Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Yalım

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

Yalım

İletigönderen birtancazin » 08 Ağu 2017, 02:56

1. Yalım: gereçlerin keskin olan yüzü, yeri.
Yalmak. Parlamak kökünden ( yaruk, yaşuk, yalaz, alev, yanmak, yakmak vb...)

2:Yalım: derece, mertebe, rütbe
Yalgımak. Devam etmek, ilerlemek, sürdürmek eyleminden.
Önerim. Yalgımaç

3. Yalım: dik yer, bayır / uçurum, uçurum kıyısı
Yalpamak. Yorgunluktan sallanmak, yalpalamak.dengesi bozulmak ve bu nedenle sallanmak, sağa sola eğilmek
Yar. Uçurum sözünden ya da yarmak eylem köküyle yarılım, yarlım, yarım ya da doğrudan yarım, uçurum kuyusu anlamıyla ise ilkel yapısı yarın?
Önerim. Yalır (bayır)

4. Yalım: şimsek
Yalpınmak. Şimşek çakmak, yalabık. Cila, yaruk, yaşuk, yıldız, yaldız, yıldırım, yalaz, yanmak, yakmak kökünden.
Önerim. Yalpınım
  • 0

birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 248

Ynt: Yalım

İletigönderen Oğuzosis » 08 Ağu 2017, 20:36

Şu an örnek veremeyeceğim ancak bazı Türk dillerinde (özellikle Kıpçak) 4. anlam sözün ilk anlamı :) . Bir şeylere bakıp örnek bulursam ekleyeceğim.
  • 5

Oğuzosis
Oğuzhan Yavru
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 250
Katılım: 24 Mar 2017, 19:22
Değerleme: 178

Ynt: Yalım

İletigönderen birtancazin » 09 Ağu 2017, 02:20

Zaten_m ekiyle olayı adlandırmalar az değil. Yıldırım, çakım gibi.

Yalım da eş değerli ancak zaten yaldırım_yıldırım olmuş o nedenle eş ya da özge bir yal kökünden sesteş ancak anlamca değişik birçok sözcük ortaya çıktığından her anlam için kökensel irdelemeyle birlikte öneriler sundum.

Bir de yal mı yul mu ul mu tartışmalı bir durum var
Ultur, ultız, uldız, ulduz yulduz, yıldız ve ayrı anlamıyla günümüzde yaldız var.


Bununla birlikte meşale anlamında yula sözü var, yaluk, yaruk, yarku, yalku gibi bir söz uyarlanmalı gibi düşünüyorum eskil yapı için ancak eski bilinen biçim yula.


Bunun gibi birtakım örnekler bana acaba iki ayrı kök mü var düşüncesine itiyor.


Ul ya da yul_ kökü aydınlanmak,
Ya ya da yal_ kökü ise çakmak, parlamak, tutuşmak, od yanmak ile mi ilgili?

Yula, yultuz/uldız, yıldırım, yaşuk/ışımak, (varsayımsal olarak uş ya da yuş_) aydınlanmak/karanlığın karşıtı iken yanmak, yakmak, yalaz, alev, yalım gibi sözler tutuşmak, kıvılcım gibi od ile ilgili bir durumu gösteriyor.

Günümüzdeki çakmak, parlamak, ışımak, aydınlatmak, balkımak ile yanmak, yakmak, tutuşmak, göynümek/göymek arasındaki ayrıklık gibi bir durum iken anlamsal kaynaşma ortaya çıkmış olabilir kuşkusuna kapılıyorum, ul/yul/uş ile yal kökleri arasında.


Ayrıca kaftan, kalın kaftan anlamında diye belirtilen yalmak sözü de günümüz için bir tür palto türünde bir giysi adı olarak verilmiş, anadoluda da kullanılmış. Buradan da ister istemez _mak belki de_(ı) n_(a) k gibi bir türetişle oluşturulduğu ve kökünün yine yal_ eylemi olduğu anlaşılıyor ki sanırım sıcak tutmak anlamıyla bağdaştırılarak türetilmiş. (kalpak, papak, börkenek, yaşmak gibi..) dolayısıyla yal/ya_ kökü od ile anlamsal olarak bağdaşıklık kurulan ilkel anlamdan gelişmiş olabilir.
Yine bu kuşkuya örnek olarak yaldıramak ve yıldıramak eylemlerinin parlayıp sönmek, çakmak, şimşek çakmak anlamıyla kullanılması.
Türkçemizde somut olmayan bir görüşe göre yul_ kökünden vir bir diriltmece ve ilişkin bir türetim çabasına giremem doğal olarak, yalnızca bir tartışma olarak aktardım.

Yoksa: dilimizde bu konuda bir eksiklik bulunmamakta.

Çakmak, parlamak, yalpınmak, balkımak, yanmak, yakmak, göynemek, tutuşmak, aydınlanmak, ışımak, ağarmak gibi temel eylemler var.
  • 5

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 248


Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

cron
Reputation System ©'