Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

hoca/koca söz irdelemesi

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

hoca/koca söz irdelemesi

İletigönderen Gökbey » 13 Eki 2008, 22:03

Sevan Nişanyan bu iki sözün kökenini de yad olarak vermiş...

Nişanyan yazdı: koca  Tü? [TS xiii]  yaşlı ve ulu kişi; [TS xiv xiv]  yaşlı erkek  
———————
• Eski bir Doğu İran dilinden alıntı olasılığı yüksektir. Eş anlamlı olan Fa χwāca ve χodā (efendi, ulu kişi) biçimlerine karşılık olarak Oğuz lehçelerinde koca/koda ve kocaman/kodaman sözcüklerine rastlanır. Karş. hoca, hüda.


hoca [Yus, DK xiv] hoca/hace bir saygı hitabı   ~ Fa χwāca efendi, ağa, ulu ve saygıdeğer kimse, evin büyüğü, mal sahibi
———————
• Karş. koca.


Oysa say iki sözcüğümüzde öz dillendir.
Her iki sözcüğün kökeni de aynıdır.
Saygılı, bilge kişi añlamındadırlar.

Saygılı, bilge kişi añlamının "koca/eş" añlamına dönüşmesini şöyle açıklayabilirim;
Eski Türkçe "prenses" anlamına gelen "eşi" sözcüğü vardır. Kadınına değer veren her Türk erkeği, kendi kadınına "prensesim" añlamında "eşim" demeye başladı; soñrasında da "eşi" sözcüğü sıradan bir sözcük durumuna geldi.

Bu konu hakkında bir söylence daha vardır;
Ceñiz Han, yanındakilere seslenmiş : "Ben sizin hanınızım, oysa benim de hanım vardır." diyerek eşini göstermiş : "İşte bu da benim hanım..."
Soñrasında da her erkek, kadını için "hanım" demeye başlamış.

Aynı us yürütüm ile her kadın da, erkeğini saygıdeğer olarak gördüğünden "bu da benim kocam" diyegelmiştir.
  • 0

En soñ Gökbey tarafından 23 Eki 2011, 22:06 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1706
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 338

Ynt: hoca/koca söz irdelemesi

İletigönderen Bi50likdaha » 27 Eki 2013, 15:59

Güncelleme gerek :)

Bence Koca anlam olarak Hoca'ya benzemiş zaman içinde.
Koca-mak eylemi ile ilintilidir muhakkak.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1845
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 407

Ynt: hoca/koca söz irdelemesi

İletigönderen Temirbek » 27 Eki 2013, 19:27

Bence koca "ulu kişi 2. yaşlı ve ulu kişi" sözü Türkçe kökenli olmalıdır, çünkü Türkçede koca- "yaşlanmak" kılımı var, ad olan sıva ile kılım olan sıva-, ad olan eski ile kılım olan eski- gibi bir durum söz konusu olabilir.

Öte yandan koca ve buradan dönüşme > hoca sözünüñ de tıpkı Alevi kültüründeki pîr "yaşlı 2. yaşlı ve ulu kişi" (Farsça) sözü gibi bir añlamı vardır. Eski bir Türk adı olan ve Kocaeli'ne adını veren kişiniñ adı olan Baykoca "kutsal hoca, mübârek pîr". Türkçe bay sözünüñ "zengin" añlamı olduğu gibi ikinci añlamı da "kutsal, mukaddes, mübarek"tir; Bayülgen "kutsal Ülgen", Bayterek "kutsal kavak", Baybars "kutsal pars", Baykut "kutsal baht" vb.
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1070

Ynt: hoca/koca söz irdelemesi

İletigönderen toorku » 10 Nis 2017, 04:49

eğer koca farsçaysa karı-koca (kucaklamaktan ya da kucaktan gelmiyorsa tabii) ilişkisini nasıl ayıklarız ayrıca arkadaşlar diğer kökleri de belirtmiş



bence iki farklı kökenden gelen sözcüklerin benzeşmesi sonra karşılıklı olarak kullanılması sözkonusu

ayrıca kocaman diye bir abartmamız var diğer taraftan hocaman yada hudaman diye bir şey kullanıyoruz yani kocanın sıfat olarak kullanılmasının yanında birden fazla anlamda kullanılan bir söz

nişanyan kasıtlı olarak diğer anlamlarını vermemiş anladığım kadarıyla
  • 0

noktasızlaştıramalandıramadıklarımızdanmısınız
toorku
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 859
Katılım: 17 Ara 2014, 20:50
Değerleme: 1188

Ynt: hoca/koca söz irdelemesi

İletigönderen Oktay D. » 10 Nis 2017, 10:07

kucak sözcüğü kūçak biçiminden, o da kūça- "sevişmek" ve soñunda o da kūç "kucak" sözcüğünden gelir. Añlam olarak koca ile hiçbir ilgisi yoktur.

karı "yaşlı" ve karı- "yaşlanmak" sözcükleri ile koca "yaşlı" ve koca- "yaşlanmak" sözcükleri aşırı beñzer bir añlam ilişkisine sahip. Ancak karı sözcüğü Eski Türkçede varken koca sözcüğü çok eskilere gitmez ve yalñızca Oğuzcada -c- ile görülür. Türkçe olduğunu görmek için -ç- içeren eski biçimlerini bulmak gérekirdi.

Bu arada kocaman sözcüğündeki +mAn eki "gibi" añlamı katan bir ektir, "koca gibi, büyük gibi".
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7391
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: hoca/koca söz irdelemesi

İletigönderen ulduzéver » 10 Nis 2017, 19:47

Koca ile hoca başka kökten gelmiş olmalı. Koca hocadan dönüşmüş olsaydı koca- diye bir eylem olamazdı. Bence Eski Türkçede koça- diye bir eylem olmalı yani olmazsa bugünkü kocamak eylemi havada kalır. koca ise koça- + +Iğ › koçağ › kocağ › koca diye kökenlenebilir ve Kocaman koça- + +man fail adı yapıcı ekiyle türetilmiş olsa gerek.
Bu arada hudaman farsça xuda + mân benzerlik ekiyle türetilmiş olmalı ve hocaman ve kocaman ile ilgisi olamaz (hudaman: huda/tanrı gibi). Hocaman ise = farsça xâce + mân benzerlik eki.
Sonuçta bu üç sözcüğün birbirleriyle ilgisi yoktur bence
  • 0

ulduzéver
Ulduz Tebrizli
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 412
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 275

Ynt: hoca/koca söz irdelemesi

İletigönderen Oğuzosis » 10 Nis 2017, 19:58

Eski Türkçede "koç-" fiili yok mudur? Anlamı da "kucaklamak"tır. Gerçi bu işi içinden daha da çıkılmaz bir hale getiriyor :D .
  • 0

Oğuzosis
Oğuzhan Yavru
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 250
Katılım: 24 Mar 2017, 19:22
Değerleme: 178

Ynt: hoca/koca söz irdelemesi

İletigönderen toorku » 11 Nis 2017, 02:34

benim anlamlandıramadığım iş hocanın neden kocaya dönmüş olması eğer böyle bir dönüşüm olduysa bir de hocanın çok fazla kullanımı da söz konusu ama benzer ya da ilişkili denecek konularda kullanılıyor aynı sorun koca için de mevcut nitekim koca-eş koca-sıfat koca-eylem vb gibi bir sürü sesteş kullanımlar var

başpka benzer dönüşüm örneklemeleri var mıdır

gerçi bu mesele maymunla insanın aynı anda aynı çağda varolabilmesi gibi bir mesele olabilir (eğer insan maymundan geldiiyse neden bütün maymunlar insan değil gibi abesi iştiğal mantık sorusuna dayanarak)
  • 0

noktasızlaştıramalandıramadıklarımızdanmısınız
toorku
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 859
Katılım: 17 Ara 2014, 20:50
Değerleme: 1188

Ynt: hoca/koca söz irdelemesi

İletigönderen Oktay D. » 11 Nis 2017, 21:43

Evet, koç- eylemi vardır ancak işi karıştırmaz pek çünkü -ç ile biten adlar ve -ç- ile biten eylemler Türkçede bulunur, ikisi ayrı eklerdir. Örneğin köç- "göçmek" ile köç "göç" veya āç- "acıkmak" ile āç "aç" gibi. Bu durumda *koç "olgun?, yaşlı?" sözcüğünden koça- olabilir.

hoca kocaya dönüşmemiş, aynı sözcük bir koldan hoca bir koldan koca olmuş diyebiliriz. İnsan ile maymun örneği bu duruma doğru örnek bence de :)
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7391
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: hoca/koca söz irdelemesi

İletigönderen birtancazin » 03 Ağu 2017, 22:18

Koçmak sözü gerek yerel eski anadolu türkmen ağızlarında, gerekse eski türkistan türkçesinde,

Sevgiyle sarılmak / cinsel ilişkiye girmek anlamlarıyla birlikte kullanılmıştır ve erkek eşeyine yönelik bir eylemdir.
Zevc anlamındaki koca sözü bu erkeksellik bağı ve anlamlarıyla birlikte türer.

Karımak, olgunlaşmak anlamında olup eşeysiz biçimde kullanılırken daha sonra kadın eşeyine yönelik gelişim göstermiştir. Bu doğrultuda da zevce anlamını üstlenmiştir, eski türkçede zevce anlamında yutuz sözü vardır.

Göktürkler döneminde karı kocanın her birine şimdiki gibi eş denilmekteydi.

Yine cinsel ilişki, sejs anlamında karınmak eyleminin de kullanıldığı görülür sanırım eski dönemin argo sözlerinden olmalı ve erkeğin kadına karşı eylemini aytmakta olmalıdır o nedenle kaba bir söz olmasından ötürü yazılı dile aktarılamamıştır.

Bence anlamsal karışıklar ya da daha eski dönemlerde ayrı kökten gelip bir anlamsal yakınlık nedeniyle bir karışıklık ortaya çıkmış olabilir.

Kocamak koçmak ile değil de yine erkek, olgun erkek, adam anlamına gelen ve günümüzdeki hayvan adı olan koç sözüyle kökteş olmalıdır. (anadoluda koçurmak/koçumak:kızı evlendirmek) örneği gibi...

Kocamak bu anlamda koç_a ile ilgili olmalı vr koçmak ile anlamsal bir karışıklık söz konusu olmalıdır.
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 252


Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

Reputation System ©'