Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

"Kudurmak" ile "Kuduz"

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

"Kudurmak" ile "Kuduz"

İletigönderen Oğuzosis » 09 Ağu 2017, 16:23

Eğer bunlar bir kökten geliyorsa bu kök ne olabilir? Ve de eski dönemlerde (Ana Türkçe/İlk Türkçe) biçimleri nasıldı?
  • 0

Oğuzosis
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 207
Katılım: 24 Mar 2017, 19:22
Değerleme: 132

Ynt: "Kudurmak" ile "Kuduz"

İletigönderen birtancazin » 09 Ağu 2017, 23:27

Eski türkçede telef olmak anlamında kutmak sözü vardır.

Nişanyan kudurmak sözünü kut/talih, baht köküne bağlar :))))

Bu örneklediğim kutmak eyleminden geliyor ise ki telef olmak anlamı bakımından, bakış açısı olarak belki heder olmak anlamını da içermektedir,_(u) R eki alarak (semirmek vb.) kudurmak eylemi yapılmış olabilir. kudurmak eski biçimiyle kuturmak'tır. Eskil kudur olsaydı sanırım türkiye türkçesinde kuyur_ biçimine dönerdi.

Kuduz sözcüğü de kutmak köküne (ı)Z ekiyle oluşturulmuştur. (semiz, ağız, boğuz/boğaz), bu sözü R/Z açısından değerlendirip (tokuz_dokuz, har_az, hör_öz) ad olarak da kutur idi kuduz oldu biçiminde düşünemiyorum, bence bu evreden sonra kullanılan_Z eklerinin işlek olduğu dönemde ortaya çıkmış olmalı, semiz, boğuz/boğaz, obulaz/oflaz, barulaz/barlas, ediz gibi. Bununla birlikte_z ile anlamlandırma açısından yakın işlevli_(ı) R da eş dönemli ve sonrasında işlek kullanılmış durumda (çakır, çadır, kayır, katır, sığır, sağır, kısır, bakır, demir, kömür, baldır, beltir gibi) baldır, ultur!_yıldız değişimi gibi baldız olmadığı gibi bence kuduz sözü de kutur değil kutuz idi ve kut_ eyleminden kuturmak eylemi türetişmiştir.

Kudalak: sazlıkta biten uzun boylu ot
Kuyruk (kuduruk) : kuyruk
Kudarmak: kabadayılık etmek
Kudunmak: cilveleşmek, oynaşmak

Bu örneklerde kudalak ve kuyruk eş köklü, kudarmak ve kudunmak da aralarında eş köklü durumda, kudurmak eylemini bugün coşmak, azmak anlamlarıyla da kullanıyoruz, ya kuduz sözü bu azmak (cinsel anlam içermez, bunun dışındaki anlamlar eskiden kullanılan özgün biçimiydi, göktürk hakanının atının adı azman idi) anlamıyla kutmak ( dolayısıyla kudarmak ve kudanmak da bununla ilgili) eyleminden kut_(u)r_mak ve kutuz/kuduz türedi, bu da başka bir olasılık olarak görünüyor.
  • 5

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 679
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 222

Ynt: "Kudurmak" ile "Kuduz"

İletigönderen Oktay D. » 10 Ağu 2017, 12:07

Talat Tekin'iñ bu sözcük ikilisiyle ilgili birkaç makalesi var, özellikle eñ çok semiz ve semri- ile birlikte ele alınmış.

Özetleyeyim.

kuduz sözcüğü Eski Türkçe kūtuz biçiminde ve kudur- sözcüğü Eski Türkçe kūtur- biçimindedir [bkz: Kaşgarlı, DLT]. Uzun ünlü nedeniyle Oğuzcada ardından gelen ünsüz yumuşamış ve -t- > -d- olmuştur. Öte yandan Çuvaş Türkçesinde bu ikili sırasıyla xӑdӑr ile xӑdӑr- biçimindedirler [bkz: E.Ceylan, Çuvaşça Çok Zamanlı Ses Bilgisi].

Tipik olarak İlk Türkçe -r seslerinden bazıları (bunlara bazen r2 dénir), Çuvaşça dışındaki Türkçelerde -z olmuştur. Çuvaşçadaki biçimler İlk Türkçede bu iki sözcüğüñ sırasıyla *kūtur ve *kūturu- olduğunu gösteriyor. Eylem olanda soñ hecedeki -u-'nuñ varlığı belgelere dayalı bir kurgu olmasa da r'niñ korunması için bir ek almış olmasını gérektirdiği için ortaya atılmıştır. Çünkü z olan r'leriñ aykırı bir şekilde z olmayıp r kalması için farklı bir morfoloji içermesi gérekir. Nitekim zaten Türkçede bir sözcüğüñ hem ad hem eylem olduğu görülmediği için bu ikiliniñ bir istisna olması dilbilimine aykırıdır.

Kısaca İlk Türkçe *kūtur sözcüğü yalıñken Ana Türkçede *kūtuz olmuş, ancak sözcüğe +U- eki geldiğinde r korunup *kūturu- olmuştur. Ancak akıcı r ünsüzü nedeniyle ikincisinde vurgusuz /u/ sesi düşmüştür. Soñrasında ise Oğuzcada t'ler ötümlüleşmiştir (yumuşamıştır).
  • 10

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7219
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3077


Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 4 konuk

Reputation System ©'