Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Çadır

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

Çadır

İletigönderen birtancazin » 14 Ağu 2017, 21:52

Çadır sözü tdkda da farsça olarak belirtilir.
Yarı göçer bir toplum olan türklerde, özellikle yörüklük kavramının iyesi oğuzlarda çadır sözünün farsçadan alıntı olması biraz ilginç gelecektir.


Göçebe çadırı anlamında çerge sözünün yanısıra büyük çadır ve tör özelliği olan çadır için otağ/otağı sözü vardır. Ayrıca ger sözü de çadır demektir.
Çeten sözü de güncel biçimiyle yük araçlarının yüteği (kasası) üstüne kurulan tente/çadır demektir.
Alaçık ise çardak demektir.
Tatarcada sanırım çadır anlamında üke sözü bulunur.

Çadır sözünü çat_mak kökünden geldiği açıktır. Derme çatma, çatı sözleriyle de anlamsal olarak koşut olarak çadır sözü türkçeden başka bir dile bağlanamaz.


Günümüzde çağdaş anlamlarda,
Araçların arkasına ya da ürünleri bulunmak için kullanılan tente olarak adlandırılan yapılar için ÇETEN,

çardak için ALAÇIK,

Gölgelik ya da geçici konaklama amacıyla kullanılan çadır biçimindeki yapılara ÇERGE,
örneğin kamp çadırı anlamıyla.

Barınmak amacıyla kulanılanlara ise ÇADIR sözü uygun düşmekte.
  • 0

birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 248

Ynt: Çadır

İletigönderen uydurmatik » 01 Eyl 2017, 20:56

Kazak Türkçesinde şatır hem çat- fiilinden türetilmiş olduğu açık olan çatı sözünü hem de çadır sözünü karşılamak için kullanılıyor.
  • 0

uydurmatik
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 158
Katılım: 31 Ara 2013, 19:38
Değerleme: 11

Ynt: Çadır

İletigönderen Oktay D. » 02 Eyl 2017, 01:02

çat- eylemi kısa /a/ içerir, oysa çadır sözcüğü, Talat Tekin'iñ "Türk Dillerinde Birincil Uzun Ünlüler" bétiğinde bildirdiği üzere uzun ünlü barındırır, nitekim Oğuzcada uzun ünlü soñrası t sesleri ötümlüleşerek d olur: çātır > çadır.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7364
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3248

Ynt: Çadır

İletigönderen uydurmatik » 02 Eyl 2017, 01:21

Oktay D. yazdı:çat- eylemi kısa /a/ içerir, oysa çadır sözcüğü, Talat Tekin'iñ "Türk Dillerinde Birincil Uzun Ünlüler" bétiğinde bildirdiği üzere uzun ünlü barındırır, nitekim Oğuzcada uzun ünlü soñrası t sesleri ötümlüleşerek d olur: çātır > çadır.
Çat- fiili kısa ünlülü olduğu için çadır kelimesi bundan türemiş olamaz diye kesin bir hüküm verilemez. Kelime Türkçeden Farsçaya geçip uzun ünlülü olduktan sonra Farsçadan Türkçeye tekrar geçmiş de olabilir.
  • 0

uydurmatik
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 158
Katılım: 31 Ara 2013, 19:38
Değerleme: 11

Ynt: Çadır

İletigönderen Oktay D. » 02 Eyl 2017, 03:20

Sözcüğüñ d'li biçiminiñ Farsçadan geçmediği açıktır çünkü DLT'de çātır biçimi geçmektedir. Oğuzcada ötümlüleşmeniñ olması bu yüzden doğaldır. Farsçası olan çādar ise DLT'den daha eski kaynaklarda bulunur ve Oğuzcaya çadır diye değil çadar diye geçmiştir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7364
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3248

Ynt: Çadır

İletigönderen uydurmatik » 02 Eyl 2017, 13:18

Oktay D. yazdı:Sözcüğüñ d'li biçiminiñ Farsçadan geçmediği açıktır çünkü DLT'de çātır biçimi geçmektedir. Oğuzcada ötümlüleşmeniñ olması bu yüzden doğaldır. Farsçası olan çādar ise DLT'den daha eski kaynaklarda bulunur ve Oğuzcaya çadır diye değil çadar diye geçmiştir.
Şimdi kelime Karluk ve Kıpçak grubu lehçelerinde ve Macarcada /t/'li olduğuna göre kelimenin aslî şekli /t/'lidir. Macarcasında da /a/ sesi uzundur. Bu uzunluktan dolayı Oğuz grubunda /t/>/d/ değişimi görülmektedir. O zaman kelime çat- fiilinden türemiş olmasa bile Türkçe menşeli olma ihtimali yine fazladır. Çat- fiilnden türemiş olma ihtimali de vardır zira /a/ sesinin uzun ünlüye dönüşemeyeceği kesindir denemez.
  • 0

uydurmatik
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 158
Katılım: 31 Ara 2013, 19:38
Değerleme: 11

Ynt: Çadır

İletigönderen Oktay D. » 02 Eyl 2017, 17:12

uydurmatik yazdı:O zaman kelime çat- fiilinden türemiş olmasa bile Türkçe menşeli olma ihtimali yine fazladır.

Türkçe olma ihtimali, Hint-Avrupa dilindeki kökenlemesiniñ ayrıntılı ve eski olması (Sanskritçe çhattra "gölgelik, çadır" vb. denklikler, Ana Hint-Avrupa dilinde *sked- "örtmek" eylemine dayandırılabilir olması vs) nedeniyle azalıyor (ama sıfırlanmıyor çünkü o da kesinlik kazanmış déğil). Türkçe, ne yazık ki, daha géç dönemdeki yazısı kalmış bir dil, öñcesini bilmiyoruz. O yüzden ihtimal olarak dezavantajda olan Türkçe né yazık ki. Tabî sözcüğüñ Türkçe olma ihtimalini tümüyle yok sayamam, ancak Hint-Avrupa kökenleme daha sağlam görünüyor (sadece görünüyor).

uydurmatik yazdı:Çat- fiilnden türemiş olma ihtimali de vardır zira /a/ sesinin uzun ünlüye dönüşemeyeceği kesindir denemez.

Böyle bir şeyiñ Türkçe ses bilgisinde var olduğunu göstermeñiz gérekiyor. Hiç örneği olmayan bir şeyi varsayamayız. Yoksa aynı mantıkla gidersek her türlü ses dönüşümünü varsayma eğilimi oluşur, örneğin atıyorum fonetikte p-'niñ i yanında t- olabilmesi (damaksılaşma, palatalization) nedeniyle t-'li bir sözcüğü p-'li başka bir eylemle köktaş yapmak da olanaklı olurdu. Soñuçta bir şey géñel ses bilgisinde olabiliyorsa, söz koñusu dilde de olacağı añlamına gelmiyor. Olabilen şeyiñ gérçekten tarihi olarak da öyle olmuş olduğunu kanıtlamalıyız, kurallı olduğunu göstermeliyiz. Yoksa dünyadaki her sözcüğü her sözcükle birleştirirdik.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7364
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3248


Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'