Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

obur

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

obur

İletigönderen Toygun » 06 Oca 2015, 22:42

Nişanyan'ın sözlüğünde Farsça kökenli olarak geçiyor. Bana biraz hopur hopur, höpür höpür, höpürdetmek sözlerindeki höpür'ün değişmiş bir hâli gibi geliyor. Yansıma bir sözcük sonuçta...

hopurdatmak
İştahla salya saçarak, kabaca yemek.
*Bor -Niğde
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5173
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1228

Ynt: obur

İletigönderen bensay » 06 Oca 2015, 23:13

Öp- eyleminin eski biçimlerinden biri op-, nitekim DLT'de yer alır. Bu köke geniş zaman ortacı -Ir eki ulanması yoluyla oluşabilir böyle bir sözcük. Günümüzde bu ek -Ar biçiminde, Oktay sanırım zamansal uyumu da gözeterek daha ayrıntılı bilgi verecektir.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2476
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 858

Ynt: obur

İletigönderen Oktay D. » 06 Oca 2015, 23:20

Ana Türkçe *ōp- "yutmak, içine veya midesine çekmek/almak" sözcüğü, Eski Türkçede ōp- olarak geçer. Uzun ünlü nédeniyle *ōpur "yutan, emen, yiyen" > Oğuzca obur olmuş. Yakutçada uop- diye uzun ünlülü geçer.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7392
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: obur

İletigönderen toorku » 26 Eyl 2017, 02:13

nişanyan farsça köken tezinden vazgeçmiş görünüyor etimolojitürkçeye göre ancak farsçada ob ya da awb kökenli iki eylem var ingilizce devour yani türkçe oburca yemek yalayıp yutmak anlamında ancak bizim ob kökenli bir eylemimiz yok sanırım

اوباردن،اوباشتن


wictionaryden yutmak karşılıkları için

Persian: بلعیدن‏‎ (fa) (bal'idan, balidan), اوباردن‏‎ (fa) (obârdan) (literary)

sanırım balidan de arapçadan uyarlanmış olmalı


farsçadan alındığını iddia etmiyorum ancak bana eski türkçedeki kökün neden eylem olarak kalmadığı sorusunu getiriyor tabii köklerin benzerliği gayet olasıdır

diğer yandan farsçada vardır böyle diğer dillerden alınan kökleri eylemleştirme ancak genelde -iden eklenerek yapılır örneğin fehmiden arapça fhm den
  • 0

noktasızlaştıramalandıramadıklarımızdanmısınız
toorku
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 860
Katılım: 17 Ara 2014, 20:50
Değerleme: 1188

Ynt: obur

İletigönderen ulduzéver » 26 Eyl 2017, 04:01

Oktay D. yazdı:Ana Türkçe *ōp- "yutmak, içine veya midesine çekmek/almak" sözcüğü, Eski Türkçede ōp- olarak geçer. Uzun ünlü nédeniyle *ōpur "yutan, emen, yiyen" > Oğuzca obur olmuş. Yakutçada uop- diye uzun ünlülü geçer.


Katılıyorum.
Fakat güney Azerbaycanda halk tarafından sözkonusu eylemin hop- biçiminde kullanıldığını belirtmeliyim (canına, içine nüfuz etmek anlamında da bir hop- bulunmakta ve yazı dilinde işlek, ancak bunu ilişkilendiremiyorum niyekim öbür hop- geçişli ve bu geçişsizdir),

belki bu, Ana Türkçe hop- biçiminden haber verebilir ve sonuçta hopurdat- eylemiyle birleştirilebilir (‹ hop- › hopur "geniş zaman" + +dA-t-). Geniş zamanın -ur olması da p harfinden kaynaklaştığı veya ilk Türkçe biçiminin hopu- olduğunun daha ince araştırmaya değeceğini görüyorum.

Bir de Tarama'da ob- ve op- biçiminde geçmekte.

Bu arada Farsça owbârden eylemi owbâr diye bir addan türetilmiş olabilir ancak en azından 1000 yıl önceki Farsçada, niyekim 11. yüzyıldan beri Farsçada addan eylem yapan işlek ek tekçe bir şekilde, sayın Toorku'nun belirttiği gibi, "-îden". Ancak "-îden" ekini içermeyen eylemlerin öteği Orta ve Eski Farsçaya gider.

Sonuçta sözkonusu Farsça eylemle Türkçe eylem köktaş olabilir ancak obur sözcüğünün Farsça owbârdan geldiği görüş çok daha uzak görünüyor.
  • 14

ulduzéver
Ulduz Tebrizli
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 418
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 275

Ynt: obur

İletigönderen Oktay D. » 26 Eyl 2017, 17:01

Türkçede kısa /o/ ile op- "saldırmak, çalmak" diye bir sözcük de var. Bu yüzden uzun olanıñ Oğuzcada ob- biçiminde olması beklenir (elbette ek aldığında /b/ ortaya çıkacaktır, yalıñken /p/ olabilir). Eğer Azerbaycan'daki hop- sözcüğü biçimce aynı sözcükse (ek aldığında hob- oluyorsa) bu durumda sözcüğüñ Ana Türkçede h- ile hōp- olduğu ortaya çıkar.

Nitekim Ana Türkçe h-'leriñ korunduğu tek Türkçe Halaççadır, ancak Türkmencede, Özbekçede ve Azerbaycancada bazen h- bulunabilmektedir (olasılıkla bunları Halaççadan alınmadır nitekim bu sayılan Türkçeleriñ tümü Halaç Türkleriyle komşudur). Ayrıca Eski Türkçeden bugüne uzanan dağarcıkta bir sözcük aynı anda hem başında y-'li biçimi hem de y-'siz biçimi varsa o da Ana Türkçe h-'ye işaret éder. Bu durumda yōp-/ōp- veya yob-/ob- nöbetleşmesi de başka bir kanıt olacaktır. Bunlar tespit édilirse Ana Türkçe *hōp- "yutmak, midesine veya içine almak/çekmek" biçimi kurulur démektir.
  • 10

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7392
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: obur

İletigönderen ulduzéver » 26 Eyl 2017, 17:50

Azerbaycandaki hop- biçimi ek aldığında da p sesini korur. Oğuzcadaki kurala karşın uzun ünlüden sonraki ötümsüz harfin ötümlüleşmemesi Güney Azerbaycanda birkaç başka örnekte de bulunmakta. Örneğin ût- "yenmek" eylemine ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde t › d dönüşümü beklenirken bazı bölgelerde t sesi korunur bazısında d olur. (utar ve udar gibi). ôt "ateş" sözcüğü de aynı durumda od ve ot biçiminde kullanılmakta.
Butür örnekler Azerbaycanda türlü Türk boylarının yerleştiğinden dolayıdır.
  • 0

ulduzéver
Ulduz Tebrizli
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 418
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 275

Ynt: obur

İletigönderen Oktay D. » 26 Eyl 2017, 19:20

Hmm. O halde hop- sözcüğünü kullanan boylar Azerbaycanca değil başka bir lehçe/dil koñuşuyor büyük olasılıkla. Hangi boyuñ veya hangi yöreniñ bu biçimi kullandığını bélirlemek gérek.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7392
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: obur

İletigönderen ulduzéver » 26 Eyl 2017, 20:08

Zâten Azerbaycan Türkçesi Oğuzca dışındaki kimi lehçelerden de etkilenmiştir, Çağatayca, Kıpçakça ve Uygurca gibi. Hatta Urmiye ağzı Uygur ve Avşarların bu şehre yerleştiklerinden dolayı yapı bakımından bile etkilenmiştir. Bu konuyu pek araştırmamışım ancak Urmiye ağzı kimileyin Uygur-Avşar ağzı diye de anılmakta.

Ayrıca söz konusu hôp-, ôt, ût- sözcüklerinin en azından Tebriz ve KaraDağ ağzında kullanıldığını görmüşüm. Bu hop- sözcüğünün de ilk kez ağbimin tarafından kullanıldığını işittim. Benim ana lehçem, gramer bakımından yazı diliyle ayrışmayan ancak telaffuzları biraz farklı olan Tebriz ve KaraDağ ağzının bir karışımıdır. Demek istediğim şukim bu sözcüklerin bu biçimleri öz Azerbaycan Türkçesine değişlidir ancak hangi lehçeden girdiği elbette belirlenmeli :)
  • 3

ulduzéver
Ulduz Tebrizli
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 418
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 275

Ynt: obur

İletigönderen birtancazin » 29 Eyl 2017, 02:21

-r ile ad yapma yöntemi eski sağır, yazır, dünür gibi.. Burada da ob-ur türeyişi söz konusu.
Obruk, op ya da obmak, obramak ya opurmak eylemlerini de düşünebiliriz nitekim içe doğru çökmek anlamındadır.

Dolayısıyla daha ilkin anlam ile içine çekmek, yutmak, içe göçmek demek olan köksel bir op_ob var..

Obur obruk sözlerini bu anlamda tartışabiliriz
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 252

Ynt: obur

İletigönderen Oğuzosis » 30 Eyl 2017, 21:48

İşin ilginç noktalarından biri, Türki dillerde bu sözcükte hiç anlam birliği yok.
Başkurt ve Tatar Türkçesinde "ubır" sözcüğü "vampir/gulyabani" olarak kullanılıyor ve Rusçada "upır' " şeklinde, aynı anlamla geçmiş. Belki de tam tersi, bilemedim.
Kırgız Türkçesinde isim olarak, "iştah" anlamıyla bulunmakta. Sıfat kullanımının neredeyse hiç yaygın olmadığını söyledi, değerli bir arkadaşım.
Kazak Türkçesinde bizdeki gibi, ancak mecaz anlamıyla "obır" sözcüğü var. Mesela, "obır şegirtkelerşe = obur çekirgelerce (gibi)" tanımı çok yaygınmış.
Özbek, Türkmen ve Uygur Türkçesinde fiil formu "o'pirmoq-opurmak-opurmaq" bulunuyor :) . Ancak bu "-r-" çatı ekini hatırlatıyor, katkısı olmadı :) .
  • 10

Oğuzosis
Oğuzhan Yavru
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 252
Katılım: 24 Mar 2017, 19:22
Değerleme: 188


Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

Reputation System ©'