Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

telesmek (acele etmek)

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletigönderen Oktay D. » 23 Ağu 2011, 11:52

Sayın ingichka'nıŋ tutumuna verdiğim yanıt doğrultusunda Neye göre Ortak Türkçe? başlığını açtım, buradaki konu da dağılmaz böylelikle.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7477
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3468

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletigönderen Gökbey » 23 Ağu 2011, 12:18

Kutluay yazdı:Telesmek: hızlı hızlı solumak, kaygıyla ivmek, sıkılmak, acele etmek anlamlarına geliyormuş.
Telaş ile benzerliği yok mu?


Sözü édilen Azericede telaş sözcüğü teles biçiminde olsaydı, dédiğiñiz doğru olurdu ancak onlar da telaş olarak kullanıyorlar.

Teles- eyleminiñ Türkçe olmasından yana kuşkularımıñ nedeni, telesik diye türeviniñ oluşundan kaynaklanmaktadır.
  • 0

Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1716
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 350

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletigönderen Kutluay » 23 Ağu 2011, 12:34

Gökbey yazdı:
Kutluay yazdı:Telesmek: hızlı hızlı solumak, kaygıyla ivmek, sıkılmak, acele etmek anlamlarına geliyormuş.
Telaş ile benzerliği yok mu?


Teles- eyleminiñ Türkçe olmasından yana kuşkularımıñ nedeni, telesik diye türeviniñ oluşundan kaynaklanmaktadır.

Haklısınız. Telesimek, telesmek olarak eylemleşmiş türevleri de var. Yeri gelmişken bilen arkadaşlara sorayım: yad bir kökü bu biçimiyle eylemleştirmek olası mıdır? Abramak başlıklı konuda da aklımı kurcalamıştı. Abramak diye bir eylem türemiş sonuçta. Herhangi bir kök (özellikle yad sözcük) alıp onu etmek, olmak gibi ekler olmadan doğrudan kök olarak eylemleştirebilir miyiz?
  • 0

Üyelik görseli
Kutluay
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 309
Katılım: 23 Eyl 2010, 14:00
Değerleme: 15

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletigönderen ingichka » 23 Ağu 2011, 12:53

Kutluay yazdı:
Gökbey yazdı:
Kutluay yazdı:Telesmek: hızlı hızlı solumak, kaygıyla ivmek, sıkılmak, acele etmek anlamlarına geliyormuş.
Telaş ile benzerliği yok mu?


Teles- eyleminiñ Türkçe olmasından yana kuşkularımıñ nedeni, telesik diye türeviniñ oluşundan kaynaklanmaktadır.

Haklısınız. Telesimek, telesmek olarak eylemleşmiş türevleri de var. Yeri gelmişken bilen arkadaşlara sorayım: yad bir kökü bu biçimiyle eylemleştirmek olası mıdır? Abramak başlıklı konuda da aklımı kurcalamıştı. Abramak diye bir eylem türemiş sonuçta. Herhangi bir kök (özellikle yad sözcük) alıp onu etmek, olmak gibi ekler olmadan doğrudan kök olarak eylemleştirebilir miyiz?
Eylemleştiremeyiz. Türkçe Arapça ve Farsçadan çok fazla sözcük almış olmasına rağmen etmek ve olmak gibi yardımcı fiiller olmadan hiç fiil almamıştır. Sadece yanlışmasam denizcilik ıstılahlarında fayrapmak gibi yabancı dilden alınma fiiller var. Bir de  Türkçedeki coş- fiilinde Farsça cûş ile benzerlik görüldüğü için kökeni konusunda farklı yorumlar yapılmış.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletigönderen Tansık » 23 Ağu 2011, 17:49

Kutluay yazdı:Herhangi bir kök (özellikle yad sözcük) alıp onu etmek, olmak gibi ekler olmadan doğrudan kök olarak eylemleştirebilir miyiz?


''Eylemleştiremeyiz'' denilmiş ama Türkçenin son birkaç yüzyıllık geçmişinden bunun örneklerini verebiliriz. Yeni yeni kullanımı yaygınlaşan ve ''yanlış türetim'' diyerek geçiştirilebilecek ''etki-(mek) ve tepki-(mek)'' eylemlerinden başka tam da sizin aradığınız biçimde yad kökten türemiş bir eylem daha var:

''Farı, kalbim, farı da
Kapına yığılacak karları
Kürüyeme!''

Hatta Necatigil'in yukarıdaki ''Kar Kar'' şiirinde de görüldüğü gibi bir kullanımı vardır ve Arapça ''fariğ'' sözcüğüne dayandığı söylenir.
Bunun dışında halk şiirinde de birçok örneğine denk gelmişimdir. Hemen usuma gelen Balasan adlı ozanımızın şiirinden bir dörtlüğü paylaşayım:

Ondan ayrılalı canım -hastadı-
Gönül kuşu uçup dönmek istedi
Kanadım bağlıydı kol -şikestedi-
Kurtulabilmenem efgana gelsin
  • 0

En soñ Tansık tarafından 23 Ağu 2011, 17:57 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Tansık
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 583
Katılım: 20 Tem 2010, 01:58
Değerleme: 15

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletigönderen Gökbey » 23 Ağu 2011, 18:01

Ondan ayrılalı canım -hastadı-
Gönül kuşu uçup dönmek istedi
Kanadım bağlıydı kol -şikestedi-
Kurtulabilmenem efgana gelsin


Vérdiğiñiz koşuktaki sözcükleriñ eylemleşme dışında olduğunu düşünüyorum.
Daha çok, /r/ erimesi diyebilirim. Bunuñ birçok örñéğini Azericede görebilirsiñiz; -dXr ekiniñ soñuñdaki /r/ sesi yérine göre eriyip, düşmektedir.
  • 0

Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1716
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 350

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletigönderen ingichka » 05 Kas 2011, 13:31

Tansık yazdı:Hemen usuma gelen Balasan adlı ozanımızın şiirinden bir dörtlüğü paylaşayım:

Ondan ayrılalı canım -hastadı-
Gönül kuşu uçup dönmek istedi
Kanadım bağlıydı kol -şikestedi-
Kurtulabilmenem efgana gelsin
Buradaki hastadı / şikestedi eylem olduğu kay yerden belli? -DIr ekinin kısalmış şekli olabilmez mi? Azerbaycan Türkçesinde böyle bir kullanım var: xəstədi "hastadır", şikəstədi "şikestedir".
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletigönderen ingichka » 05 Kas 2011, 13:33

ingichka yazdı:
Tansık yazdı:Hemen usuma gelen Balasan adlı ozanımızın şiirinden bir dörtlüğü paylaşayım:

Ondan ayrılalı canım -hastadı-
Gönül kuşu uçup dönmek istedi
Kanadım bağlıydı kol -şikestedi-
Kurtulabilmenem efgana gelsin
Buradaki hastadı / şikestedi eylem olduğu kay yerden belli? -DIr ekinin kısalmış şekli olabilmez mi? Azerbaycan Türkçesinde böyle bir kullanım var: xəstədi "hastadır", şikəstədi "şikestedir".
Konuyla bağlı Gökbey Bey açıklama yazmış. Baykamaya kaldım.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletigönderen ingichka » 09 Kas 2011, 07:24

Salur Türkçesi:
9.Ey iman getirenler! Cuma günü namaza çağırıldığıñız zaman Allahı zikr etmeye telesin ma alış-verişi buraxıñ. Bilseniz, bu sizin üçün ne qeder xeyirlidir!
Yalnız bu âyetin Azerbaycan Türkçesi Kur'an tercümesinden Salur Türkçesine uyarlanmış olabileceğini düşünüyorum. (Mesela "qeder" Salur Türkçesine okşayanok.)
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletigönderen Bengitaşlarındili » 11 Kas 2011, 19:10

İvmek sözü Türk coğrafyasının dar alanda sıkışmış sözlerinden biridir. Bu bağlamda "AŞIKMAK" sözünü yeğleyeceğim. Yerelcilikten kaçınıyorum, kaçınacağım. Öte yandan telesmek sözünün telaş sözü ile bir biçimde bağlantılı olduğunu düşünüyorum. 
Dilimizde bunun örnekleri var, aklıma gelen birini hemen yazayım: Manyak ( Fr. Maniac) > Manyamak

Telesmek sözünün telaş sözü ile köken bağı yok ise, kaygı ile acele etmek manasının Türkçeye gerek olduğu düşüncesiyle dile kazandırılmasından yana dururum.
  • 0

Anlayın Artık! Uydurukçuluk devri bitti! Bitti! Koskoca Türk dünyası dururken uydurduklarınızı yutturamazsınız. Biri önerdiğiniz sözü ilk anda kabullenebilir ama sonra diğer Türk dillerindeki karşılıklarını öğrenince, önermiş olduğunuz uyduruk söz için size kin ve nefret besler. Benim şu anda tüm uydurukçulardan duyduğum nefreti duyar size, ama bunu şahıs olarak kimseye yöneltemediği, maddileştiremediği için Türkçeciliğe yansıtır. Türkçeciliğe nefret duymaya başlar.İşte siz UYDURUKÇULAR farkında olmadan TÜRKÇEYİ BALTALAYANLAR DURUMUNDASINIZ. Yeter artık UYDURMAYIN!
Üyelik görseli
Bengitaşlarındili
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2144
Katılım: 28 May 2009, 15:46
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 0

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletigönderen Türkçe » 19 Eyl 2012, 09:11

Telesdiren: Dehleyen.
Telesdirme: Dehleme.
Telesdirmek: Dehlemek.
Telesdirtmek: Dehletmek.
Telesen: Aceleci.
Telese-telese: Acele acele, hızlı hızlı.
Telesik: 1. Acilen, 2. Acil, acele.
Telesiklik: Acele.
Telesitmek: Telaşlandırmak.
Teleskenlik: Telaş, heyecan.
Telesmeden: Rahatça, sükunetle.
Telesmek: Acele etmek.
Teletedim, Teleto: Çabucak, âcilen.
(Yaşar Akdoğan)
  • 0

Dilleri düzenleyen kurumlar bulunsa da dilin biçimini belirleyen kullanımdır. Bir sözcük bir dilde kullanımda ise o dili düzenleyen kurumun sözlüğünde olsa da olmasa da artık bir bildirme aracıdır. Yalnızca yeni sözler bulmak yerine onları kullanmak, uygulayıcı olmak durumundayız.
Türkçe
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 634
Katılım: 14 Ağu 2012, 23:27
Değerleme: 7

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletigönderen Toygun » 19 Eyl 2012, 20:26

Aziz Nesin öykülerinde bu sözcüğü sıklıkla kullanır.

"Polis memurunun ruhu teleserek dünyaya döndü."

"Cesedinden sıyrılan polisin ruhu öteki dünyaya gittiyse de cennete gitmek için hiç de telesmedi."


Üç kez dirilen bir ölünün neden dördüncü kez dirilmediğinin öyküsü - Büyük Grev
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5187
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1239

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletigönderen Türkçe » 20 Eyl 2012, 01:33

Köken söz konusu olunca şimdilik teletedim - teleto gibi biçimlerden kökün tele- olması olası gözüküyor.
  • 0

Dilleri düzenleyen kurumlar bulunsa da dilin biçimini belirleyen kullanımdır. Bir sözcük bir dilde kullanımda ise o dili düzenleyen kurumun sözlüğünde olsa da olmasa da artık bir bildirme aracıdır. Yalnızca yeni sözler bulmak yerine onları kullanmak, uygulayıcı olmak durumundayız.
Türkçe
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 634
Katılım: 14 Ağu 2012, 23:27
Değerleme: 7

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletigönderen Toygun » 20 Eyl 2012, 09:46

Tez sözcüğü ile kökendeş olabilir mi acaba?
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5187
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1239

Ynt: telesmek (acele etmek)

İletigönderen Türkçe » 20 Eyl 2012, 16:03

Toygun yazdı:Tez sözcüğü ile kökendeş olabilir mi acaba?
Tez sözcügü kapalı e'lidir.
  • 0

Dilleri düzenleyen kurumlar bulunsa da dilin biçimini belirleyen kullanımdır. Bir sözcük bir dilde kullanımda ise o dili düzenleyen kurumun sözlüğünde olsa da olmasa da artık bir bildirme aracıdır. Yalnızca yeni sözler bulmak yerine onları kullanmak, uygulayıcı olmak durumundayız.
Türkçe
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 634
Katılım: 14 Ağu 2012, 23:27
Değerleme: 7

ÖncekiSoñraki

Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'