1. bét (Toplam 1 bét)

hız, sürat

İletiGönderilme zamanı: 12 Ara 2007, 20:45
gönderen Temirbek
hız: hamle, hücum, hiddet, şiddet, sürat => ~ Fa χīz sıçrama, hücum, hamle < Fa χāstan, χīz- kalkmak, sıçramak

sürat: ~ Ar sur'at => hızlı gitme, hız < Ar sara'a hızlı gitti 

Ynt: hız, sürat

İletiGönderilme zamanı: 12 Ara 2007, 21:08
gönderen bensay
Bu hız sözcüğünün hızı anlatmakta kullandığımız bir yansılama sözü olan "vız" sözünden dönüşük olma olasılığı bence oldukça yüksektir.

Ynt: hız, sürat

İletiGönderilme zamanı: 09 Ağu 2013, 18:10
gönderen Teriyont
"çabuk ile sürat", "tez ile hız"
karşılık olabilecek sözcükler aslında.

Ynt: hız, sürat

İletiGönderilme zamanı: 10 Ağu 2013, 14:33
gönderen Oktay D.
téz "hızlı"
tézlik "hız"
tézlilik "hızlılık"
çabuk "süratli"
çabukluk "sürat"
çabukluluk "süratlilik"

Örnekler.
"tézlik sıñırını aşan sürücü, yönlendirmesini yitirerek karşı doğrultudan gelen bir araca çarptı."

"tézlik yönlü bir nicelikken çabukluk onuñ büyüklüğüdür."

"Déñeylerdeki téz bir nésneniñ algıç dedektör larda bıraktığı ize bakarak onuñ érk enerji ini, gidim momentum ini, kütlesini ma yükünü bilebiliyoruz."

"Bir nésneniñ dévinim érki kinetik enerjisi , onuñ tézliğine değil, yalñızca çabukluğuna bağlıdır."

Ynt: hız, sürat

İletiGönderilme zamanı: 22 Eyl 2013, 12:07
gönderen Toygun
ivinti    a. Çabukluk, hız, sürat.
Güncel Türkçe Sözlük

[/hr]

Ynt: hız, sürat

İletiGönderilme zamanı: 22 Eyl 2013, 15:37
gönderen Bi50likdaha
İventi olması gerekmez mi?

Ynt: hız, sürat

İletiGönderilme zamanı: 22 Eyl 2013, 16:23
gönderen Oktay D.
Éylem iv- "ivmek, hızlanmak" olduğu için ivinti olması beklenir.

Ynt: hız, sürat

İletiGönderilme zamanı: 10 Eki 2017, 14:02
gönderen bensay
yelgin
Hızlı.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü


yukarıdaki alıntı bağlamında yel- kökünden yelim, yelgi, yelit...?

Ynt: hız, sürat

İletiGönderilme zamanı: 13 Eki 2017, 12:49
gönderen hskizilcik
Hız sözcüğünün yansıma köklü olduğu kanısındayım. Dolayısıyla Türkçe olarak ele alınmalı. Sürat sözcüğü ise Arapçası olmakla birlikte, fizikte ikisi ayrı kavramlardır. hız, velocity ile belirtilen, vektörel özelliği gösterirken, sürat skalerdir ve değerini verir.

Benim önerim hız, hız olarak kalmalı, sürat için ise tezlik denmeli. İvme sözcüğü hız değişimini verdiği için iv- kökünü kullanmak eğitsel açıdan karışıklığa yol açabilir.

Ynt: hız, sürat

İletiGönderilme zamanı: 13 Eki 2017, 21:23
gönderen Oktay D.
Hız sözcüğü Farsça xās- eyleminden geliyor, "aniden kalkmak, sıçramak" démek.

Ynt: hız, sürat

İletiGönderilme zamanı: 15 Eki 2017, 21:54
gönderen toorku
ilginç olan şu خاستن iranda ya da iran coğrafyasında hız anlamında kullanılıyor mu ki iran azerbaycanından arkadaşlar daha yakın bilgi verebilirler

nişanyan 20.yy da hız sürat anlamına geldi diyor ama ne zaman bu iş başlamış tam açık değil


fırlı
süratli

Ynt: hız, sürat

İletiGönderilme zamanı: 15 Eki 2017, 23:35
gönderen hskizilcik
Ben kökü Farsçaya dayandırılan sözcüklere her zaman iki kez bakmak gerektiği kanısındayım. Farsça köklü denen sözlerin zamanında Türkçeden Farsçaya geçmiş olma olasılığı da var. O yüzden kesin diyemiyorum söz konusu Farsça olunca. Malum, etkileşim, karanlık çağlara dek gidiyor.

Ynt: hız, sürat

İletiGönderilme zamanı: 16 Eki 2017, 04:54
gönderen ulduzéver
Farsçada "xîz berdâşten" (bir şeyin/kimsenin üzstüne çabucak kalkmak) diye bir birleşik eylem de var. Birebir "xîz" (kalkış) ve "berdâşten" kaldırmak demek.
Türkçede Xîz › hız olması doğrudur bence.

Öneriye gelince sayın Bensay'ın önerdiği yélit sözcüğünden daha güzelini bulamadım. :)

Ynt: hız, sürat

İletiGönderilme zamanı: 16 Eki 2017, 10:53
gönderen hskizilcik
Sorum şu: Farsçada bunun kökü nereye gidiyor? Yani Farsça xiz nereden geliyor? eğer bu da yansımaya gidiyorsa, yansımaları bir ulusa mal edemeyeceğimiz için Farsça saymak doğru olmayacaktır.

Ynt: hız, sürat

İletiGönderilme zamanı: 16 Eki 2017, 16:33
gönderen ulduzéver
Farsça xâsten (kalkmak) eyleminin geçmiş zaman kökü xâst-, şimdiki zaman kökü "xîz"dir. Daha dip kökenini bilemedim çünkü Farsçanın tözel eylemlerindendir demeli addan yapılma değil. Addan yapılma eylemler "-îden" ekiyle türetilir ve geçmiş zaman köküyle şimdiki zaman kökü arasında öyle çok fark olmaz, örñeğin Az.Türkçe köç "göç" › Farsça kûç › kûçîden "göçmek" › geçmiş zaman kökü "kûçîd", şimdiki zaman kökü "kûç".

Xâsten gibi kuralsız eylemlerin kökü Orta ve Eski Farsçada araştırılmalı.