Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

önem, önemsemek

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

önem, önemsemek

İletigönderen Oktay D. » 01 Ara 2014, 20:53

Sanıyorum ilk kéz 1935 Osmanlıcadan Türkçeye karşılıkları kılavuzunda geçiyor önem ile önemse- sözcükleri. Nişanyan Yeñi Türkçe öñe- "öne geçirmek" sözcüğünden geldiğini yazmış.

Demin deñ geldim, Klasik Moğolcada (Cengiz Han dönemi) ünemşi- "ciddiye almak, ciddi olarak davranmak" sözcüğü bulunuyormuş ve üne(n) "gerçek, doğru, özgün" añlamına gelen bir sözcüğe +mşi- ekiniñ gelmesiyle oluşmuş. Ekiñ Moğolcadaki birkaç örneği:
eremşi- "er/adam olarak davranmak" < ere(n) "er, adam"
noyamşi-q "prens/béy gibi davranan" < noya(n) "prens, béy"


Bence Dil Devrimi sırasında Moğolca ve Çağatayca sözlükleri karıştırarak sözcük bulma yarışı sırasında bu sözcüğü görmüş olmalılar ve Türkçe olduğunu sanıp Cep Kılavuzuna koymuşlar.

Kısaca önemse- < Moğolca ünemşi- biçiminde bir alıntı söz konusu.

Péki, Moğolca sözcüğüñ Türkçe deñtaşı ne olurdu?

Sözcüğüñ öñ "öñ, yüz, renk" sözcüğüyle ilgisiz olduğu açık çünkü sözcükteki geñizcil /n/ sesi Moğolcada bulunmuyor (oysa Moğolca geñizcil n'leri korumuştur). Zaten Moğolcada onuñ deñtaşı olan öñge "öñ, renk, yüz" sözcüğü bulunuyor.

Ne yazık ki Türkçede ön+, ün+ ile başlayan başka bir sözcük bulamadım.
  • 4

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7793
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4209

Re: önem, önemsemek

İletigönderen M.calli » 02 Ara 2014, 23:00

önermek sözcüğüde bununla mı bağlantılı ?
  • 0

M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 530

Re: önem, önemsemek

İletigönderen Oktay D. » 03 Ara 2014, 03:27

Yoğ, o sanırım doğrudan türetim: öñ "ön" +Ar- biçiminde.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7793
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4209

Re: önem, önemsemek

İletigönderen M.calli » 03 Ara 2014, 13:25

anlam açısından bakınca öneri öncelik sözcükleriyle bağlantılı gelmişti

önemi oluşturacak m ya da em eki yok mu ?
  • 0

M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 530

Re: önem, önemsemek

İletigönderen Oktay D. » 03 Ara 2014, 15:08

Ek kök açısından bir sorunu yok, ancak belli ki türetilerek oluşturulmamış, Moğolcadan alıntı olarak kullanıma girmiş. Daha ayrıntılısı: sanıldığınıñ aksine önemse- sözcüğü öñ sözcüğüne +msA- eki gelerek değil, Moğolcadaki ünemşi- "ciddiye almak, önemsemek" < üne "doğru, ciddi" sözcüğünden geliyormuş. Biz halk etimolojisi yapmışız belli ki.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7793
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4209

Ynt: önem, önemsemek

İletigönderen bilimdan » 11 May 2018, 05:30

önem: (yanlış tür. < ön+em) [Türkçe’de isimden isim yapan +em eki yoktur; şekil bakımından yanlış görünmekle birlikte yaygın biçimde kullanılmaktadır] (Kubbealtı Lügati)

Bir ihtimal unamak (I) Saymak, değer vermek, önem vermek. (Derleme Sözlüğü: -Bolu; -Çanakkale; Orta-burun *Yalova-İstanbul; *Vize -Kırklareli; -Edirne) ile bağlantılı olabilir.
  • 0

bilimdan
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 198
Katılım: 01 Kas 2017, 08:07
Değerleme: 73

Ynt: önem, önemsemek

İletigönderen Oktay D. » 11 May 2018, 17:59

Adlara gelen +Am eki var tabii ki, iki ekiñ birleşimidir: +A- ekiniñ -m masdarı. Eski Türkçede +dA- ekiniñ -m ve -g masdarları, soñraki dönemde Orta Oğuzcada +LA- ekiniñ -m masdarı, Orta Kıpçakçada +A- ve +dA- ekleriniñ -g>-w masdarı daha çok işlek olmuştur ancak +A- ekiniñ masdarı da dağınık olarak görülüyor. Dil Devrimi yıllarında çok irdelemeden Karlukçadan birçok +A- ekiniñ -m masdarları alınmış çoğu tutmamış tutanlardan hareketle de bazen eylemlere yañlış bir biçimde +A- ekiniñ -m masdarları getirilmiş.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7793
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4209


Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 4 konuk

Reputation System ©'