1. bét (Toplam 1 bét)

Bahadır Çiğşi Yazması

İletiGönderilme zamanı: 03 Ağu 2009, 00:11
gönderen Gökbey
Geñalağda gezinirken, gözüme ilişti. Konu hakkında hiçbir Türkçe belge de bulamadım. Arama yaptığımda, Çin abecesi(?) ile yazılı kaynaklar çıktı.

Eñ kısa sürede, yazma ile ilgili Türkçe kaynak oluşturalım.

Ynt: Bahadır Çiğşi Yazması

İletiGönderilme zamanı: 04 Ağu 2009, 01:33
gönderen Gökbey
Tañrı'ya şükür pek zorlanmadan okudum. Kimi damgaları ayırt etmek, özellikle "a, ñ, ö, r, ş" damgalarını bulmak dışında kolay oldu.

örebüzet sözcüğünde takıldım.

Özgün Yazı
[orkun]ey m e : eb i es i nç : ay : es ek i z : ey i eg er m i eg e : eb i el i eg : ek ü ng ü el : as ng o an : ab sh al a p : ek el et i : ay ab a sh : at u at u ok : ab o z a ch : at u at u ok : ü er a eb ü z et : at u at u ok : a : al at u an : at ay : as a ñ o an : ay ar at m al i ik : er ü er : a at i : ü z : a p a : at u at u ok : o al : a at i : ak a m ag : a at al i ag : ey ü z : el ü eg : o at u z : er : ek el er : m i z : eb i er : ek ü en : eb i er : ak o ny : i ek i : ek ü p : eb eg en i : eb i et eg e ç i : i es i z : ay ab i z : ak u al : eb et i ed i m : a at i m : ab ag a at u ar : ç i eg es i : al at[/orkun]

Çevriyazı
yeme bişinç ay sekiz yigirmige bilig köngül teng on başlap kelti yabaş tutuuk bozaç tutuuk örebüzet(?) tutuuk a(er) altun at yaşa on yaratmalık erür aatı öz apa tutuuk ol aatı kamaga atlıg yüz elüg otuz er kelir miz bir kün bir kony iki köp begni bitig eçi isiz yabız kul betidim aatım Bagaatur Çigsi alt

Ynt: Bahadır Çiğşi Yazması

İletiGönderilme zamanı: 04 Ağu 2009, 02:00
gönderen Gökbey
Gözümüz aydıñ, bu konuda önceden yapılmış çalışmalar buldum. Orkun dergisiniñ 43. sayısında yer alıyor.


Kâzım Mirşan'ın çevriyazısı
(1) iYiM oNG BİSİNÇ, aY SeKİZ YİGi- (2) RMİGİNG, BİLİ oG iÇüÜNGÜL (3) eD oNGUN uBuŞuLuNGuP KELTİ uYuB uNGuŞ (4) aT OTUKuB OZuNGuÇ. aT OTUK ÖT- (5) üNG, BÜ eRT aT OTUK, oNG aLTUN aT (6) uYuŞ UÇuN oYuR aT oMıLIK eRÜR oNGTI (7) öZüNG aPaNG aT OTUK OL oNGTI. oK oNG- (8 ) ıM oĞıNG aTLIĞ YÜZLÜG OTOZ iR (9) KeLTİMİZ BİR öKÜN BİŞ oKUNG (10) İKİKÜP BeGİNİ BİTİGİNGüÇİ (11) İSİZ oYIBIZ KUL BİTİDİM (12) ITIM BuĞuNG TUR iÇİGİSİ.


H.N. Orkun'un çevriyazısı
(1) YeME BİŞİNÇ aY SeKİZ Yİgi- (2) RMİGE BİLİG KÖNGÜL (3) SaNGUN BaŞLAP KeLTİ YaBAŞ (4) TUTUK BUZAÇ TUTUK ÖR- (5) E BÖRT TUTUK ALTUN T- (6) aY SaNGUN YaRTıMLIK eRÜR ATI (7) öZ APA TUTUK OLATI KAM- (8 ) ıĞ ATLIĞ YÜZLÜG OTUZ eR (9) KeLTiMİZ BİR KÜN BİR KOY (10) İKİ KÜP BeGNİ BİTGEÇİ (11) İSİZ YaBIZ KUL BİTİDİM (12) ATIM BaGATUR ÇİGŞİ.

Ynt: Bahadır Çiğşi Yazması

İletiGönderilme zamanı: 04 Ağu 2009, 23:22
gönderen Oktay D.
Seniŋkisi Hüseyin Namık Orkun'uŋkine oldukça yakın. Kazım Mirşan'ıŋ yaptığından hiçbir aŋlam çıkarabilmiş değilim. bilig sözcüğünü bile bili og diye okumuş, /o/ nasıl oluştu orada aŋlamadım :)

Ynt: Bahadır Çiğşi Yazması

İletiGönderilme zamanı: 05 Ağu 2009, 22:26
gönderen Gökbey
Yeñi çevriyazım:

Yeme bişinç ay sekiz yigirmige bilig köngül sangun başlap kelti yabangun tutuk bozaç tutuk
örebüzet tutuk e/a altun tay sangun yartımlık erür atı öz apa tutuk ol atı kam aga atlıg yüz elüg otuz er kelir miz bir kün bir kony iki küp begni bitigeçi isiz yabız kul betidim atım bagatur çigşi alt

Beşinci ay onsekize bilgi; Gönül Paşa başlayıp geldi. Yabaş tutuk, Bozaç tutuk, Örebüzet tutuk. E altın tay Paşa ayrışmışlık (bölük) yetişir. Adı Öz Ata tutukdur. Adı Kam Ağa, atlı yüz seksen er gelir. Biz bir gün, bir koyun, iki küp içki (içtik). Yazıçı; sarhoş, kötü kul yazdım. Adım Bahadır Çiğşi. Bitti.

***

Yeme bağlacı, Türkiye Türkçesinde söz başlarında yitmiştir. Örñeğin Iğdır ağzında; daa ışıx da yanmır derken, İstanbul ağzında; ışık da yanmıyor denir. Buradaki daa, daha'nın ta kendisidir. Bu da eñ eski bağlaçlardan biri, takıdır. Yeme bağlacı da bu örnekteki gibidir. Bu yüzden eski yazılarda, söz başında olan yeme sözcüğü İstanbul ağzında kullanılmaz; gerek yoktur.

Ynt: Bahadır Çiğşi Yazması

İletiGönderilme zamanı: 06 Ağu 2009, 09:37
gönderen YİĞİT TULGA
Uğrola,

"+Siz eki olumsuzluk mudur?", adında bir belge vardı. Sanırım okunması bu konuya yardımcı olacaktır. "isiz" sözcüğünün yazık, zavallı, tüh" anlamlarında kullanıldığını yazıyordu.

Sözlük yurdu/Belgeler
ana dizin > Karisik_Icerik_Betikler_Belgeler > Turkcede_Olumsuzluk
dizini altında...


Uğrola

Ynt: Bahadır Çiğşi Yazması

İletiGönderilme zamanı: 09 Ağu 2009, 09:16
gönderen Gökbey
Çevriyazı
1 - yeme[1] bisinç[2] ay[3] sekiz[4] yig-
2 - (i)rmige[5] bilig[6] köñül[7]
3 - sañun[8] başlap[9] kelti[10] yabaş[11]
4 - tutuk[12] bozaç[13] tutuk[14] ör-
5 - ebüzet[15] tutuk[16] e[17] altun[18] t-
6 - ay[19] sañun[20] yartımlık[21] erür[22] atı[23]
7 - öz[24] apa[25] tutuk[26] ol[27] atı[28] kam-
8 - aga[29] atlıg[30] yüz[31] elüg[32] otuz[33] er[34]
9 - kelir[35] miz[36] bir[37] kün[38] bir[39] kony[40]
10 - iki[41] küp[42] begni[43] bitgeçi[44]
11 - isiz[45] yabız[46] kul[47] betidim[48]
12 - atım[49] bagatur[50] çigşi[51]
13 - alt[52]

Günümüz Türkçesi
Beşinci ay, on sekize bilgi:

Gönül Paşa harekâta geçip geldi. Komutan Yabaş, Komutan Bozaç, Komutan Örebüzet ve saygıdeğer yüce Paşa yola çıkıp varır.
Yeğen Öz Ata, komutandır. Yeğen, toplam atlı yüzseksen asker gelir.

Biz bir gün, bir koyun, iki küp içki (içtik).

Yazıcı:
Yaramaz, kötü kul(unuz) yazdım.
Adım Bahadır Çiğşi. Bitti.

Sonuç
Bu belge; bir askerî rapor, tutanak niteliğindedir. Bahadır Çiğşi'niñ üstlerini bilgilendirmek için, Gönül Paşa'nıñ geldiğini, neler yenip içildiğini eñ soñunda da kendini alçakgönüllü olarak sunması yer alıyor.

Çok özen gösterilmeden yazılmış. İlk yatayları düz olmasına karşın, sonrakileri dengeleyememiş, ortaya biçimsel olarak yavlak bir ürün çıkarmış. Noktalama imlerine ise neredeyse hiç yer vermeyecek. Bu kimi sözcüklerin ayırt edilememesi sorununu neden olmuştur. Örñeğiñ sekizinci yatayda; yüzlüg mü yoksa yüz elüg mü yazdığı sorunu var. Çalışmamda yüz elüg diye yer verdim. Çünkü yüzlüg, günümüze yüzlü diye çevrilir; bunun da tümce ile ilişiği yok.

Damgalar
Yazmada, geçiş evreleriniñ izleri açıkça görülmektedir. a damgası ı'dan, ş damgası as'dan, er damgası ç'den türetilmiş. a damgasınıñ ilk türetilmiş biçimi diyebiliriz. Orkun'da sağa, sola bakan çizgiler olmasına karşın, burada alt çizginiñ ortada olduğu görülmektedir.

Açıklamalar - Sözlük
[1] yeme : ve, hattâ (OY) yeme bağlacı, Türkiye Türkçesinde söz başlarında yitmiştir. Örñeğin Iğdır ağzında; daa ışıx da yanmır derken, İstanbul ağzında; ışık da yanmıyor denir. Buradaki daa, daha'nın ta kendisidir. Bu da eñ eski bağlaçlardan biri, takıdır. Yeme bağlacı da bu örñekteki gibidir. Bu yüzden eski yazılarda, söz başında olan yeme sözcüğü İstanbul ağzında kullanılmaz; gerek yoktur.
[2] bisinç : beşinci (IB, OY)
[3] ay : ay (DLT, IB, OY)
[4] sekiz : sekiz sayısı, 8 (IB, OY)
[5] yigirmige : yirmiye, yigirme : 20 | sekiz yigirmi; 18 sayısına denk gelir (TD)
[6] bilig : bilgi (OY)
[7] köñül : gönül (OY)
[8] sañun : paşa, general, yüksek askerî rütbe (IB), señün : general (OY)
[9] başlap : başlayıp (TD bet 150), tümce geñeline bakıldığında harekâta geçip añlamı bulunmaktadır.
[10] kelti : geldi. Eski Türkçeden günümüze kimi ses evrilmeleri olmuştur; k>g, t>d (TD)
[11] yabaş : kişi adı
[12] tutuk : askerî vali (OY), komutan. tutug : rehin (IB) ile karıştırılmaması gerek.
[13] bozaç : kişi adı
[14] tutuk : bkz. [12]
[15] örebüzet : kişi adı
[16] tutuk : bkz. [12]
[17] e : ve | a/e damgası olduğu açıktır. Yañlışlıkla damganıñ üzerine çizgi çizip, a/e'yi anımsattığı düşünülebilir. Ne ki,  ñ damgası olamaz. Olduğu düşünülürse, eng diye okunur. Bu da Irk Bitig'de av añlamına gelmektedir. Tümce geñeline bakıldığında da añlam bozukluğu yaratmaktadır.
[18] altun : altın (OY)
[19] tay : büyük, ulu, yüce (OY)
[20] sañun : bkz. [8]
[21] yartımlık : DLT'de yartım: ayrılmış yazar. Yola çıkımlık olmak, bölük, ordudan ayrılmış olan bir öbek.
[22] erür : erir, yetişir, gelir, varır (OY)
[23] atı : yeğen (OY)
[24] öz : öz (OY)
[25] apa : ata (OY)
[26] tutuk : bkz. [12]
[27] ol : o, şu (OY) yüklem bağlacı (IB)
[28] atı : bkz. [23]
[29] kamag : bütün, herşey, toplam (IB, OY)
[30] atlıg : atlı, süvâri (IB, OY)
[31] yüz : yüz sayısı, 100 (IB, OY)
[32] elüg : elli sayısı, 50 (OY)
[33] otuz : otuz sayısı, 30 (OY)
[34] er : er, adam, asker (OY, IB)
[35] kelir : gelir
[36] miz : biz | Eski Türkçe'de m~b dönüşümleri sıkça görülür.
[37] bir : bir, 1 (DLT, IB, OY)
[38] kün : gün (IB, OY)
[39] bir : bir
[40] kony : koyun (IB, OY)
[41] iki : iki, 2
[42] küp : küp
[43] begni : buğday, darı ulayı arpa gibi bitkilerden yapılan bir tür içki (DLT)
[44] bitgeçi : yazıcı, yazman, kâtip, sekreter | biti- : yazmak (IB, OY)
[45] isiz : kötü, fenâ, yaramaz (DLT)
[46] yabız : kötü (IB, OY)
[47] kul : kul, köle (IB, OY)
[48] betidim : yazdım (IB, OY)
[49] atım : adım (OY)
[50] bagatur : kişi adı, Bahadır.
[51] çigşi : kişi adı
[52] alt : alt, bitti.

Kısaltmalar
bkz. : şu maddeye bakınız
DLT : Divân-ı Lügat'it Türk
IB : Irk Bitig
OY : Orkun Yazıtları
TD : Türklerin Dili

Kaynakça
Kaşgarlı MAHMUT, Divân-ı Lügat'it Türk, TDK Veritabanı
Talât TEKİN, Irk Bitig Eski Uygurca Fal Kitabı, Öncü Yayınevi 2004
Muharrem ERGİN, Orhun Abideleri, Boğaziçi Yayınları 40. Baskı 2007
Fuat BOZKURT, Türklerin Dili, Kapı Yayınları 4. Baskı 2005

Ynt: Bahadır Çiğşi Yazması

İletiGönderilme zamanı: 09 Ağu 2009, 13:00
gönderen Oktay D.
"örebüzet"i düzeltiver, unuttuŋ onu orada sanırım :) "Örebürt" gibi bir şey olmalı.
"küp" Arapça bir sözcük. "köp" (çok) olabilir.
"begni" de o aŋlamda olmamalı. Çok saçma oluyor, "küp"ten etkilenmiş olmalısıŋ.
"kelir miz" değil "keltimiz" (geldik). Eski Türkçede çekim bu biçimdedir.
"bitgeçi" değil "bitigeçi".
Yeŋisey yazıtlarında sık raslanan bir "a" sözcüğü vardır. "ésiz a ésiz" gibi deyişler vardır.
Yazmada "alt" nerede duruyor göremedim.

Ynt: Bahadır Çiğşi Yazması

İletiGönderilme zamanı: 09 Ağu 2009, 14:54
gönderen Gökbey
er damgası değil, z damgası. Yukarıdan aşağı inip, sağa giden kıvrımlara iyice bakın; böylece Örebüzt / Örebüzet olur.

küp, DLT'de küpe olarak geçiyor. Köp (hep, çok) olması gerek.

begeni de olabilir. bege + n (dönüşlülük) + i (ulaç) - köp begeni : çok beğendi? Yiñe de pek añlamlı tümce çıkmıyor.

Eñ altta "al" ile "at" damgalarını görmüyor musuñ? Çok silik duruyorlar.

Ynt: Bahadır Çiğşi Yazması

İletiGönderilme zamanı: 14 Ağu 2009, 23:22
gönderen Gökbey
[img width=500 height=457]http://turkcesivarken.com/belgeler/bahadir-cigsi.gif[/img]

Damgaları bu biçimde ortaya çıkarmayı da becerdik sonunda. İşin püf noktası karbon kâğıdında...

Bu arada, ben artık bu yazmanın özenilmeden yazıldığı konusuna katılmıyorum, düşüncelerim değişti. Bu yazma, özenilerek yazılmaya çalışıldı. Bahadır Çiğşi, damgalara kendince biçimsellikler, görsellikler katmak için uğraşmıştır. Damgaların biçimsel kıvrımları bu yönde düşünmemi sağlıyor. Bu örñekler günümüzde de var; kimi esnafların el yazısı ile yazıp, sataklarına astıkları yazılar da bunu görebilirsiniz. Kendince süslü, güzel bir yazı yazmak istemiştir ne ki göze batan yazı çıkmıştır.

H. N. Orkun'un dediğine göre, bunlar bir tapınakda rahipden zar zor alınmış. Rahip ile yapılan uzun pazarlık sonunda içinde yazma dolu sandıkları vermiş. Oysa ben, bir mağarada, oraya buraya, taşa, kovuğa gizlenmişken bulundu sanıyordum. :)

[Deleted]

İletiGönderilme zamanı: 22 Mar 2011, 21:49
gönderen fankibiber
İletiThis post was deleted by fankibiber on 28 Oca 2015, 12:46.

Ynt: Bahadır Çiğşi Yazması

İletiGönderilme zamanı: 31 Oca 2016, 18:20
gönderen Alparslan9
Ben de böyle çevirdim:

Beşinci ay[ın] sekiz yirmiye(on sekizine) bilgi:
Gönül Sangun(bir rütbe) başlayıp geldi yavaş. Tutuk(tutsak) Bozaç, tutuk Örebüzüt tutuk altında(tutsaklık altında) yaşamını yaratmalı erir idi(yaşamına biçim vermeli idi(bundan sonra böyle yaşayacaklardı)). Öz apa(ata[sı]) tutuk(tutsak) ulatı(ve öteki) kamu(bütün, hepsi) atlı yüz elli otuz(yetmiş) er [ile] geldik. Bir gün[de] bir koyun iki küp begni(bira) bitgeçi(kâtibi) ısız(kötü) yavuz kul betidim(yazdım), adım Bahadır Çigsi. Alt(Son)




Anlam:

Beşinci ayın on sekizinin raporu:
Gönül Paşa, yola başlayıp yavaşça geldi. Tutsak Bozaç ve tutsak Örebüzüt artık tutsaklık altında yaşamını biçimlendirmeliydi. Öz babası, tutsak ve öteki bütün atlı yüz seksen er ile geldik. Bir günde bir koyun yedik, iki küp bira içtik. Ben kâtip, kötü ve yavuz kul, adım Bahadır Çiğşi. Son.




Kestirimim:

Gönül Paşa, Bozaç ve Örebüzüt'ü tutsak almıştı. Bozaç ve Örebüzüt artık tutsaklığı kabullenmişti. Bozaç ve Örebüzüt'ün öz babası, tutsakları ve öteki bütün yüz seksen atlısını alıp geldi. O ve adamları bir günde bir koyun yiyip, iki bira içti. Mütevazi kul Bahadır Çiğşi, tutsakların babasının kâtibiydi.