Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Günümüze bir uyarlama (ses abecesi, el yazısı)

Orkun damgalarını öğrenme ulayı günümüze uyarlama çalışmalarını içerir.

Günümüze bir uyarlama (ses abecesi, el yazısı)

İletigönderen Temirbek » 04 Şub 2008, 18:28

Öncelikle damgaların kağıda yazılırken ne gibi farklılıklar kazandığını görelim, Irk Bitig'den birkaç örnek;

Görsel



Görsel


Damgaların Taşa Vurma biçimleri de şöyle, Yenisey ve Talas'taki değişik şekilleriyle birlikte;

Görsel

Görsel
  • 0

En soñ Temirbek tarafından 10 Ara 2011, 09:32 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1127

Günümüze bir uyarlama (ses abecesi, el yazısı)

İletigönderen bensay » 05 Şub 2008, 00:40

Yeniden kolay gelsin demek isterim arkadaşlar.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2681
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1191

Günümüze bir uyarlama (ses abecesi, el yazısı)

İletigönderen Oktay D. » 05 Şub 2008, 03:24

Uyarlama yazınızı aslında ayrı bir başlık olarak almak daha iyi olur gibi geldi. Böylece o başlıkta sadece sizin uyarlamalarınıza yönelik eleştiri/yorumlar olur, karışıklık olmaz. Ne dersiniz? Taşıyalım mı?

Bu arada oktay o şekilde yazılmaz :) Görüntü resmimde oktay yazılışı var. İşte Oktay ıñ açıklaması:
[orkun]ok at ay[/orkun]
ortadaki damga "at" anlamına gelir ve kalın t sesini verir, bir yanda "ok" damgası ok ifade ederken diğer yanda da "ya" damgası yay (< ya) ifade eder. Yani, oktay; bir elinde yay bir elinde ok tutan bir atlı demektir ;)
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Günümüze bir uyarlama (ses abecesi, el yazısı)

İletigönderen Oktay D. » 05 Şub 2008, 15:10

Evet, uyarlamanızı añladım. Ancak eğer öyle yazılırsa oktay'ıñ bir añlamı kalmaz  :'(

Ayrıca (bunu başka bir başlıkta tartışacağım) Türkçede birincil uzun ünlüler vardır. Orkun damgaları da bu ünlüleri ifade eder, çünkü orkun abecesi bir hece abecesidir. Örneğin, Talat Tekin'iñ "Türk dillerinde birincil uzun ünlüler" adlı betiğinde şöyle bir yordam bulunur:
1- [damga]a[/damga] damgası ilk hecede geçiyorsa uzun ünlüyü ifade eder.
2- [damga]i[/damga] damgası [damga]ık[/damga] damgasından önce gelirse (soñra değil!) uzun ünlü ifade eder.
3- [damga]o[/damga] damgası [damga]ok[/damga] damgasından önce gelirse (soñra değil!) uzun ünlü ifade eder.
4- [damga]ö[/damga] damgası [damga]ök[/damga] damgasından önce gelirse (soñra değil!) uzun ünlü ifade eder.
Bunlara örnekler verebiliriz:
* aç- [damga]ç[/damga] (açmak) oysa āç- [damga]ç[/damga][damga]a[/damga] (acıkmak)
* at [damga]ta[/damga] (at, beygir) oysa āt [damga]at[/damga][damga]a[/damga] (ad, isim)
Örñekler çoğaltılabilir. Bunları başka başlıkta tartışabiliriz.
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 05 Şub 2008, 15:17 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: Günümüze bir uyarlama (ses abecesi, el yazısı)

İletigönderen Oktay D. » 06 Şub 2008, 01:05

Şimdi, Orkun abecesi bir hece abecesi, doğru ama heceleri uzun ünlülü kökleri karşılayacak biçimde ortaya çıkmıştır. Yani, Türkçede her heceniñ uzunu bulunmaz.

Orkun yazıtlarında bulunmayan bir iki damga var: [damga]ot[/damga] (ot), öt, [damga]aş[/damga] aş. İlkiyle o damgası kullanıldığında [damga]ot[/damga][damga]o[/damga] ("ōt" yani "od") oluyor. Ancak ikincisinden hiç emin değilim, çünkü Talat Tekin'iñ verdiği Türk dillerinden çıkarılan listelerde ötmek eylemi uzun ünlü olarak geçiyor. Eğer öyleyse, bu öt damgası ne ola? Nitekim bu damga bir iki metinde geçiyor. Demek ki, bu damgayı birincil almak sakıncalı olabilir. Bu yüzden Orkun yazıtlarında geçen damgalara en fazla ot damgası eklense yeridir.

BU arada, latin abecesi bizim dilimizi karşılıyor. Eğer aynı işlevi görecekse (bir getirisi olmayacaksa) ikinci bir ses abecesini yürürlüğe koydurma fikri destek görmeyebilir. Yine de belki ilerde ortak bir Oğuzca (Azerice+Türkmence+TR Türkçesi+Gagavuzca) için bu bir getiri sağlamış olur. Ancak, damgalarıñ el yazısı uyarlaması gerçekten pratik getirileri olan bir çalışma olabilir!
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: Günümüze bir uyarlama (ses abecesi, el yazısı)

İletigönderen Gökbey » 15 Şub 2008, 17:37

Ev tamgası üzeriñe uyarlama :

Görsel

Atalarımız o günlerde çadırda yaşadıkları için çadırın biçimini "eb (ev)" olarak kabûl etmişler.

Orkun tamgaları betizyazı olduğundan la günümüzde evlerin biçimleri değiştiğinden , "eb" tamgasından "ev" tamgası türetimi yukarıdaki betizdeki gibi uygundur.

Ög'ün ev tamgası üzerine yaptığı uyarlamayla aynı benzerlikte ama üst çizgi ev çatısı gibi olduğunda tam bir betizyazı uyarlaması olur. Diğer türlü pi sayısını andırdığından sorun çıkabilir.
________________________________________________

ef tamgası üzeriñe uyarlama :

Görsel

"f" tamgasıyla başlayan sözcüklerin tamamı yaddır (yabancı) .
Fır fır , fırıldak, fokur fokur gibi 4-5 sözcük de p>f evrilmesiyle oluşmuşlardır.

Orkun abecesinin betizyazı özelliği ile "fışkırmak"  sözcüğünden yukarıdaki tamga oluşturulabilir....
  • 0

En soñ Gökbey tarafından 15 Şub 2008, 22:35 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1725
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 390

Ynt: Günümüze bir uyarlama (ses abecesi, el yazısı)

İletigönderen Oktay D. » 16 Şub 2008, 19:50

Eski Türkçede b>m dönüşümü olduğunu biliyoruz. Hatta bugün bazıları geri b'ye dönmüştür:
men > ben
miz > biz
meñü > beñi (bengi, "sonsuz, ebedî")
miñ > biñ ("1000 sayısı")
vs.

Dikkat edilirse Göktürkçedeki m damgası ile b damgası birbirleriniñ 90 derece dönmüş halleridir. Tabi çok az değişikliğe uğramış. /ev/ damgası da oldukça benziyor. aşağı uzanan çizgiler çaprazlanırsa eb damgası olur.
  • 0

Ekler
ebebem.png
En soñ Oktay D. tarafından 16 Şub 2008, 19:53 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: Günümüze bir uyarlama (ses abecesi, el yazısı)

İletigönderen Gökbey » 17 Şub 2008, 17:12

j tamgası üzerine:

1995 basımı sözlükte "j" ile başlayan 34[1] sözcük saymama karşın 2008 basımı sözlükte
59[1] tike sözcük buldum.

Kendisi dilimize sonradan giren le "j" tamgasıyla başlayan sözcüklerin tamamı yaddır (yabancıdır).
Bu yad sözcüklerin, öz karşılıkları kullanıma geçtiğinde kendiliğinden düşecektir.

Topu topuna 59 yad sözcük için yeni bir tamga türetme gereği duymuyorum.

Diğer bir değişle ; uyarlamaya çalıştığımız orkun tamgalarına j'yi eklemeye gerek yok.


h tamgası üzerine :


h tamgası ile başlayan sözcüklerde arapçanın büyük etkisi olmakla birlikte , farsça,fıransızca,latince gibi yad sözcüklerde bulunmaktadır.

han,kağan(hakan),hanım,hapşırmak,harıl harıl,havlamak,haşlama ... gibi öz sözcüklerimizde bulunmaktadır. k>h - kh(x)>h ses evrilmesiyle oluşan sözcüklerimizin sayısı çok değil.

Yad sözcükleri bi kıyıya attığımızda h tamgasından iz kalmaz ama evrilmeyle oluşan sözcükleri karşılamak niyetine bir tamga türetimi olabilir.

-----------------------
Dipçe :
[1] Sözcük sayıları 1 eksik-1 fazla olabilir....
  • 0

En soñ Gökbey tarafından 17 Şub 2008, 18:15 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1725
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 390

Ynt: Günümüze bir uyarlama (ses abecesi, el yazısı)

İletigönderen Oktay D. » 09 Mar 2008, 17:46

Ancak, diğer Türk dillerindeki o sesler aslında diğer seslerden türemiş durumda. xök yerine kö-ö-k yazarsak zaten añlaşılacaktır diye düşünüyorum.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: Günümüze bir uyarlama (ses abecesi, el yazısı)

İletigönderen Gökbey » 10 Mar 2008, 00:28

H Tamgası :

Hapşırmak eyleminden "ha" tamgası türetimi...
  • 0

Ekler
ha_tamgasi.png
Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1725
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 390

Ynt: Günümüze bir uyarlama (ses abecesi, el yazısı)

İletigönderen Oktay D. » 10 Mar 2008, 00:52

iki nokta olması kötü olmuş, sözcükleri ayıran iki nokta ile karışacaktır. Ben ha sesiniñ ka damgasınıñ farklı yazımlarından karşılanması gerektiğini düşünüyorum.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: Günümüze bir uyarlama (ses abecesi, el yazısı)

İletigönderen Oktay D. » 13 Mar 2008, 01:23

Çentik yada noktalama, Eski Türk damgalarında olmayan bir şey, bu abeceye özgü değil. Bu yüzden kişisel olarak buna katılmıyorum ne yazık ki.

Ayrıca Türkçede ö-ü damgaları ayırsanamazdır, bugünkü ayırsanabilirliğiñ nedeni uzun ve kısa ünlüleriñ artık görünmemesidir. Oysa orkun abecesinde uzun ve kısa ünlüler vardır. Bu yüzden yapılacak bir orkun abece çalışmasında uzun ve kısa ünlüler hesaba katılmalıdır diye düşünüyorum.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: Günümüze bir uyarlama (ses abecesi, el yazısı)

İletigönderen Oktay D. » 13 Mar 2008, 01:28

ög yazdı:Arkadaşlar, bu başlığı en baştan silerek, yeniden açsak olur mu? Ben bu "el yazısı" uyarlamamı iptal ediyorum, baştan açalım, Köktürk yazım esasına uygun, hece dizgeli, ve Sağdan Sola özgün biçiminde olan bir uyarlamada bulunalım, ki aslında "ilk uyarlamam" böyledir, tabii ben Irk Bitig'deki el yazması biçimlerini esas alıyorum, taşa vurmaları değil, zaten çok fark yok aralarında.

Bu başlık altında Türk yazısı nasıl yazılır, sözcük örnekleriyle Köktürk yazımını öğrenelim, şimdi en baştaki yazılarımı, örnek betizleri siliyorum, baştan açalım.

Sayın Ög,
Lütfen yapılan çalışmaları (geçik de olsa) silmeyelim. Çünkü ardındaki iletiler buna göre yazılmışlar ve bu karmaşaya neden olur. Tartıştay düzenini bozar. Bu yüzden eski yaptıklarınızı geri getirmeñizi istiyorum. Geri getiremeyecekseñiz bu başlık, bozulmuş düzeni ve añlamsız iletileri nedeniyle kilitlenecektir. Eğer baştan bir çalışma yapmak istiyorsañız doğrudan ve tereddüt etmeden yeñi başlık açabilirsiñiz.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: Günümüze bir uyarlama (ses abecesi, el yazısı)

İletigönderen Oktay D. » 14 Mar 2008, 01:29

Şimdi GökTürk abecesiniñ ulamı (kategorisi, sınıfı) kesin değil. BAzıları Sogdcanıñ bir türevi olarak görürken bazıları özgün olarak görüyor. m damgası eb damgasınıñ yañ yatması olduğu kesindir, yani eb bizimse m de bizim olmalıdır ya da tam tersi. Eğer Türkçede uzun ünlüler olmasaydı, gerçekten sesliler önceden kullanılmıyor olabilirdi. Ancak Gök Türk abecesinde uzun ünlüleri sesli damgalarla belirleyebiliyorsuñuz. Örñeğin, at (at, beygir) sözcüğü [damga]at[/damga] (kalın t) olarak yazılırken āt (ad, isim) sözcüğü [damga]a at[/damga] (a ilen kalın t) biçiminde yazılır. Zaten bir hece abecesi olan bu abecede uzun ünlüler olmasaydı buna gerek kalmazdı (tek başına bir kalın t damgası her zaman /at/ diye okunur.). BU yüzden sesliler kesin abeceniñ ilk kuruluşundan beri olsa gerek.

Uzun ünlülerde ö-ü ilişkisi şudur: Türkçede ö-ü ayırt edilemez. Aynı biçimde o-u ayırt edilemez. Dİkkat ederseñiz o/u ve ö/ü damgaları a/e ve ı/i gibi değiller. Yani,o/u damgası [damga]o[/damga] her zaman kalınlarla kullanılır. eğer ayırt edilseydi kalınlarla o incelerle ö diye okunan ve kalınlarla u ve incelerle ü diye okunan iki damga olurdu.

Siziñ verdiğiñiz Türk sözcüğünden örñek verilirse tüü- (kökten bitmek, türemek) diye bir kök tespit edilmişken tö- diye bir kök tespit edilmemiştir. Ama [damga]koe[/damga] (ök) damgasından dolayı hem köö- [damga]kö ö[/damga] hem kö- [damga]ke ö[/damga] tespit edilmiştir.

Yiñe de Orkun abecesinde uzun ünlüler çok araştırılmış bir konu değil. Bu konuda başta Karl Foy, Osman Nedim Tuna ve Talat Tekin gibi bilimadamları bazı araştırmalar ve derlemeler yapmış durumda. Ayrıca Orkun abecesiyle yazılmış yazıtlarda yazım kuralları hiç tam añlamıyla uygulanmamış görünüyor. Eñ düzgün betik, Irk Bitig olarak añılır.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: Günümüze bir uyarlama (ses abecesi, el yazısı)

İletigönderen Oktay D. » 14 Mar 2008, 02:46

Evet, o zamanlar b~m dönüşümü aşırıydı. Zaten, Türkçede önseste m- olmaz, ancak Eski Türkçede monçuk (boncuk), men (ben), miz (biz), miñ (biñ, 1000), vb sözcükler vardı. b~m dönüşümünüñ başladığı dönem Eski Türkçedir.

Beni çok bilgili olarak görmeñizi istemem, ben de ne de olsa elimdeki kaynaklardan öğreniyorum yavaş yavaş. Ama Orkun damgalarına özel ilgim var o yüzden yoğun bir öğrenim oluyor.

Benim usumdaki Çağdaş Göktürk abecesi, öncelikle eskiden var olan damgalara dayanmalı. Yani tüm damgalar eñ az bir kez yazıtlarda betinmiş olmalı. Ayrıca olmayan sesleri karşılayan damgalar, olmayan sesleriñ türemesine dayanmalı. Örñeğin, ev, av sesleri eb, ab seslerinden türemedir. Bu yüzden eb, ab damgalarınıñ yazıtlarda geçen farklı biçimlerinden seçilmeli.
Bunuñ dışında damgalarıñ bazıları önseste a/e ile okunur. Örñeğin eg ve ag damgaları yani [damga]eg ag[/damga] damgaları sözbaşında olursa a ve e ile okunur. Aynı biçimde ad [damga]ad[/damga], ed [damga]ed[/damga], en [damga]en[/damga], an [damga]an[/damga], vb. Bunlardan g, d, sesleri bugün sözbaşında geçer. Bunuñ nedeni onlarıñ k ve t den türemeleridir.
Görsel
Buradaki /ev/ damgası Yenisey yazıtlarında kullanılmış bir eb damgası biçimidir örñeğin.
Görsel
Burada yiñe ters tarafa bakan ek damgası Yenisey yazıtlarında bulunur. Ayrıca ka~ga dönüşümüne örñek olmadığı için kalın g ile başlayan hiçbir sözcük Türkçe kökenli değildir. Bu yüzden ga- damgasını yoyabiliriz (yok sayabiliriz). Yiñe de Yeniseyde ka- damgasınıñ kırmızı çerçeveye aldığım biçimi kullanılmış ama ö/ü damgasına oldukça benzer oluyor, bence yoymalı.
Görsel
Bu yüzden bu yumuşamayı dikkate almalı bence. Böylece önsesteki g ve k, d ve t, b ve v benzer damgalar olursa diğer Türk dilleriyle (çünkü bu dönüşümler sadece Oğuz Türkçelerinde var) ortak bir abece olması yakınlaşır.
Görsel
Eski Türkçede "keldim", "geldim" demektir. İşte burada 3. yazım, 1.sine çok beñzediği için bu yumuşamayı geçirmemiş Türk dilleri (örñeğin Kazakça, Kıpçakça, Uygurca, Özbekçe, vb) için 3.sü aynı okunacaktır.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Soñraki

Dön Göktürk (Orkun-Yénisey) damgaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

Reputation System ©'