Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

bıldır "geçen yıl"

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

bıldır "geçen yıl"

İletigönderen mehmetö » 16 Eki 2020, 01:52

"Bıldır/Buldur" sözü geçen yıl anlamındadır.
Tarama Sözlüğünden örnek: "Eger bıldır hac bana karşı geldiyse bu yıl ben hacca karşı varayım"


Gülensoy ve bazı kökenciler "bir yıldır<bir yıl durur" gibi kökenlemiş, derleme sözlüğünde de böyle yazılmış. Clauson bunun saçma olduğunu demiş ancak sebebini söylememiş. Starling ise Ön Türkçeye ve Ön Altayca *pŭ́lo vermiş. Ertan Besli de Ön Altayca "balu" demiş[1]:
İncelenen kelime yeniden yapılandırılarak Proto Altayca: balu“geçmiş, geçmiş (zaman)” şekli elde edilir. İncelenen şeklin hemen yukarıda yer alan Altay dil ve lehçelerindeki karşılıkları göz önüne alındığında, kelimenin “bir yıldır” kelime grubundan getirilemeyeceği görüşündeyiz; Leksika’da da belirtildiği gibi adı geçen şeklin Proto Altayca dönemine ait olduğu görüşündeyiz.

Ayrıca gündür(gündüz) için:
Kelimenin kök şekline ve kök anlamına bakıldığında künşeklinden türediği tespit edilmektedir. Adı geçen köke gelen +dur~ +düreki, bal+dur~ bıl+dur“geçen yıl”, kündürtündür“öğlen ve geceleyin” örneklerinde zaman bildiren kelimelerle kullanılmıştır.



Benim de dikkatimi Kaşkay Türkçesinde anlamca uygun bir yapı çekti.

İran,Şiraz ilinden bir örnek
iki: Ya anamiñ ämisi nävazändä imiş ké iki ildir ölmüş.[2]
(Ya annenim amcası çalgıcıymış, iki yıl önce ölmüş.)

"iki ildir ölmüş" >"iki yıldır ölmüş" söyleminde sayıyı bir yaparsak "bir yıldır ölmüş" söylemi "bıldır ölmüş"(geçen yıl ölmüş) gibi örnekle uyuşmakta. Kesin bir şey söyleyemem, belki de tesadüftür


[1] Ertan Besli (2013) Eski ve Orta Türkçe İklim ve Mevsim İsimlerinin Lügatçesi ACTA TURCICA Çevrimiçi Tematik Türkoloji Dergisi Yıl V, Sayı 1, Ocak 2013 “Kültürümüzde İklim ve Mevsimler" PDF
[2] ERENOĞLU ATAİZİ, D.(2017). Kaşkay Türkçesinde Sayı Sözcükleri: Şiraz ve Çevresinden Örnekler.Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 6(2), 865-877. PDF

Leksika = Лексика


Starling
Proto-Altaic: *pŭ́lo
Meaning: last year; to become old, wear out
Russian meaning: прошлый год; стареть, изнашиваться
Turkic: *bɨldur (/*buldɨr)
Mongolian: *boli-
Tungus-Manchu: *polo-kta
Japanese: *pǝ́rǝ́-(m)pǝ-
Comments: The suffixless form is preserved only in Mong. boli-; PT and PTM may reflect a common derivative *pŭ́lo-ktV.


Proto-Turkic: *bɨldur (/*buldɨr)
Altaic etymology: Altaic etymology
Meaning: past time, last year
Russian meaning: прошлое, прошлый год
Karakhanid: bɨldɨr (MK)
Tatar: bɨltɨr
Middle Turkic: bɨltɨr (AH), bɨlɨr (Pav. C.)
Uzbek: bultɨr
Uighur: bultu(r)
Sary-Yughur: pɨtɨr
Azerbaidzhan: bildir
Turkmen: bildir
Khakassian: pɨltɨr
Yakut: bɨlɨr
Dolgan: bɨlɨr
Kirghiz: bɨltɨr
Kazakh: bɨltɨr
Bashkir: bɨltɨr
Balkar: bɨltɨr
Gagauz: bɨldɨr
Karaim: bɨltɨr
Karakalpak: bɨltɨr
Kumyk: bɨltɨr
Comments: EDT 334, VEWT 74, ЭСТЯ 2, 139-140, Лексика 71, Stachowski 70.
  • 0

mehmetö
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 245
Katılım: 16 Ara 2019, 21:20
Değerleme: 229

Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 6 konuk

Reputation System ©'