakılgan yaltırık ile eşköklü bir sözcük çıkıyor: ya-.
Bundan emin olabilir miyiz?

Eğer çakılgan, çakmaktan geliyorsa elektrik için Moñollara uyup öyle diyelim; eğer yakmaktan geliyorsa yakılgan olabilir. Elektronik için de yaltırık olabilir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6070

Ynt: elektrik ilen elektronik

İletigönderen Temirbek » 25 Şub 2008, 16:52

Moğolca'da; цахилгаан = Çakhilgaan "yıldırım, şimşek, elektirik"
  • 0

En soñ Temirbek tarafından 25 Şub 2010, 23:01 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1201

Ynt: elektrik ilen elektronik

İletigönderen Oktay D. » 26 Şub 2008, 01:00

Moğolca sözcük için bakınmak gerek. Bu konu üzerinde eğilelim.

Yalt sözcüğü çok güzel bir sözcük. Madem ışık añlamına geliyor, bunu doğabilimindeki (fizikteki) nicem (quantum) kuramında geçen photon için kullanabilirim. Eğer "nicem"ler için +cık ekini gelenekselleştirmek istersek yaltçık güzel olabilir. Demin de yaltıcık demişim elektron için. Bu konuda biraz araştırmak ve düşünmek gerekiyor.

Bu arada yula bugün de kullanılıyor.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6070

Ynt: elektrik ilen elektronik

İletigönderen bensay » 26 Şub 2008, 12:08

Konuya ilişkin O.Sinanoğlu önderliğinde öneylenmiş olan FKT Sözlüğünde geçen sözcükler şunlar:

elektrifikasyon kıvıllandırma
elektriklendirmek kıvlandırmak
elektrik yükü kıvıl yük
elektrod kıvıluç
elektrodinamik kıvıldevimbilim
elektrokimya kıvılkimya
elektrolit kıvılkesilgen
elektrolitik solüsyon kıvılkesimsel çözelti
elektroliz kıvılkesim
elektromanyetik teori kıvılmıknatıs kuramı
elektromanyetizm kıvılmıknatıslık
elektromotor kuvvet kıvıliter kuvvet
elektron eksicik
elektronegativite eksiçekerlik
elektrostatik kıvıldinimbilim
nötron ılıncık
proton önelcik
pozitron artıcık

Bu ileti kişisel arayış özgürlüğünüze karışmak, ona etkimek bağlamında değildir. Ki, elektromanyetizm için "kıvılçekimsellik", kıvılmıknatıs yerine "kıvılçekimcek/kıvılçekincek", elektrostatik karşılığı kıvıldinimbilim yerine "kıvıldurağanlık" da denebilirmiş gibi geldi, bana.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3163
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1835

Ynt: elektrik ilen elektronik

İletigönderen Oktay D. » 26 Şub 2008, 13:14

çekim sözcüğü gravitation için kullanılmaktadır. Eğer kıvılçekimsel denirse elektrogravitational añlaşılır ki bu da Maksvel'iñ elektromañetizme kuramından oldukça farklı bir kuramdır. Kaldı ki mañetizma, sadece çekimsel değil itimseldir de. Buna karşın çekim (kütle çekimi), sadece çekimseldir. Eski nesil çekim yerine cazibe derdi. Yeñi nesil ise gravitasyon demeye başlıyor, yakın nesil genellikle çekim, kütleçekim der.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6070

Ynt: elektrik ilen elektronik

İletigönderen bensay » 26 Şub 2008, 14:47

Doğru, bu durumda elektromıknatıs için karşılığı uzatmamız gerekecek kıvılçekimceksel/kıvılçekinceksel gibi.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3163
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1835

Ynt: elektrik ilen elektronik

İletigönderen Temirbek » 26 Şub 2008, 16:45

Arapça cereyan sözcüğü "elektirik" için kullanıldığına göre, Türkçesi akım da kullanılabilir.

cereyan : "carayān; akım, akıntı, akış < Ar carā (hızla) aktı, koştu"
* Aynı kökten;  cari, cariye, cereyan, icra, macera, maceraperest, mecra

Kırgızlar "elektirik" için agım diyorlar, biz de akım diyebiliriz.
  • 0

En soñ Temirbek tarafından 25 Şub 2010, 23:03 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1201

Ynt: elektrik ilen elektronik

İletigönderen Oktay D. » 26 Şub 2008, 20:00

akım ile elektrik aynı şeyler değildir. Elektrik akımı diyeceğimiz zaman bocalarız. Ayrıca Arapçada elektriğe "cereyan" denmez (nerden edindiñiz bu bilgiyi?), sadece şehir elektriğine bazen cereyan denir halk arasında Her zaman elektrik için kähräbä denir. Bu arada elektrikçi için Suriyede "kähräbäci" dendiğini sık duyarım :)
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6070

Ynt: elektrik ilen elektronik

İletigönderen Yérbey » 24 Mar 2008, 14:26

Elektirik le elektronik artık öldü.
Yaşasın yaltırıkla  yıltırık...
  • 0

"Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik."
Üyelik görseli
Yérbey
Dérnek Üyesi
 
İleti: 484
Katılım: 16 Eyl 2007, 20:38
Değerleme: 70

Ynt: elektrik ilen elektronik

İletigönderen Türkeröz » 25 Haz 2008, 17:48

Bense elektriğe ışıtkan diyorum. Kıvılcımların birleşmesiyle oluşan kıvılcım topluluğuna kıvılgan, kıvılganın ışıtma erkesine (enerjisine) de ışıtkan (elektrik) veya ışılgan denilebilir. (kıvılcım<kıvılgan<ışıtkan, ışılgan)
Elektriklendirmek; ışıllandırmak
Elektron; ışılcık
Elektronik; ışılcal
Lamba; ışıtak
Ampul; ışıtlık
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3161
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 649

Ynt: elektrik ilen elektronik

İletigönderen cafercan92 » 27 Haz 2008, 19:42

Arkadaşlar bence hiç uğraşmayalım.Halk arasında da kullanılan 'ceyran' kelimesini kullanalım.
Bakınız örnek:
Ceyran------Elektrik
Ceyrantik-------Elektronik
Söylenmesi kolay bir kelime şahsen kullanıyorum. :D
  • -3

Üyelik görseli
cafercan92
İlgili
İlgili
 
İleti: 12
Katılım: 07 May 2008, 22:21
Değerleme: -3

Ynt: elektrik ilen elektronik

İletigönderen Aytunga » 27 Haz 2008, 20:25

Bir kere o ceyran değil cereyan, ikincisi, -tik diye bir yapım ekinin dilimizdeki varlığından şüphedârım.
  • 0

-Böyle kaba gürültüyle bu i? yürümez...
-Art?k bizim sözcüklerimizi kullanacak, yayg?nla?t?racak yazarlara gereksinimimiz var...
-Dayatma izlemiyle hiçbir yere varamay?z...
-Öz Türkçe temelinde olu?turulmu? denemelere, öykülere, uzunöykülere gereksinimimiz var.
-Bunun yan? s?ra yabanc? dili yüksek düzeyde dilmaçlar?m?z olmal?.
Üyelik görseli
Aytunga
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 214
Katılım: 18 Haz 2008, 11:59
Konum: Denizli
Değerleme: 15

Ynt: elektrik ilen elektronik

İletigönderen Yérbey » 27 Haz 2008, 20:53

Ceyran/ceyeran öz dilden olsa ne âlâ ...
Dilimizin 200-300 sözcükten oluştuğunu ve bilinmiyor diye de diğer sözcükleri kullanmayacağımızı mı sanıyorsunuz ?

Türkçenin bu varsıllığının tadına bakalım ve söz türetirken bundan yararlanalım.
Siz ilk kez duyuyorsunuz diye, sözcüklerimizden cayacak değiliz.
  • 0

"Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik."
Üyelik görseli
Yérbey
Dérnek Üyesi
 
İleti: 484
Katılım: 16 Eyl 2007, 20:38
Değerleme: 70

Soñraki

Dön Biçim ile Doğa Bilimleri

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 3 konuk

Reputation System ©'