Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Bacak

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

Bacak

İletigönderen Türkçe » 30 Eyl 2012, 06:17

Bu sözcüğün kökeninin Farsça olduğunu söyleyenler olmuş. Farsça pâ "ayak" yoksa¹ pâça "hayvan ayağı" sözcüklerinden böyle bir türetim yapılmış olması bana pek olası gibi gelmedi. Farsça ayak anlamına gelen bir sözcüğe küçültme eki getirilerek (ayakcak) denmiş olsa bacak ayaktan daha büyük bir kılgandır². Başka bir konu da Türkçedeki kılgan adlarının bir çoğunun -ak/-ek ile bitiyor olmasıdır: kulak, yanak, dudak, yürek, göbek, böbrek, taşak, ayak gibi. Bacak sözünün kökeninin bu özellik de göz önünde bulundurulmadan Farsça pâ ile aralarındaki küçük bir benzerlikten dolayı Farsça olduğunun söylenmesine şaşırıyorum.

¹yoksa: veya
²kılgan: organ
  • 0

Dilleri düzenleyen kurumlar bulunsa da dilin biçimini belirleyen kullanımdır. Bir sözcük bir dilde kullanımda ise o dili düzenleyen kurumun sözlüğünde olsa da olmasa da artık bir bildirme aracıdır. Yalnızca yeni sözler bulmak yerine onları kullanmak, uygulayıcı olmak durumundayız.
Türkçe
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 634
Katılım: 14 Ağu 2012, 23:27
Değerleme: 7

Ynt: Bacak

İletigönderen Oktay D. » 02 Eki 2012, 10:55

Türkçe dahil birçok dilde "ayak", "bacak", "ayak tabanı" gibi añlamlar birbiriniñ yérine geçer.

Örneğin, Tuva Türkçesinde de adak sözcüğü "taban" añlamındadır. Öte yandan birçok Türkçede ise "ayak tabanı" démektir. Daha ötesinde, örneğin, Ana Türkçe *hadak "ayak" sözcüğü, Ana Moğolca *hadag "uç, bitim" sözcüğüyle denktir. Görüldüğü gibi, akraba iki dilde aynı sözcük ayrık añlamlara gitmiştir (birinde organ adı iken diğerinde daha geñel soyut bir kavramdır).

Farsçadaki "ayak"sözcüğünden bacak sözcüğü türetilmiş olabilir. Ancak bu kökenlemeden daha iyi bir Türkçe kökenleme biliyor musunuñuz? Önce Farsça kökenlemeyi çürütmeli ardından da yeñi ve tutarlı bir kökenleme getirmelisiñiz ki "halk etimolojisi"nin ötesinde bir tartışma yapmış olalım.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7850
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4319

Ynt: Bacak

İletigönderen Türkçe » 02 Eki 2012, 11:27

Oktay D. yazdı:Türkçe dahil birçok dilde "ayak", "bacak", "ayak tabanı" gibi añlamlar birbiriniñ yérine geçer.

Örneğin, Tuva Türkçesinde de adak sözcüğü "taban" añlamındadır. Öte yandan birçok Türkçede ise "ayak tabanı" démektir. Daha ötesinde, örneğin, Ana Türkçe *hadak "ayak" sözcüğü, Ana Moğolca *hadag "uç, bitim" sözcüğüyle denktir. Görüldüğü gibi, akraba iki dilde aynı sözcük ayrık añlamlara gitmiştir (birinde organ adı iken diğerinde daha geñel soyut bir kavramdır).

Farsçadaki "ayak"sözcüğünden bacak sözcüğü türetilmiş olabilir. Ancak bu kökenlemeden daha iyi bir Türkçe kökenleme biliyor musunuñuz? Önce Farsça kökenlemeyi çürütmeli ardından da yeñi ve tutarlı bir kökenleme getirmelisiñiz ki "halk etimolojisi"nin ötesinde bir tartışma yapmış olalım.
Farsça ayak anlamındaki sözcüğe küçültme eki getirilerek ayaktan daha büyük bir kılganın adı yapılmış olacak, öyle mi?
  • 0

Dilleri düzenleyen kurumlar bulunsa da dilin biçimini belirleyen kullanımdır. Bir sözcük bir dilde kullanımda ise o dili düzenleyen kurumun sözlüğünde olsa da olmasa da artık bir bildirme aracıdır. Yalnızca yeni sözler bulmak yerine onları kullanmak, uygulayıcı olmak durumundayız.
Türkçe
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 634
Katılım: 14 Ağu 2012, 23:27
Değerleme: 7

Ynt: Bacak

İletigönderen BARIÞ » 02 Eki 2012, 13:51

Bacak için yerliğimizdeki iletiler:

http://turkcesivarken.com/yazismalik/ht ... 5864#p5864

http://turkcesivarken.com/yazismalik/ht ... 1622#p1622

Bacak sözcüğüyle bağlı olabilecek diğer sözlerimiz;

Ba- kökünden;
Bağ
Baldır
Balak (Nogay Türkçesi Paça)
  • 0

Üyelik görseli
BARIÞ
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 580
Katılım: 27 Ara 2011, 18:14
Değerleme: 14

Ynt: Bacak

İletigönderen Türkçe » 02 Eki 2012, 14:03

Bacak ma kalça anlamlarına gelen oma / uma sözcüğüne +cAk eklenmiş, baştaki ünlü düştükten sonra da m- > b- değişimi olmuş olabilir. Bununla ilgili şimdilik bir kanıt bulamadım.
  • 0

Dilleri düzenleyen kurumlar bulunsa da dilin biçimini belirleyen kullanımdır. Bir sözcük bir dilde kullanımda ise o dili düzenleyen kurumun sözlüğünde olsa da olmasa da artık bir bildirme aracıdır. Yalnızca yeni sözler bulmak yerine onları kullanmak, uygulayıcı olmak durumundayız.
Türkçe
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 634
Katılım: 14 Ağu 2012, 23:27
Değerleme: 7

Ynt: Bacak

İletigönderen Oktay D. » 03 Eki 2012, 12:40

Türkçe yazdı:Farsça ayak anlamındaki sözcüğe küçültme eki getirilerek ayaktan daha büyük bir kılganın adı yapılmış olacak, öyle mi?

Öncelikle, "küçültme eki" sözcükleriñ añlamlarına "küçüklük-büyüklük" ilişkisiniñ dışında başka añlamlar da yükler (sevgi, acıma, azımsama, kuvvetlendirme, vb.). Ancak, bu yüklenen yan añlamlar çekimlerde diri görülürken, çoğu küçültme eki almış sözcük ise küçültme añlamlarını tümüyle yitirmiş olabiliyor [Rasanen, 1952. Bét: 92] [Ramstedt, 1957. Bét: 101] [Gulyamov, 1964. Bét: 18] [Tsintsius, 1947. Bölüm: 32] [Konstantinova, 1964. Bét: 80] [Avrorin, 1959. Bét: 109] (bu kaynaklar arasında Türkçeniñ yanı sıra Fransızca, Almanca, Özbekçe, Mançu-Tunguz dillerinden örnekler bulunmaktadır).

Küçültme ekiniñ yapımdaki birçok işlevi için [Kononov, 1968] "İsimlerin ve sıfatların küçültme şekilleri ve söz yapımı" makâlesine bakabilirsiñiz.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7850
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4319

Ynt: Bacak

İletigönderen Türkçe » 03 Eki 2012, 16:03

Oktay D. yazdı:Öncelikle, "küçültme eki" sözcükleriñ añlamlarına "küçüklük-büyüklük" ilişkisiniñ dışında başka añlamlar da yükler (sevgi, acıma, azımsama, kuvvetlendirme, vb.). Ancak, bu yüklenen yan añlamlar çekimlerde diri görülürken, çoğu küçültme eki almış sözcük ise küçültme añlamlarını tümüyle yitirmiş olabiliyor [Rasanen, 1952. Bét: 92] [Ramstedt, 1957. Bét: 101] [Gulyamov, 1964. Bét: 18] [Tsintsius, 1947. Bölüm: 32] [Konstantinova, 1964. Bét: 80] [Avrorin, 1959. Bét: 109] (bu kaynaklar arasında Türkçeniñ yanı sıra Fransızca, Almanca, Özbekçe, Mançu-Tunguz dillerinden örnekler bulunmaktadır).

Küçültme ekiniñ yapımdaki birçok işlevi için [Kononov, 1968] "İsimlerin ve sıfatların küçültme şekilleri ve söz yapımı" makâlesine bakabilirsiñiz.
Öyle de olsa Türkçede ayak sözcüğüne küçültme eki getirilebilir, ayacak/ayacık denebilirdi. Öyle bil Türkçede ayak diye bir sözcük yokmuş da Farsça sözcükten türetme yapılmış gibi bir durumdan söz ediliyor.
  • 0

Dilleri düzenleyen kurumlar bulunsa da dilin biçimini belirleyen kullanımdır. Bir sözcük bir dilde kullanımda ise o dili düzenleyen kurumun sözlüğünde olsa da olmasa da artık bir bildirme aracıdır. Yalnızca yeni sözler bulmak yerine onları kullanmak, uygulayıcı olmak durumundayız.
Türkçe
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 634
Katılım: 14 Ağu 2012, 23:27
Değerleme: 7

Ynt: Bacak

İletigönderen Güray » 04 Kas 2012, 16:09

Baş insan vücudunda en yukarıda ya, buna bir küçültme eki getirilip aşağıda olan bir parçamızdan söz etmek, aslında çok da anlamsız durmuyor.
Ama başçık, başçak'tan nasıl bacak olur bilmiyorum. İnsan vücudunda bir parçanın Türkçesinin olmaması olası gelmiyor bana, dünyanın başlangıcından beri insanlar elini kolunu bacağını görüyor,  bence bacağı nitelendirmek için gidip farsçadan ek sözcük alınması anlamlı değil. Bacak sözcüğü de olsa olsa basmaktan türemiştir.
  • 0

Türkçeleştirmede şu iki yola karşıyım:
1-Yabancı sözcüğün birebir çevirisini yapmak
2-Çok söyleyeni var diye anlamı bozuk olanı kabul etmek.
Diğer Türk dillerinde bir yanlış kullanım olunca onlarda da değişikliğe gidilmeli, bir karşılık bulmuşlar diye düşünmeden kullanmaktansa.
Güray
İlgili
İlgili
 
İleti: 6
Katılım: 30 Eki 2012, 13:21
Konum: Düzce
Değerleme: 0

Ynt: Bacak

İletigönderen Engin » 04 Kas 2012, 16:40

Her vücut parçasının, organının özel bir ada sahip olması gerekmiyor. Dünyada buna ilişkin bir sürü örnek var. Birçok halk bacak ile ayağı bir tek söz ile tanımlıyor. Aynısı bir Türk dili olan Tuvacada da söz konusu. Tuvacada hem 'ayak' hem de 'bacak' but sözü ile karşılanıyor. Aynısı 'el' ile 'kol' için de geçerli, khol sözü ikisini birden tanımlıyor. Bacak sözünün kökenlemesi de hâlâ bir muamma.
  • 0

Üyelik görseli
Engin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 605
Katılım: 28 Mar 2010, 01:16
Konum: Almanya
Değerleme: 14

Ynt: Bacak

İletigönderen BARIÞ » 06 Kas 2012, 17:49

Engin yazdı:Her vücut parçasının, organının özel bir ada sahip olması gerekmiyor. Dünyada buna ilişkin bir sürü örnek var. Birçok halk bacak ile ayağı bir tek söz ile tanımlıyor. Aynısı bir Türk dili olan Tuvacada da söz konusu. Tuvacada hem 'ayak' hem de 'bacak' but sözü ile karşılanıyor. Aynısı 'el' ile 'kol' için de geçerli, khol sözü ikisini birden tanımlıyor. Bacak sözünün kökenlemesi de hâlâ bir muamma.


Bacak Farsça çıkarsa alın size güzel bir karşılık BUT

Uğurola!
  • 0

Üyelik görseli
BARIÞ
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 580
Katılım: 27 Ara 2011, 18:14
Değerleme: 14

Ynt: Bacak

İletigönderen Türkçe » 06 Kas 2012, 18:17

BARIŞ yazdı:Bacak Farsça çıkarsa alın size güzel bir karşılık BUT

Uğurola!
but, -du   

a. 1. İnsan vücudunun kalça ile diz arasındaki bölümü. 2. Hayvanların, arka bacaklarının gövdeye bitişik olan dolgun, etli bölümü.
Güncel Türkçe Sözlük

Olasılıkla Tuvacada da bacağın aynı bölümü "but" dizden aşağıda kalan bölümü ise "ayak" sözü ile karşılanıyordur. Ayak sözcüğünün bacak anlamı da TDK Güncel Sözlükte bulunuyor:
ayak, -ğı   

a. 1. anat. Bacakların bilekten aşağıda bulunan ve yere basan bölümü. 2. Bacak. (...) 4. Vücudun belden aşağı bölümü: Ayağına bir pantolon çekti.
  • 0

Dilleri düzenleyen kurumlar bulunsa da dilin biçimini belirleyen kullanımdır. Bir sözcük bir dilde kullanımda ise o dili düzenleyen kurumun sözlüğünde olsa da olmasa da artık bir bildirme aracıdır. Yalnızca yeni sözler bulmak yerine onları kullanmak, uygulayıcı olmak durumundayız.
Türkçe
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 634
Katılım: 14 Ağu 2012, 23:27
Değerleme: 7

Ynt: Bacak

İletigönderen Türkçe » 06 Kas 2012, 18:41

Bacak sözünün kökeni konusunda bana göre ilginç bir çekit de şu: Yeni Uygur Türkçeside Farsça kökenli "pa" biçiminde "ayak" sözlükte bulunmuyor birak "pay" biçimide "bacak" sözü var. Bu avkanda "bacak" anlamında "paçak" sözü de var (payçak değil paçak). "Bacak" sözünün "paça"dan türemiş olabileceğini söyleyenler de var birak Yeni Uygur Türkçesi sözlükte paça sözcüğü de bulunmuyor.
  • 0

Dilleri düzenleyen kurumlar bulunsa da dilin biçimini belirleyen kullanımdır. Bir sözcük bir dilde kullanımda ise o dili düzenleyen kurumun sözlüğünde olsa da olmasa da artık bir bildirme aracıdır. Yalnızca yeni sözler bulmak yerine onları kullanmak, uygulayıcı olmak durumundayız.
Türkçe
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 634
Katılım: 14 Ağu 2012, 23:27
Değerleme: 7

Ynt: Bacak

İletigönderen Engin » 07 Kas 2012, 00:33

Türkçe yazdı:but, -du   

a. 1. İnsan vücudunun kalça ile diz arasındaki bölümü. 2. Hayvanların, arka bacaklarının gövdeye bitişik olan dolgun, etli bölümü.
Güncel Türkçe Sözlük

Olasılıkla Tuvacada da bacağın aynı bölümü "but" dizden aşağıda kalan bölümü ise "ayak" sözü ile karşılanıyordur. Ayak sözcüğünün bacak anlamı da TDK Güncel Sözlükte bulunuyor:
ayak, -ğı   

a. 1. anat. Bacakların bilekten aşağıda bulunan ve yere basan bölümü. 2. Bacak. (...) 4. Vücudun belden aşağı bölümü: Ayağına bir pantolon çekti.


Standart Tuvacada ayak (*adak) sözü yok.
  • 0

Üyelik görseli
Engin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 605
Katılım: 28 Mar 2010, 01:16
Konum: Almanya
Değerleme: 14

Ynt: Bacak

İletigönderen Türkçe » 08 Kas 2012, 17:04

Engin yazdı:Standart Tuvacada ayak (*adak) sözü yok.
Onda olasılıkla ayak için başka bir söz vardır.
  • 0

Dilleri düzenleyen kurumlar bulunsa da dilin biçimini belirleyen kullanımdır. Bir sözcük bir dilde kullanımda ise o dili düzenleyen kurumun sözlüğünde olsa da olmasa da artık bir bildirme aracıdır. Yalnızca yeni sözler bulmak yerine onları kullanmak, uygulayıcı olmak durumundayız.
Türkçe
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 634
Katılım: 14 Ağu 2012, 23:27
Değerleme: 7

Ynt: Bacak

İletigönderen D. Can Aktan » 08 Kas 2012, 17:20

Türkçe yazdı:Onda olasılıkla ayak için başka bir söz vardır.


Tuvaca-İngilizce sözlükte;

but: leg, foot, foot and leg olarak geçiyor.

Tuva Türkçesi Sözlüğü'nde de but: ayak karşılığı verilmiş.

Kaynaklar:

Anderson, Gregory David, & Harrison, K. David. Тыва-англи англи-тыва сөстүк (Tyvan-English English-Tyvan Dictionary). Kyzyl, 2002. Sayfa 21.

Arıkoğlu, Ekrem, & Kuular, Klara. Tuva Türkçesi sözlüğü (Tuvan Turkish Dictionary). Ankara: Türk Dil Kurumu, 2003. Sayfa 17
  • 0

Üyelik görseli
D. Can Aktan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 479
Katılım: 16 Ara 2008, 20:30
Konum: Ankara
Değerleme: 21

Soñraki

Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 6 konuk

Reputation System ©'