Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Hint-Avrupa kökenli uydurma ekler

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

Ynt: Hint-Avrupa kökenli uydurma ekler

İletigönderen Oktay D. » 09 Eki 2015, 14:13

Bir dönem cümle âlem dünyayı düz diye biliyordu. Çoğunluğa göre mi bilgileriñ doğruluğuna karar veriyoruz?

Ben uydurmadır veya değildir argümanlarınıñ şu anda tümüne kuşkuyla bakıyorum. Siziñ argümanlarıñızıñ uydurma saymaya yeterli olmadığını belirtiyorum. Başka destekleyici argümanlar bulup meseleyi çözmek yerine çoğunluğa referans veriyorsunuz.
  • 1

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8021
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4703

Ynt: Hint-Avrupa kökenli uydurma ekler

İletigönderen cingelek » 09 Eki 2015, 14:33

kuluduk yazdı:Yukarıdaki (A)y eki ile türetilen sıfatlar da hem Arapça hem de yine bir Hint-Avrupa dili olan Farsçada kullanılan nispet -î'sine karşılık türetilirken kullanılmış olabilir:
şâkulî - düşey
ufkî - yatay
sun'î - yapay

Bu durumda Fransızca ve İngilizceye benzetilerek türetilen sıfatlarda uydurma (s)Al hatta (I)l eki kullanılırken Osmanlıcya benzetilerek türetilen sıfatlarda uydurma (A)y ekinin kullanıldığı söylenebilir.
Dikey sözünün vertical sözüne benzetilerek dikel biçiminde türetildiği, bu tutmayınca da dikey biçimine geçildiği söylenebilir.
vertical-dikel.png
Osmanlıcadan Türkçeye Karşılıklar Kılavuzu (1935)
vertical-dikel.png (4.06 KiB) 5503 kéz görüntülendi
  • 4

cingelek
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 321
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 356

Ynt: Hint-Avrupa kökenli uydurma ekler

İletigönderen cingelek » 09 Eki 2015, 15:14

deney.png
Osmanlıcadan Türkçeye Karşılıklar Kılavuzu (1935)
deney.png (24.54 KiB) 5498 kéz görüntülendi

Sözcüğün ilk önce deneç biçiminde türetildiği, bu tutmayınca daha ileriki bir tarihte deney biçiminine geçildiği söylenebilir.
deney2.png
Özleştirme Kılavuzu (1978)
deney2.png (22.48 KiB) 5498 kéz görüntülendi
  • 4

cingelek
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 321
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 356

Ynt: Hint-Avrupa kökenli uydurma ekler

İletigönderen Oktay D. » 09 Eki 2015, 15:29

Bilgiler için sağ oluñ. Demek ki önce birileri dikel diye uydurmuş, soñra biri daha düzgün bir türetime varmış. Öte yandan deñeç uyduruk olmasa da ses olarak tutmamışa beñziyor.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8021
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4703

Ynt: Hint-Avrupa kökenli uydurma ekler

İletigönderen toorku » 09 Eki 2015, 19:09

konuyu biraz daha catallandirayim ben

deneyim her ne kadar uydurma gorunse bile (deneyden turemis gibi duruyor basta) asli dene-y-im dir (yapim, edim ) olabilir mi

yani acaba diyorum deney olgusu tecrube/experience karsiligi kullanilan deneyim in (experienced karsiligi deneyimli) sondaki eki dusurulup elde kalanin da experiement karsiligi onerilmis midir acaba
  • 0

noktasızlaştıramalandıramadıklarımızdanmısınız
toorku
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 915
Katılım: 17 Ara 2014, 20:50
Değerleme: 1247

Ynt: Hint-Avrupa kökenli uydurma ekler

İletigönderen toorku » 09 Eki 2015, 19:12

kuluduk yazdı: 1. A written composition of moderate length exploring a particular issue or subject.  
2. (obsolete) A test, experiment; an assay.
3. (now rare) An attempt.




deneme 1 ve 3 yi karsiliyor zaten ben de onlari belirttim deneyin se sadece 2nciye karsilik uretildigini bilmiyoruz zaten orada obsolete demis kullanilmiyor

ayrica 1884 tarihli redhouse da essayist karsiligi olarak risaleyazar verilmis, eylem olarak denemek bakmak tecrube etmek vbleri denmis yani o tc den once de 1 ve 3 daha fazla kaniksanmis gibi essay karsiligi olarak cumhuriyet zamaninda o anlamlardan vazgecip sadece 2 ye mi odaklanmislar

ayrica yikarida cingelekin alintisinda sinamak var essayin test karsiligina sinav ya da sinayis guzel karsiliklar olabilir bence
  • 0

noktasızlaştıramalandıramadıklarımızdanmısınız
toorku
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 915
Katılım: 17 Ara 2014, 20:50
Değerleme: 1247

Ynt: Hint-Avrupa kökenli uydurma ekler

İletigönderen kuluduk » 09 Eki 2015, 21:55

toorku yazdı:yrica yikarida cingelekin alintisinda sinamak var essayin test karsiligina sinav ya da sinayis guzel karsiliklar olabilir bence
Azerbaycan Türkçesinde sınaq sözü kullanılıyor:
sınaq trial isim
sınaq exam isim
sınaq experiment isim
sınaq probation isim
sınaq test isim
sınaq checking isim
sınaq assay isim
sınaq try isim
sınaq experience isim
sınaq essay isim
sınaq furnace isim
sınaq proof isim
sınaq hit isim
sınaq touch isim
sınaq probing sifət
sınaq testing sifət
sınaq check sifət
sınaq tentative sifət
  • 7

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 432
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 226

Ynt: Hint-Avrupa kökenli uydurma ekler

İletigönderen hskizilcik » 08 Eyl 2017, 22:13

Hint Avrupa kökenli olmayan, Türkçe olan ekleri Hint Avrupa kökenli gibi göstereceğimize gerçek Hint Avrupa kökenli eklere değinelim. Birkaçı şöyle:

-ane (Far.): "gibi" anlamı vérir. Türkçede "+çA" eki bu eki karşılar. Örnek: dost+ane -> dostane -> arkadaşça (arkadaş+ça)

bi- (Far.): "-sUz" anlamı vérir. Örnekler: bi+çare -> biçare -> çözümsüz (çözüm+sUz), bi+haber -> bihaber -> salıksız (salık+sUz), bi+taraf -> bitaraf -> yansız (yan+sUz)

-dar (Far.): Bir işi yapan kişi anlamı vérir. Türkçede "-ÇU, -mAn" eki bu eki karşılar. Örnekler: mihman+dar -> mihmandar -> konukçu (konuk+çU), emek+dar -> emektar -> emekçi (emek+çU)

-hane (Far.): Gerçekte ek değildir ancak, -ane kullanımıyla ekleşmiştir. Yer anlamı vérir. Türkçede "ev+i" birleşik sözcüğü bu eki karşılar. Örnek: hasta+hane -> hastane -> sayrıevi (sayrı+ev+i)

hem- (Far.): Aynılık anlamı vérir. Türkçede "-dAş" eki, bu eki karşılar. Örnek: hem+şehir -> hemşehri -> ildeş (il+dAş)

-ist (Fr.): Bir akımın izleyicisi anlamı vérir. Türkçede "-ÇU" eki bu eki karşılar. Örnek: Kemal+ist -> Kemalist -> Atatürkçü (Atatürk+ÇU), rasyonal+ist -> rasyonalist -> usçu (us+ÇU)

-izm (Fr.): Bir akım adı yapar. Türkçede "+ÇU+lUk" eklerinin birleşimi bu eki karşılar. Örnek: Kemal+izm -> Kemalizm -> Atatürkçülük (Atatürk+ÇU+lUk), rasyonal+izm -> rasyonalizm -> usçuluk (us+ÇU+lUk)

-kar (Far.): Bir işi yapan kişi anlamı vérir. Türkçede "-ÇU, -men" eki bu eki karşılar. Örnek: sanat+kar -> sanatkar -> sanatçı (sanat+ÇU)

na- (Far.): Olumsuzluk anlamı vérir. Örnek: na+hoş -> nahoş -> hoş olmayan

-matik (Fr.): Kendiliğinden olan anlamı vérir. Türkçede "-mA+lI" eki karşılar. Örnek: dokun+matik -> dokunmatik -> dokunmalı (dokun+mA+lI)

-perest (Far.): Bir işi alışkanlık haline getirmiş kişi anlamı vérir. Türkçede "-ÇU, -mAn" eki bu eki karşılar. Örnek: hayal+perest -> hayalperest -> imgeci (imge+ÇU)

-siyon (Fr.): Türkçede argo kullanımda görülür. Gereksizdir. Örnek: atma+siyon -> atmasyon -> atma

-vari (Far.): "gibi" anlamı vérir. Türkçede "+ÇA" eki bu eki karşılar. Örnek: mafya+vari -> mayfyavari -> çetece/çete gibi

-zade (Far.): "-gil" anlamı vérir. Örnek: koyuncu+zade -> koyuncuzade -> koyuncugil(koyuncu+gil)

-zede (Far.): Zarar görmüş kişi anlamı vérir. Arapça "mağdur" sözcüğünün anlamını vérir. Türkçede "kıygın" denir. Örnek: deprem+zede -> depremzede -> deprem kıygını
  • -7

Üyelik görseli
hskizilcik
Hasan Şahin Kızılcık
Dérnek Üyesi
 
İleti: 155
Katılım: 29 Ağu 2013, 19:25
Konum: Ankara
Değerleme: 125

Ynt: Hint-Avrupa kökenli uydurma ekler

İletigönderen cingelek » 25 Oca 2018, 16:24

hskizilcik yazdı:Hint Avrupa kökenli olmayan, Türkçe olan ekleri Hint Avrupa kökenli gibi göstereceğimize gerçek Hint Avrupa kökenli eklere değinelim.
Bu sizin yazdığınız cümle bir kanıt içermemektedir, sadece propagandaya yönelik bir cümledir. Bu eklerden birçoğunun sadece Cumhuriyet devri Türkiye Türkçesinde bulunması veya bazıları eski ek olmakla birlikte işlevlerinin Cumhuriyet devrinde değiştirilmesi ne yapılmaya çalışıldığını açıkça ortaya koymaktadır.
  • 0

cingelek
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 321
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 356

Ynt: Hint-Avrupa kökenli uydurma ekler

İletigönderen hskizilcik » 25 Oca 2018, 19:27

Bunların Hint-Avrupa kökenli olduğunu bilmek için kanıta gerek var mı?
  • -10

Üyelik görseli
hskizilcik
Hasan Şahin Kızılcık
Dérnek Üyesi
 
İleti: 155
Katılım: 29 Ağu 2013, 19:25
Konum: Ankara
Değerleme: 125

Ynt: Hint-Avrupa kökenli uydurma ekler

İletigönderen cingelek » 04 Oca 2019, 17:15

Oktay D. yazdı:alpagu > alpay
buzagu > buzağı
bukagu > bukağı "zincir, sicim"
bileğü > biley/bileği
epegü > epey/epeği
biregü > birey
küdegü > güvey
yapagu > yapay "yün, kıl yumağı"
kıragu > kırağı
eyegü > eye/eyeği
talagu "zehir, hastalık"
kızagu "kızak"
tumagu "soğuk, soğuk algınlığı"
kabagu "kav, ağaç mantarı"
takıgu "tavuk"
bokagu "boğak, ekin"
koñragu "koñrak, zil"
Bu sayılanlardan bazıları bugün de ağı/eği ile bitiyor (neden ay/ey olmamış?)
Bir de bu kelimelerden bazıları +AgU (isimden isim yapan ek), bazıları -gU (fiilden isim yapan ek) almış. İkisini birlikte ele almak uygun değildir.
  • 0

cingelek
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 321
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 356

Ynt: Hint-Avrupa kökenli uydurma ekler

İletigönderen Oktay D. » 04 Oca 2019, 17:26

cingelek yazdı:Bu sayılanlardan bazıları bugün de ağı/eği ile bitiyor (neden ay/ey olmamış?)
Bir de bu kelimelerden bazıları +AgU (isimden isim yapan ek), bazıları -gU (fiilden isim yapan ek) almış. İkisini birlikte ele almak uygun değildir.

Bu sözcükleri biçim değil ses açısından irdelemiş olduğumu alıntı yaptığıñız iletimde görebilirsiñiz. Başka ekleriñ söz koñusu olduğunu da açıkça söylemişim.

Türkiye Türkçesi biçim dağarcığınıñ, türlü ağızlardan étkilenerek veya dérlemeler/taramalar uyarlanmadan oluşturulmuş olduğunu iyi biliyoruz. Tıpkı bir yandan dış, dışarı varken bir yandan ise aynı kökten taşra bulunması gibi, burada da bir yandan /AğI/ olurken bir yandan ise /Ay/ olanlar bulunuyor. Bu koñuda yazımda/uyarlamada bir kafa karışıklığınıñ olması, ekleriñ varlığını veya işlevini yok étmiyor doğal olarak.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8021
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4703

Ynt: Hint-Avrupa kökenli uydurma ekler

İletigönderen cingelek » 04 Oca 2019, 17:55

Şimdi biregü > birey olmuş diyelim. (Buna göre isimden fiil yapma eki +Ay mevcut olabilir.)

Fiil türevi olanlar:
GÜVEY
i. (Eski Türk. küḏegü [< *küḏe-gü] > küyegü > güyeği > güveyi > güvey)
(Kubbealtı Lugati)

KUYOV ' qizining eri (ota—onaga va uning qarin-doshlariga nisbatan)'. Bu ot Qadimgi turkiy tildagi 'qizining eri' maʼnosini anglatgan küd || küż otidan -ä qoʻshimchasi bilan yasalgan feʼlga ish oti shaklini yasovchi —gü qoʻshimchasini qoʻshib qosil qilingan (ЭСТЯ, III, 45; ПДП, 397; Devon, III, 18; DS, 324: küdägü, küzägü) keyinchalik d || ż undoshi y un — doshiga almashgan (ЭСТЯ, III, 45), soʻngra soʻz oxiridagi ü unlisi talaffuz qilinmay qoʻygan, shuning oqibatida soʻz oxirida g undoshi v undoshiga almashgan (ССТТН, II, 170), oʻzbek tilida v undoshi taʼsiri bilan ä unlisi â unlisiga almashgan, oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: ( küd || küż + ä = küżä-) + gü = küżägü > küyägü > küyäg > küyäv >küyâv > kuyâv.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild)

Kelimenin Türkiye Türkçesinde /ey/ ile bitmesi tamamen metateze dayanıyor.

YAPAĞI
i. (Eski Türk. *yapa-mak [~yap-mak] “örtmek”ten yapa-ġu)
Kırpılmış koyun yünü.

YAPAY
sıf. (yanlış tür. < yap-ay) [Türkçe’de fiilden sıfat yapan -ay eki yoktur])
1. Tabiattaki durumuna benzetilerek yapılmış, yapma, sun’î.
2. Yapmacık.
(Kubbealtı Lugati)

BİLEYİ
Bk. BİLEĞİ. (Biley şeklinde Kubbealtı Lugatinde bulunmuyor. Ağızları da kapsayan TDK BTS'de yine yok)

Yani fiilden isim yapan -y/-Ay şeklinde bir ek Türkçede mevcut değilken sonradan uydurulmuştur.
  • 10

cingelek
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 321
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 356


Ynt: Hint-Avrupa kökenli uydurma ekler

İletigönderen hskizilcik » 05 Oca 2019, 00:21

Her gördüğümüz benzerliği kanıt sanmak saçma. Sesler kısıtlı. Başka başka dillerde benzer sesler olabilir. Görevleri bile benzeyebilir. Ancak bu alıntı olduğu anlamına gelmez. Buna tarihi kanıt gerekir.
  • -15

Üyelik görseli
hskizilcik
Hasan Şahin Kızılcık
Dérnek Üyesi
 
İleti: 155
Katılım: 29 Ağu 2013, 19:25
Konum: Ankara
Değerleme: 125

Önceki

Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 6 konuk

Reputation System ©'