1. bét (Toplam 1 bét)

Kesmek, Biçmek, Ormak

İletiGönderilme zamanı: 09 Ağu 2019, 05:17
gönderen timurram
Kesmek, biçmek ve ormak (orak kelimesinin kökü) kelimeleri arasındaki farkler nedir? nasıl birbirlerinden ayrıt edilebilirler?...Ormak kelimesi artık kullanılmıyor. Hep kesmek kelimesi kullanıldığı için Biçmek kelimesi de yavaş yavaş kullanımdan kalkıyor gibi...

Ynt: Kesmek, Biçmek, Ormak

İletiGönderilme zamanı: 10 Ağu 2019, 10:00
gönderen Oktay D.
biç- (Eski Türkçede bıç-) sözcüğü, "belli bir biçim vérerek kesmek" añlamında düşünülebilir. Öte yandan kes- de "düzgün şekilde parçalamak" olarak düşünülebilir. or- sözcüğü ise "yarmak, ikiye ayırmak" démek (or- ile yar- sözcükleriniñ aynı sözcük olduğu tartışması bulunuyor).

Örneğin giysi dikmek için kumaş kesmek veya kumaş biçmek olur, ancak kumaş ormak veya kumaş yarmak olmaz. Yoksa kumaş yarmak/ormak dérseñiz, eliñizle kumaşı cart diye yırtmak añlaşılır. Örneğin Padişah "oruñ kellesini" diyebilir, ancak "biçiñ kellesini" démez, yoksa sanki nazikçe ve dikkatlice kellesiniñ kesilmesi gibi olur :D

Ynt: Kesmek, Biçmek, Ormak

İletiGönderilme zamanı: 10 Ağu 2019, 15:53
gönderen TürkçeSözlük78
Bu padişah örneğinde ve bir sürü öbür örnekte kimi sözcüklerin uygun olup kimi sözcüklerin uygun olmayışı, sözcüklerin anlamlarına ve köklerine değil de duygu değerlerine bağlı değil mi? Tıpkı kimi Türkçe sözcüklerin yad karşılıklarının yerine doğrudan konulunca birkaç bozukluğun ortaya çıktığı gibi. Örneğin "aşk olsun" yerine "sevi olsun" denilmesinin çok saçma olması, "yazıklar olsun" yerine de "günahlar olsun" demenin çok korkunç durması...

Ynt: Kesmek, Biçmek, Ormak

İletiGönderilme zamanı: 10 Ağu 2019, 20:30
gönderen Oktay D.
Buradaki örnekte durum o değil.

kumaş yarmak/ormak gérçekten bambaşka bir añlam vériyor: kumaşı tutup cart diye yırtmak veya koparmak. Burada ince añlam ayrımı bulunuyor. Bir idam sırasında ise yapılan şey, kafanıñ gövdeden şiddetle ayrılması olduğu için ona "biçim vererek kesmek" añlamındaki bir sözcüğü kullanamayız. Çimleri biçeriz (düzgünce keseriz), kumaşı biçeriz (düzgünce keseriz), ekmeği keseriz (düzgünce keseriz) ama idamda Padişah düzgünce bir kesme eylemi yapmıyor soñuçta.

Siziñ dédiğiñiz durumlar örneğin, namaz kılmak yérine namaz étmek gibi örnekler. Burada ikisi de olur çünkü kıl- ve ét- eylemleriniñ añlamları buna uygun. Ancak kimse namaz étmek démez çünkü sezgisel olarak doğru gelmiyor. Örneğin Kazakçada namaz oqw (namaz okumak) dérler, bize çok garip gelecek bir şey. Oysa burada oku- da yapılan eyleme dahil olduğundan, añlam olarak sorunsuz. Öte yandan yukarıdaki örnekte biç- eylemi, idam étme yöntemindeki eyleme uygun bir añlamda değil.

Ynt: Kesmek, Biçmek, Ormak

İletiGönderilme zamanı: 10 Ağu 2019, 20:48
gönderen timurram
kesmek be biçmek kelimeleri beni tatmin etti ancak benim ''ormak'' ile ilgili başka bir düşüncem var... şöyle ki ;

vur- > ur- > or-

ormak kelimesi bence ''vurarak kesmek'' yani ''güç kullanarak kesmek'' anlamındadır... kılıç veya balta gibi...''orman'' kelimenin kökü ormak olabilir (baltayla kesmek)... hatta verilen örnekten yola çıkarsak, genelde ''kellesini kesin'' veya ''kellesini biçin'' sözlerini değil ''kellesini vurun'' kelimesini daha çok duyarız...

Ynt: Kesmek, Biçmek, Ormak

İletiGönderilme zamanı: 10 Ağu 2019, 20:59
gönderen Oktay D.
kelle vurmak (eski biçimiyle urmak) diye bir şey yok, o soñradan uydurulmuş bir söz. Onuñ aslı oruñ kellesini biçimindedir ancak Osmanlı-Fars harfleriyle yazılırken or, ur, ör, ür, heceleri aynı olabiliyor, o yüzden eski metinleri ilk okuyanlar karıştırmış ve o yañlış Türk sinemasına sıçrayıp halka yayılmış.

Ynt: Kesmek, Biçmek, Ormak

İletiGönderilme zamanı: 11 Ağu 2019, 16:29
gönderen Oktay D.
Bu arada şunu eklemeyi unuttum:

vur- sözcüğü daha yéñi bir biçimdir, Eski Türkçe biçimi ur-, Ana Türkçede *hur- idi (bkz. Halaçça hur-). Yani sözcük kısa u sesi içeriyor. Oysa or- sözcüğü, Eski Türkçede ōr- olarak uzun ünlülü biçimdedir (bkz. DLT).

Ayrıca iki sözcük her zaman aynı ünlüyle bulunur. Çağdaş Türkçelere bakınca da o/u karşıtlığı bu sözcükte kurallıdır. Örneğin TDK Lehçeler Sözlüğünden orta ile vurmak maddelerini karşılaştırıñ: Başkırt ve Tatarlarda u/o her zaman tüm sözcüklerde terstir, bu sözcükte de durum öyle.