Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

esirgemek, esiz

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

esirgemek, esiz

İletigönderen Tumay » 11 Eki 2011, 20:37

Arapça Esir sözcüğüyle bir bağlantısı var mı ?
  • 0

Tumay
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 825
Katılım: 15 Ağu 2011, 00:04
Değerleme: 1

Ynt: esirgemek, esiz

İletigönderen Tumay » 11 Eki 2011, 20:39

Yok diye biliyorum ançıp kökenini de bilmiyorum.
  • 0

Tumay
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 825
Katılım: 15 Ağu 2011, 00:04
Değerleme: 1

Ynt: esirgemek, esiz

İletigönderen Oktay D. » 11 Eki 2011, 21:01

Eski Türkçe esiz "acıma, esirgeme" sözcüğünuŋ r-z dönüşümü olmadan önceki Ana Türkçe biçimi olan *esir sözcüğünden türemiştir. Addan eylem yapıcı +gA- ile esirge- olmuştur.

Ana Türkçe döneminde sözsonuŋda olan r sesleri Eski Türkçede z olur, ancak ek almış ve söz içinde bulunanlar r kalmıştır. Bunlara bilindik örnekler vereyim:
- semiz "şişman". Ancak semir- "şişmanlamak" < semiri- < *semir
- kūtuz "kuduz". Ancak kūtru- "kudurmak" < kūt(u)ru- < *kūtur
- tiz "diz". Ancak tire- "direnmek, ayakta durmak" < *tir
- iz "iz". Ancak irte- "aramak, irdelemek" < *ir
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7406
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3328

Ynt: esirgemek, esiz

İletigönderen Bengitaşlarındili » 11 Eki 2011, 22:15

Oktay D. yazdı:Eski Türkçe esiz "acıma, esirgeme" sözcüğünuŋ r-z dönüşümü olmadan önceki Ana Türkçe biçimi olan *esir sözcüğünden türemiştir. Addan eylem yapıcı +gA- ile esirge- olmuştur.

Ana Türkçe döneminde sözsonuŋda olan r sesleri Eski Türkçede z olur, ancak ek almış ve söz içinde bulunanlar r kalmıştır. Bunlara bilindik örnekler vereyim:
- semiz "şişman". Ancak semir- "şişmanlamak" < semiri- < *semir
- kūtuz "kuduz". Ancak kūtru- "kudurmak" < kūt(u)ru- < *kūtur
- tiz "diz". Ancak tire- "direnmek, ayakta durmak" < *tir
- iz "iz". Ancak irte- "aramak, irdelemek" < *ir

Esirgemek sözünün korumak ve muhafaza etmek anlamı birincildir. Bu anlamda Orta asyada Asramak/esremek sözü vardır. Esirgemek sözü yanlış bir türetim hissi uyandırıyor. Eski kaynaklarda geçen örneği var mı?
  • 0

Anlayın Artık! Uydurukçuluk devri bitti! Bitti! Koskoca Türk dünyası dururken uydurduklarınızı yutturamazsınız. Biri önerdiğiniz sözü ilk anda kabullenebilir ama sonra diğer Türk dillerindeki karşılıklarını öğrenince, önermiş olduğunuz uyduruk söz için size kin ve nefret besler. Benim şu anda tüm uydurukçulardan duyduğum nefreti duyar size, ama bunu şahıs olarak kimseye yöneltemediği, maddileştiremediği için Türkçeciliğe yansıtır. Türkçeciliğe nefret duymaya başlar.İşte siz UYDURUKÇULAR farkında olmadan TÜRKÇEYİ BALTALAYANLAR DURUMUNDASINIZ. Yeter artık UYDURMAYIN!
Üyelik görseli
Bengitaşlarındili
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2144
Katılım: 28 May 2009, 15:46
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 0

Ynt: esirgemek, esiz

İletigönderen D. Can Aktan » 11 Eki 2011, 23:59

Bengitaşlarındili yazdı:
Oktay D. yazdı:Eski Türkçe esiz "acıma, esirgeme" sözcüğünuŋ r-z dönüşümü olmadan önceki Ana Türkçe biçimi olan *esir sözcüğünden türemiştir. Addan eylem yapıcı +gA- ile esirge- olmuştur.

Ana Türkçe döneminde sözsonuŋda olan r sesleri Eski Türkçede z olur, ancak ek almış ve söz içinde bulunanlar r kalmıştır. Bunlara bilindik örnekler vereyim:
- semiz "şişman". Ancak semir- "şişmanlamak" < semiri- < *semir
- kūtuz "kuduz". Ancak kūtru- "kudurmak" < kūt(u)ru- < *kūtur
- tiz "diz". Ancak tire- "direnmek, ayakta durmak" < *tir
- iz "iz". Ancak irte- "aramak, irdelemek" < *ir

Esirgemek sözünün korumak ve muhafaza etmek anlamı birincildir. Bu anlamda Orta asyada Asramak/esremek sözü vardır. Esirgemek sözü yanlış bir türetim hissi uyandırıyor. Eski kaynaklarda geçen örneği var mı?



esirge[mek [ETü] UyB <1000 ésirke- acımak, yazıklanmak, merhamet etmek  < ETü esiz [Uy] eyvah! yazık! +IrgA- << ATü  biçiminde verilmiş.
  • 0

Üyelik görseli
D. Can Aktan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 479
Katılım: 16 Ara 2008, 20:30
Konum: Ankara
Değerleme: 21

Ynt: esirgemek, esiz

İletigönderen Oktay D. » 12 Eki 2011, 03:38

D. Can Aktan yazdı:esirge[mek [ETü] UyB <1000 ésirke- acımak, yazıklanmak, merhamet etmek  < ETü esiz [Uy] eyvah! yazık! +IrgA- << ATü  biçiminde verilmiş.

Niyanyan esiz +irge- biçiminde geldiğini söylemiş, güyâ zr eriyip r olmuş. Bu taplanabilir durumda değildir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7406
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3328

Ynt: esirgemek, esiz

İletigönderen Boraan » 02 Şub 2016, 13:30

Diğer bir örnek olarak acırgamak bir eski acıg sözcüğüne +ırga eki gelerek mi oluşmaktadır.
  • 0

Üyelik görseli
Boraan
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1800
Katılım: 23 Eki 2007, 17:34
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 65

Ynt: esirgemek, esiz

İletigönderen Kızıltürk » 07 Nis 2018, 18:52

Bu kelimenin kökünü *es ''kötülük'' olarak kurgulayabiliriz. DLT'de yer alan bir şiirde de bu kökün 3. kişi iyelik eki ve belirli nesne eki almış essin biçimini görüyoruz:

İdu birip boşuttum
tawar yulug taşuttum
eren essin eşüttüm
yükün barça özü çıgdı [I, 120]

''(Tutsağı) Salıverip bıraktım/(can karşılığında) mal ve fidye gönderdim/(böylece) adamlar(ının yaptığı) kötülüklerini örtmelerini emrettim/(yardımcı bile bulamayarak) yükünü kendi sardı.''

essiz kelimesinde olduğu gibi bu kelimede de ikizleşme olmuştur.
  • 0

''Ülkesini, yüksek istiklâlini korumasını bilen Türk milleti, dilini de yabancı diller boyunduruğundan kurtarmalıdır."
-M.Kemal Atatürk-
Kızıltürk
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 173
Katılım: 30 Kas 2014, 11:33
Değerleme: 414


Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 4 konuk

Reputation System ©'