Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Farsça 'ki' ilgi edatı

Türkçe ile yad diller arasında yapılan karşılaştırmaları içerir.

Farsça 'ki' ilgi edatı

İletigönderen Temirbek » 28 Nis 2011, 20:18

Farsçada ve dilimizde sıkça kullanılan bu ilgi edatı ve bağlaç, özünde (esâsında) Türkçemiz için gerekli değildir. Bu yad (yabancı) unsuru da yalñızca alışkanlıktan ötürü kullanmaktayız. Farsça-Türkçe örneklerle açalım;

Farsça "Adam ki o okuyor." (Merd ki ô mi hvane) - Türkçe "Okuyan adam"

Farsça "Çocuk ki o gülüyor." (Beçe ki ô mi hande) - Türkçe "Gülen çocuk"

Dilimizde de kimileyin, bu Farsça yapıya uyup, sırf 'ki'yi kullanma adına dilimize aykırı sözlemler kurulduğu da oluyor, meselâ bir şarkı sözü şöyle;

"Fikrimiñ ince gülü, göñlümüñ şen bülbülü
O gün ki gördüm seni..."

Burada "o gün ki gördüm seni" kullanımı tam da Farsça mantık ve yapıdadır (Rûz ki ez dîde ra tû) Oysa Türkçesi "Seni gördüğüm gün"dür.

İngilizcede de Farsça 'ki'niñ işleğini yerine göre 'who/which/where' vb. yapar. Türkçede bu gibi kullanımlara gerek yoktur.


[/hr]

Türkçe, Farsça üzerinde etkisi olan dillerdendir. Türkçe pekçok zamir Farsçada da kullanılır. Bu alıntılar Azerbaycan Türkçesinden yapılmıştır. Farsça men < Azeri Türkçesi men "ben", Farsça ô < Azerice/Türkçe o (Macarca ö = Moğolca u aynı añlamda ve kökteş), Farsça anhâ "onlar" < Eski Türkçe an "o"nuñ soñuna Farsça çoğul eki /-hâ/ eklenmiş. Türkçe ve Azericede bu eski zamir onlar < Eski Türkçe anlar biçiminde yaşamaktadır.

Bu zamir Ana Türkçe döneminde muhtemelen *han "o" biçimindeydi. Ana Ural-Altayca'dan kalma olduğunu düşündüğüm Fince hän "o", bu düşünceme sağlam bir dayanak niteliğindedir.
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1122

Ynt: Farsça 'ki' ilgi edatı

İletigönderen Oktay D. » 05 Haz 2011, 03:20

Eski Türkçe an sözcüğü Ana Türkçe an sözcüğünden gelir, han değil. Çünkü sözcük başındaki Ana Türkçe h- sesinin saptanması için birkaç yordam vardır:
1) Halaç Türkçesinde karşılığı varsa. Halaç Türkçesi Ana Türkçe h- sesini koruyan tek Türk dilidir.
2) Diğer Türk dillerinde önseste y- türemesi varsa.
3) Diğer Altay dillerindeki karşılıklarda önseste Moğolca y-, Mançu-Tunguz p-, Japonca py-, Korece ph- denklikleri varsa.

Eski Türkçe an sözcüğü bu yordamların tümünden kalır, nitekim ilk yordam bile tek başına yeterlidir çünkü Halaç Türkçesinde ara "ora, o taraf" < Halaç Türkçesi *a "o" sözcüğü önseste /h-/ içermez (Eski Türkçe ol "o" sözcüğünden türeyen Halaç Türkçesi ō ayrıca bulunur).
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 09 Haz 2011, 00:44 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7782
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4194

Ynt: Farsça 'ki' ilgi edatı

İletigönderen Tözkoparan » 08 Haz 2011, 23:55

Farsça "ki" edatının gereksizliğini savunurken Arapça "ve" bağlacını kullanmanız ne tuhaf. Bence "ki", "ve" den daha gereklidir.
  • 0

Tözkoparan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 356
Katılım: 02 Haz 2011, 00:10
Değerleme: 49

Ynt: Farsça 'ki' ilgi edatı

İletigönderen Oktay D. » 09 Haz 2011, 00:27

Temirbek'e söylediniz ancak, ben yanıtlama gereği duyuyorum. Bence "ki"nin "ve"den daha gereksiz olduğu açık. Türkçede "ki" ile kurabileceğiniz yapıya karşılık daha güçlü başka bir yapınız doğal olarak varken öbür yandan "ve" için başka bir yapınız yok, ya hiç kullanmayacaksınız ya da karşılık gelen bir sözcük kullanacaksınız (ile, ulayı, yeme, ...).
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7782
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4194

Ynt: Farsça 'ki' ilgi edatı

İletigönderen Tözkoparan » 16 Haz 2011, 23:49

Sözdizimini değiştirmek kimileyin yeni bir soluk katabilir anlatıma. Belki anlatanın vermek istediği vurgu başka yerdedir. Yani neyse herhangi bir sebeple kullanıldığında "değişiklik olur" bir yerde. Onsuz olur mu, evet tabii ki olur. (ehe "ki" kullanarak kurdum ironik oldu)

Ancak "ve"ye hiiiç gerek yok yahu. Değişiklik değil fazlalık "ve". Aylardır konuşma dilimde bile kullanmıyorum onu.
  • 0

Tözkoparan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 356
Katılım: 02 Haz 2011, 00:10
Değerleme: 49

Ynt: Farsça 'ki' ilgi edatı

İletigönderen ingichka » 20 Kas 2011, 19:22

Bizde "ki"nin yanlış kullanıldığı oluyor:
Bana dedi ki sen benim kardeşimsin.
Kastedilen anlam: Bana "sen benim kardeşimsin" dedi.
Ki'li yapının gerçek anlam: Bana senin benim kardeşim olduğunu dedi (söyledi).
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Farsça 'ki' ilgi edatı

İletigönderen Tumay » 20 Kas 2011, 19:26

''Ve'' sözcüğü ''ki'' sözcüğünden daha önemlidir!!
  • 0

Tumay
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 825
Katılım: 15 Ağu 2011, 00:04
Değerleme: 1

Ynt: Farsça 'ki' ilgi edatı

İletigönderen Bi50likdaha » 18 Tem 2013, 08:20

Bu olay aslında Türkçenin edat , ilgeç gibi sözcüklere gereksinimi olmamasından kaynaklanmaktadır ama bence dile kulağa hoş gelen bir şiirsellik ahenk katmaktadır.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1845
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 412


Dön Karşılaştırmalar

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 3 konuk

Reputation System ©'