Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

İlk Türkçe *ba, *bé, *ké, *ka yön ilgeçleri

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

İlk Türkçe *ba, *bé, *ké, *ka yön ilgeçleri

İletigönderen Oktay D. » 23 Oca 2015, 00:28

Bir sav olarak ortaya atıyorum.

Yön ilgeçleriniñ añlamlarını İngilizce yazdım ki, Türkçedeki var olan ilgeçlerle doğrudan ilişkili olduğu için asıl añlamı bugünküyle karışsın istemedim. İngilizce olmasınıñ nedeni, herkesiñ sözlüklere ulaşıp bakabilmesidir, yoksa bir Doğu dilinde vérmek daha vérimli olurdu.

Her ilgeç, +r- "yapmak" eki almış, ancak her zaman +k- "olmak" eki almamış. İkinci ekiñ adlardan geçişsiz eylemler yaptığı gözden kaçmasın.

İlk Türkçe *ba "toward"
  • - İlk Türkçe *bar- "ba yapmak" > bar- "varmak"
  • - İlk Türkçe *bak- "(geçişsiz) ba olmak" > bak- "(geçişsiz) bakmak, bakar durumda kalmak"
  • - Mançu-Tunguz (Ulça) *ba > ba "yönelme ön eki"

İlk Türkçe *bḗ "onward, right/sağ"
  • - İlk Türkçe *bḗr- "bḗ yapmak" > bḗr- "vérmek"
  • - İlk Türkçe *bḗk- "(geçişsiz) bḗ olmak" > ?
  • - bérü "béri"

İlk Türkçe * "backward"
  • - İlk Türkçe *kér- "ké yapmak" > kér- "gérmek"
  • - İlk Türkçe *kék- "(geçişsiz) kḗ olmak" > ?
  • - kérü "géri", kéz "géz (okçuluk)" veya kéz? "tekrar, zaman", kḗç? "géç"

İlk Türkçe *ka "opposite"
  • - İlk Türkçe *kar- "ka yapmak" > kar- "karşı olmak"
  • - İlk Türkçe *kak- "(geçişsiz) ka olmak" > ?
  • - karşu "karşı", +kA "yönelme çekim eki", +kArU "yönelme yapım eki"
  • 10

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7889
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4398

Ynt: İlk Türkçe *ba, *bé, *ké, *ka yön ilgeçleri

İletigönderen toorku » 23 Oca 2015, 21:27

türk dilinin soyutlama yeteneklerini düşünürsek bana usalımlı geldi
  • 0

noktasızlaştıramalandıramadıklarımızdanmısınız
toorku
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 915
Katılım: 17 Ara 2014, 20:50
Değerleme: 1247

Ynt: İlk Türkçe *ba, *bé, *ké, *ka yön ilgeçleri

İletigönderen Bi50likdaha » 25 Oca 2015, 22:17

toorku yazdı:türk dilinin soyutlama yeteneklerini düşünürsek bana usalımlı geldi

Soyutlama derken neyi kast ettin anlamadım.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1845
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 417

Ynt: İlk Türkçe *ba, *bé, *ké, *ka yön ilgeçleri

İletigönderen Oktay D. » 26 Oca 2015, 18:36

Eski Türkçe basa "afterwards" sözcüğü de *ba "towards" sözcüğünden geliyor olabilir. Ancak coğrafî kullanımına bakınca Moğollara yakın Türk boylarında kullanılıyor olup Moğolcada da basa biçiminde bulunması, sözcüğüñ (eñ azından bu biçiminiñ) Moğolcadan alıntı olduğunu gösteriyor. Bu durumda ada gelen +sa parçası Moğolca gibi görünüyor (zaten Türkçe olamaz, öyle bir ekleşme bulamayız, ancak Moğolcada olanaklı [Kempf, 2009. Bét: 121, 130]).

Kısaca, *ba "toward" yön ilgeci, bence:
- İlk Türkçede bar- "go towards (varmak)" ve bak- "look/be towards (bakmak)" sözcüklerini oluşturmuş.
- Mançu-Tunguzcada doğrudan bA+ "towards" yönelme ön eki olarak kullanılmış.
- Moğolcada ise basa "afterwards" sözcüğünü oluşturmuş.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7889
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4398

Ynt: İlk Türkçe *ba, *bé, *ké, *ka yön ilgeçleri

İletigönderen Oktay D. » 29 Oca 2015, 18:54

Burada kurgulanan sözcüğünüñ tüm Türkçelerde bulunan +ki iyelik/ilgi ekiniñ öz biçimi olduğunu düşünüyorum: + > +ki. Nitekim, é > i dönüşümü ikinci hecede kaçınılmaz sanırım çünkü ikinci hecede hiçbir sözcükte é veya ḗ bulunmuyor.

Bu durumda ba ilgeci, Ulça dilinde bA+ olarak ön ek olmuş; ka ilgeci Türkçede +kA olarak soñ ek olmuş ve ilgeci de Türkçede +ki olarak soñ ek olmuş görünüyor. Bir tek *bḗ ilgeci için yalıñ bir kullanım bulamadım kısaca. Belki 1. tekil kişi adılı bḗ'den geliyor olabilir tabii: *bḗ > Türkçe ben/biz (*) Zaten +n teklik eki, +z çoğul ekidir , Moğolca bi, Mançu-Tunguzca bi, Japonca ba (*) Ana Japoncada bir çok durumda é=a denkliği öne sürülüyor .
  • 8

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7889
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4398

Ynt: İlk Türkçe *ba, *bé, *ké, *ka yön ilgeçleri

İletigönderen Derkarera » 06 Mar 2018, 12:01

Buradaki +r yapmak, +k olmak eklerinin kaynağı ve işleyiş biçimleri üzerine daha fazla bilgi verebilir misiniz?
  • 0

Derkarera
Emin Şahin Mektepli
Sesli Yeñi Üye
Sesli Yeñi Üye
 
İleti: 3
Katılım: 01 Eyl 2017, 17:32
Değerleme: 0

Ynt: İlk Türkçe *ba, *bé, *ké, *ka yön ilgeçleri

İletigönderen bilimdan » 07 Mar 2018, 06:30

Macarcada da +bA "içine" eki var:
a házba “into the house”
Beleharapott egy almába. - She has bitten into an apple.
  • 0

bilimdan
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 198
Katılım: 01 Kas 2017, 08:07
Değerleme: 73


Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 4 konuk

Reputation System ©'