2. bét (Toplam 3 bét)

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletiGönderilme zamanı: 23 Ağu 2011, 11:52
gönderen Oktay D.
Sayın ingichka'nıŋ tutumuna verdiğim yanıt doğrultusunda Neye göre Ortak Türkçe? başlığını açtım, buradaki konu da dağılmaz böylelikle.

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletiGönderilme zamanı: 23 Ağu 2011, 12:18
gönderen Gökbey
Kutluay yazdı:Telesmek: hızlı hızlı solumak, kaygıyla ivmek, sıkılmak, acele etmek anlamlarına geliyormuş.
Telaş ile benzerliği yok mu?


Sözü édilen Azericede telaş sözcüğü teles biçiminde olsaydı, dédiğiñiz doğru olurdu ancak onlar da telaş olarak kullanıyorlar.

Teles- eyleminiñ Türkçe olmasından yana kuşkularımıñ nedeni, telesik diye türeviniñ oluşundan kaynaklanmaktadır.

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletiGönderilme zamanı: 23 Ağu 2011, 12:34
gönderen Kutluay
Gökbey yazdı:
Kutluay yazdı:Telesmek: hızlı hızlı solumak, kaygıyla ivmek, sıkılmak, acele etmek anlamlarına geliyormuş.
Telaş ile benzerliği yok mu?


Teles- eyleminiñ Türkçe olmasından yana kuşkularımıñ nedeni, telesik diye türeviniñ oluşundan kaynaklanmaktadır.

Haklısınız. Telesimek, telesmek olarak eylemleşmiş türevleri de var. Yeri gelmişken bilen arkadaşlara sorayım: yad bir kökü bu biçimiyle eylemleştirmek olası mıdır? Abramak başlıklı konuda da aklımı kurcalamıştı. Abramak diye bir eylem türemiş sonuçta. Herhangi bir kök (özellikle yad sözcük) alıp onu etmek, olmak gibi ekler olmadan doğrudan kök olarak eylemleştirebilir miyiz?

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletiGönderilme zamanı: 23 Ağu 2011, 12:53
gönderen ingichka
Kutluay yazdı:
Gökbey yazdı:
Kutluay yazdı:Telesmek: hızlı hızlı solumak, kaygıyla ivmek, sıkılmak, acele etmek anlamlarına geliyormuş.
Telaş ile benzerliği yok mu?


Teles- eyleminiñ Türkçe olmasından yana kuşkularımıñ nedeni, telesik diye türeviniñ oluşundan kaynaklanmaktadır.

Haklısınız. Telesimek, telesmek olarak eylemleşmiş türevleri de var. Yeri gelmişken bilen arkadaşlara sorayım: yad bir kökü bu biçimiyle eylemleştirmek olası mıdır? Abramak başlıklı konuda da aklımı kurcalamıştı. Abramak diye bir eylem türemiş sonuçta. Herhangi bir kök (özellikle yad sözcük) alıp onu etmek, olmak gibi ekler olmadan doğrudan kök olarak eylemleştirebilir miyiz?
Eylemleştiremeyiz. Türkçe Arapça ve Farsçadan çok fazla sözcük almış olmasına rağmen etmek ve olmak gibi yardımcı fiiller olmadan hiç fiil almamıştır. Sadece yanlışmasam denizcilik ıstılahlarında fayrapmak gibi yabancı dilden alınma fiiller var. Bir de  Türkçedeki coş- fiilinde Farsça cûş ile benzerlik görüldüğü için kökeni konusunda farklı yorumlar yapılmış.

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletiGönderilme zamanı: 23 Ağu 2011, 17:49
gönderen Tansık
Kutluay yazdı:Herhangi bir kök (özellikle yad sözcük) alıp onu etmek, olmak gibi ekler olmadan doğrudan kök olarak eylemleştirebilir miyiz?


''Eylemleştiremeyiz'' denilmiş ama Türkçenin son birkaç yüzyıllık geçmişinden bunun örneklerini verebiliriz. Yeni yeni kullanımı yaygınlaşan ve ''yanlış türetim'' diyerek geçiştirilebilecek ''etki-(mek) ve tepki-(mek)'' eylemlerinden başka tam da sizin aradığınız biçimde yad kökten türemiş bir eylem daha var:

''Farı, kalbim, farı da
Kapına yığılacak karları
Kürüyeme!''

Hatta Necatigil'in yukarıdaki ''Kar Kar'' şiirinde de görüldüğü gibi bir kullanımı vardır ve Arapça ''fariğ'' sözcüğüne dayandığı söylenir.
Bunun dışında halk şiirinde de birçok örneğine denk gelmişimdir. Hemen usuma gelen Balasan adlı ozanımızın şiirinden bir dörtlüğü paylaşayım:

Ondan ayrılalı canım -hastadı-
Gönül kuşu uçup dönmek istedi
Kanadım bağlıydı kol -şikestedi-
Kurtulabilmenem efgana gelsin

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletiGönderilme zamanı: 23 Ağu 2011, 18:01
gönderen Gökbey
Ondan ayrılalı canım -hastadı-
Gönül kuşu uçup dönmek istedi
Kanadım bağlıydı kol -şikestedi-
Kurtulabilmenem efgana gelsin


Vérdiğiñiz koşuktaki sözcükleriñ eylemleşme dışında olduğunu düşünüyorum.
Daha çok, /r/ erimesi diyebilirim. Bunuñ birçok örñéğini Azericede görebilirsiñiz; -dXr ekiniñ soñuñdaki /r/ sesi yérine göre eriyip, düşmektedir.

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletiGönderilme zamanı: 05 Kas 2011, 13:31
gönderen ingichka
Tansık yazdı:Hemen usuma gelen Balasan adlı ozanımızın şiirinden bir dörtlüğü paylaşayım:

Ondan ayrılalı canım -hastadı-
Gönül kuşu uçup dönmek istedi
Kanadım bağlıydı kol -şikestedi-
Kurtulabilmenem efgana gelsin
Buradaki hastadı / şikestedi eylem olduğu kay yerden belli? -DIr ekinin kısalmış şekli olabilmez mi? Azerbaycan Türkçesinde böyle bir kullanım var: xəstədi "hastadır", şikəstədi "şikestedir".

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletiGönderilme zamanı: 05 Kas 2011, 13:33
gönderen ingichka
ingichka yazdı:
Tansık yazdı:Hemen usuma gelen Balasan adlı ozanımızın şiirinden bir dörtlüğü paylaşayım:

Ondan ayrılalı canım -hastadı-
Gönül kuşu uçup dönmek istedi
Kanadım bağlıydı kol -şikestedi-
Kurtulabilmenem efgana gelsin
Buradaki hastadı / şikestedi eylem olduğu kay yerden belli? -DIr ekinin kısalmış şekli olabilmez mi? Azerbaycan Türkçesinde böyle bir kullanım var: xəstədi "hastadır", şikəstədi "şikestedir".
Konuyla bağlı Gökbey Bey açıklama yazmış. Baykamaya kaldım.

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletiGönderilme zamanı: 09 Kas 2011, 07:24
gönderen ingichka
Salur Türkçesi:
9.Ey iman getirenler! Cuma günü namaza çağırıldığıñız zaman Allahı zikr etmeye telesin ma alış-verişi buraxıñ. Bilseniz, bu sizin üçün ne qeder xeyirlidir!
Yalnız bu âyetin Azerbaycan Türkçesi Kur'an tercümesinden Salur Türkçesine uyarlanmış olabileceğini düşünüyorum. (Mesela "qeder" Salur Türkçesine okşayanok.)

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletiGönderilme zamanı: 11 Kas 2011, 19:10
gönderen Bengitaşlarındili
İvmek sözü Türk coğrafyasının dar alanda sıkışmış sözlerinden biridir. Bu bağlamda "AŞIKMAK" sözünü yeğleyeceğim. Yerelcilikten kaçınıyorum, kaçınacağım. Öte yandan telesmek sözünün telaş sözü ile bir biçimde bağlantılı olduğunu düşünüyorum. 
Dilimizde bunun örnekleri var, aklıma gelen birini hemen yazayım: Manyak ( Fr. Maniac) > Manyamak

Telesmek sözünün telaş sözü ile köken bağı yok ise, kaygı ile acele etmek manasının Türkçeye gerek olduğu düşüncesiyle dile kazandırılmasından yana dururum.

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletiGönderilme zamanı: 19 Eyl 2012, 09:11
gönderen Türkçe
Telesdiren: Dehleyen.
Telesdirme: Dehleme.
Telesdirmek: Dehlemek.
Telesdirtmek: Dehletmek.
Telesen: Aceleci.
Telese-telese: Acele acele, hızlı hızlı.
Telesik: 1. Acilen, 2. Acil, acele.
Telesiklik: Acele.
Telesitmek: Telaşlandırmak.
Teleskenlik: Telaş, heyecan.
Telesmeden: Rahatça, sükunetle.
Telesmek: Acele etmek.
Teletedim, Teleto: Çabucak, âcilen.
(Yaşar Akdoğan)

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletiGönderilme zamanı: 19 Eyl 2012, 20:26
gönderen Toygun
Aziz Nesin öykülerinde bu sözcüğü sıklıkla kullanır.

"Polis memurunun ruhu teleserek dünyaya döndü."

"Cesedinden sıyrılan polisin ruhu öteki dünyaya gittiyse de cennete gitmek için hiç de telesmedi."


Üç kez dirilen bir ölünün neden dördüncü kez dirilmediğinin öyküsü - Büyük Grev

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletiGönderilme zamanı: 20 Eyl 2012, 01:33
gönderen Türkçe
Köken söz konusu olunca şimdilik teletedim - teleto gibi biçimlerden kökün tele- olması olası gözüküyor.

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletiGönderilme zamanı: 20 Eyl 2012, 09:46
gönderen Toygun
Tez sözcüğü ile kökendeş olabilir mi acaba?

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletiGönderilme zamanı: 20 Eyl 2012, 16:03
gönderen Türkçe
Toygun yazdı:Tez sözcüğü ile kökendeş olabilir mi acaba?
Tez sözcügü kapalı e'lidir.