Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

-siñiz

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

-siñiz

İletigönderen ulduzéver » 20 Eyl 2017, 18:12

-siñiz çekim eki nasıl oluşmuş ve genizcil ñ harfi bu eke nerden gelmiştir?
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 441
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 286

Ynt: -siñiz

İletigönderen Oktay D. » 20 Eyl 2017, 18:37

Öñcelikle ekiñ işlevinden söz édeyim. Bu ek, ünsüzle biten kip ekleriyle çekimlenmiş eylemlere gelir ve 2. çoğul kişi ekidir. Örneğin gel- eyleminiñ di'li geçmiş zamanı bu ekle yapılmaz: geldisiñiz diye bir yapı yoktur, geldiñiz vardır. Buradaki +ñiz eki başka bir ektir, Eski Türkçede de bulunur.

Kökene dönecek olursak; Eski Türkçede ikinci çoğul kişi için +siñiz diye bir ek bulunmuyor, onuñ yerine +siz var. Buradaki ek, özünde sözcükten ekleşmiş olan siz adılıdır. Aynı şekilde sen sözcüğü de ekleşmiştir.

Örneğin, Eski Türkçede kelürsiz varken Eski Anadolu Türkçesinde gelirsiñiz olmuş. Aslında Eski Türkçe kelürsen de Eski Anadolu Türkçesiniñ geç döneminde gelirsiñ olmuş. Yani Anadolu Türkçesinde ünsüzle biten kip ekiyle çekimlenmiş eylemlere ikinci kişi ekleri gelirken /n/si geñizcilleşmiştir.

Bu ses olayınıñ nédeni, ünlüyle biten kip eklerine gelen +ñ ve +ñiz eklerinden étkilenmiş olmasıdır. Örnek olarak, geldiñ/geldiñiz déndiği için gelirsin/gelirsiniz > gelirsiñ/gelirsiñiz olmuştur.
  • 10

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7524
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3596

Ynt: -siñiz

İletigönderen ulduzéver » 20 Eyl 2017, 18:58

Güzel açıklamalar, sağolun.

Ben bu ekin Azerbaycan Türkçesinde kullanılmasına karşıydım, genellikle kuzey Azerbaycan halk dilinde ve bütünlükle güney Azerbaycanda +siz iken yazı dilinde +siniz yazılmakta. Ancak tabiikim karşı olduğumun nedeni bu değildi, +siniz ekinin Türkiye Türkçesinde +sin ekine +z çoğul eki geldiğini, oysa Azerbaycanda +sen › +sin dönüşümü olmadığını öne sürerek karşı çıkıyordum. Şimdi açıkçası bu görüşümün yanlışlanıp-yanlışlanmadığını anlamadım. Demeli +siniz ‹ +sin + +z kökenlemesi doğru mu?
  • 5

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 441
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 286

Ynt: -siñiz

İletigönderen Oktay D. » 20 Eyl 2017, 19:16

Şöyle: sen > +sin > +siñ olduktan soñra çoğul eki +z gelmiş. Yani +sen+z değil tam olarak, arada +siñ ses olayı var.

Bu arada yazı dilinde +siniz olması oldukça doğal, çünkü Azerbaycan yazı dili de tıpkı Türkiye Türkçesi gibi Eski Anadolu Türkçesiniñ devamıdır. O yüzden o dönemden aynı özellikleri alarak gelişmişlerdir. Yine aynı şekilde Türkiye ağızlarında da söz éttiğiñiz +siz yaygındır, +siñiz yazı diline aittir.

Kısaca eğer Azerbaycan yazı dilinde +siz yapılırsa Türkiye Türkçesi yazı dilinde de aynı gérekçeyle yapılması gérekir. Oysa tarihsel olarak bu yazı dilleri, Eski Anadolu Türkçesiniñ geç dönemindeki yazı dilinden türemektedir. Bu yüzden de +siniz yañlış sayılamaz :)
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7524
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3596


Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 5 konuk

Reputation System ©'