Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Türkçe'nin Geri Vitesi

Türkçe ile yad diller arasında yapılan karşılaştırmaları içerir.

Ynt: Türkçe'nin Geri Vitesi

İletigönderen Temirbek » 03 Eki 2011, 17:08

Oktay D. yazdı:Günümüz biçimi de +sIrA- olmalıdır, çünkü Eski Türkçede ana Türkçenin söziçi /r/ sesleri korunmuştur. Örneğin Eski Türkçe esiz sözcüğü varken esirge- (merhamet etmek) sözcüğü daha önceki dönemde ek aldığı için /r/ korunmuştur. Aynı biçimde semiri- (şişmanlamak) ile semiz (şişman); kūtru- (kudurmak) ile kūtuz (kuduz); kör(ü)- (görmek) ile köz (göz); tire- (diremek, ayakta durmak) ile tiz (diz); gibi...

Bugünkü +sXz biçiminden eylem yapacaksak +sXzlA- olabilir: ormansızla- ancak bu ayrı bir türetim olurdu, daha önce söz ettiğimiz gibi.


Doğru, bu açıdan bakmamıştım.

Bir başka "geri vites" önerisi vermek isterim. Önce olanakları toparlayayım:

1. Arayışıŋ adına bakarak, Eski Türkçe kérü (geri) sözcüğünü irdeleyelim. Kökü Eski Türkçe ké- (geç etmek, arkaya/sonraya gitmek) sözcüğüdür, bu kéç (geride kalan zaman) sözcüğünüŋ de köküdür (Eski Türkçe keç- (geçmek) sözcüğünüŋ kökü değildir, çünkü biri uzun /é/ ile diğeri kısa /e/ iledir[1]). Bu sözcük günümüzde açıkça gé-/ge- olurdu.

2. Türkçede bileşik eylemler vardır: yapadurmak (sürekli yapmak), yapagelmek (şimdiye dek yapmış olup bunu sürdürmek), yapıvermek (ivedi yapmak), yapabilmek (yapma yeteneğinde/olanağında olmak), yapayazmak (yapmaya eğilim etmek), yapakalmak (yapmak durumunda bulunmak), gibi...


Güzel bir us yürütüm. Bir de kez "tekrar, defâ" sözcüğü var, bu da aynı kökten midir? - kökünden > kéz ??

Eğer kez de bu köktense, baştaki /k-/ sesini koruyabiliriz. Çünkü ger-, gerim deyince germek "yaymak, uzatmak" fiiliyle karışabilir, karışmasa da tutunmasını zorlaştırabilir.
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1070

Ynt: Türkçe'nin Geri Vitesi

İletigönderen Oktay D. » 03 Eki 2011, 21:15

Aynı kökten gelmiyor, biri /e/ ile diğeri (uzun) /é/ iledir.
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 03 Eki 2011, 21:18 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7400
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3313

Ynt: Türkçe'nin Geri Vitesi

İletigönderen bilgekagan_d » 24 Nis 2012, 19:02

Baturalptürk yazdı:Bence Eski Türkçe'deki "+sire-/+sıra-" yapısı kullanılır kılınmalı. Bilim dili olması istenen Türkçe'ye derinlik katacaktır. Eski örneklerde şöyle:

ilsiremek: İlsiz kalmak
inçsiretmek: Rahatsız etmek ('inç' huzur)
tatıgsıramak: Tatsızlanmak ('tatıg' tat)

Büyük olasılıkla bizim olumsuzluk ekimiz olan "-sız/-siz" ile aynı kökten.

deforestation: ormansırama


konuyu yeni buldum, işlendimi bilmiyorum ama, bugün başka bi forumdan Muğla yöresinden bi arkadaş dikkatimi çekti ve bende hemen hatırladım Denizli yöresinde de aynı bu eski söz, bir şeye "sırama" özlem belirtisidir, mahrum olunmuş bir şeye özlem belirtisidir.
  • 0

Bilge
Üyelik görseli
bilgekagan_d
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 497
Katılım: 10 Ara 2011, 21:02
Değerleme: 10

Ynt: Türkçe'nin Geri Vitesi

İletigönderen Oktay D. » 29 Ara 2014, 00:05

Ana Türkçe *e- "olmaksızın olmak" sözcüğü bulunuyor. Eski Türkçe ep "değil" [DLT], Çuvaşça an < * "değil", -mA- < *-m e- olumsuzluk eki gibi yapılarda görülüyor. Ayrıntılı bilgi için Talat Tekin'iñ "Olumsuzluk ekinin etimolojisi" adlı makâlesine bakabilir.

Buradan yola çıkılarak bir tersinirlik eki yaratılabilir. Örneğin bir éylem var, ona bir ulaç eki getirip bu sözünü ettiğim e- sözcüğüyle birleştirirsek, olumsuzluk eki gibi, tersinirlik eki yapılmış olur. Ulaç eki olarak -k olabilir örneğin:
katla- "to fold" > katla-k e- "to unfold" > katlaka- "to unfold"

-mA-
olumsuzluk eki

-kA-
tersinirlik eki


Ayrıca, DLT'den:
ep
değilleme sıfatı

Örnek: kanıt "proof" × epkanıt "disproof"

Bu da ikinci önerim.
  • 4

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7400
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3313

Ynt: Türkçe'nin Geri Vitesi

İletigönderen Türkeröz » 29 Ara 2014, 01:21

Önce başka ile özge sözlerindeki -ka/-ge nin üzerinden gidilmeli.
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2931
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 509

Ynt: Türkçe'nin Geri Vitesi

İletigönderen Oktay D. » 29 Ara 2014, 01:51

Türkeröz yazdı:Önce başka ile özge sözlerindeki -ka/-ge nin üzerinden gidilmeli.

Onlarıñ hangi ekler oldukları bélirsiz. Bu yüzden bu ekiñ bir tersinirlik añlamı kattığını düşünemeyiz.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7400
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3313

Ynt: Türkçe'nin Geri Vitesi

İletigönderen toorku » 29 Ara 2014, 02:24

bu arada ben ingilizcede karşıt eylem yok o yüzden o ön eklere ihtiyaçları var diyenelere şunu söylemek isterim adamların demek ki ayrı eylem üretmeye ihtiyacı yok sonuçta aynı işi tek bir önekle çözüyorlar

demek istediğim meseleyi temeyyüz meselesinden böyle bir oluşumun türkçe denizini derinleştirmese bile ne kadar büyüteceğini okyanusa belki daha büyük bizim bilmediğimiz bir oluşuma götürebileceğini düşünelim

ayrıca burda verilen bazı örnekler ingilizce konusunda yanlış aynı eylemi bir sürü eylemle anlatabilirsiniz ama durum bizdeki kadar etkili olmayabilir lakin olasılıklar mevcut
  • 2

noktasızlaştıramalandıramadıklarımızdanmısınız
toorku
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 860
Katılım: 17 Ara 2014, 20:50
Değerleme: 1188

Ynt: Türkçe'nin Geri Vitesi

İletigönderen bensay » 29 Ara 2014, 11:33

Oktay D. yazdı:Ana Türkçe *e- "olmaksızın olmak" sözcüğü bulunuyor. Eski Türkçe ep "değil" [DLT], Çuvaşça an < * "değil", -mA- < *-m e- olumsuzluk eki gibi yapılarda görülüyor. Ayrıntılı bilgi için Talat Tekin'iñ "Olumsuzluk ekinin etimolojisi" adlı makâlesine bakabilir.

Buradan yola çıkılarak bir tersinirlik eki yaratılabilir. Örneğin bir éylem var, ona bir ulaç eki getirip bu sözünü ettiğim e- sözcüğüyle birleştirirsek, olumsuzluk eki gibi, tersinirlik eki yapılmış olur. Ulaç eki olarak -k olabilir örneğin:
katla- "to fold" > katla-k e- "to unfold" > katlaka- "to unfold"

-mA-
olumsuzluk eki

-kA-
tersinirlik eki


Ayrıca, DLT'den:
ep
değilleme sıfatı

Örnek: kanıt "proof" × epkanıt "disproof"

Bu da ikinci önerim.


-k ekinden yararlanma düşüncesi çok güzel. Ancak ötesi çağrışımsızlık dolayısıyla da anlaşılmazlık ma anlamsızlık içeriyor. Uzun olacaksa da "katlaksızlamak, katlaksızamak" gibi sözcükler ise anlamı (katlak olma durumunu giderme/ortadan kaldırma) veriyor.
  • 2

En soñ Oktay D. tarafından 25 Mar 2017, 17:56 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Gérekçe: alıntıdaki tekrar giderildi
http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2477
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 863

Önceki

Dön Karşılaştırmalar

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'