Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Türkçede "düşünmek" añlamındaki sözcükler

Günümüzde kullanılmayan eski kavramlarıñ diriltmesi için yapılan çalışmaları, önerileri içerir.

Türkçede "düşünmek" añlamındaki sözcükler

İletigönderen Oktay D. » 14 Nis 2008, 15:39

Türkçe, "düşünme"ye iten bir dildir. Ancak bugünkü Türkçe bu özelliğini yitireyāzıyor. BU, çok ince ayrımları barındıran sözcüklerle türetim ya da diriltim daha iyi olur.

ȫ- (öğmek, derince düşünmek) > ȫg (öğ, derin düşünce, añlayış)
sān- (kendi kendine düşünmek, öyle varsaymak) > san- (öyle varsaymak)
sākın- (dikkatli düşünmek, dikkat etmek) > sakın! (dikkat et!)
uk- (düşünmek, görüşe varmak) > ukmak (düşünce, görüş)
düş- (usa gelmek) > düşün-
düşün- (kendi usuna gelmek)
ān- (anmak, zikretmek, tahmin etmek) > (kavrayış) > añla-
kavra- (düşünceler arasında ilişki kurmak)

Daha niceleri vardır da benden bu denli yeter.

Uğrola...
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7391
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: Türkçede "düşünmek" añlamındaki sözcükler

İletigönderen Oktay D. » 21 Nis 2008, 19:32

Eski Türkçede köñülker- diye yiñe "düşünmek" añlamında bir eylem varmış[1], kökü köñül "göñül" imiş.

Dipçe.
[1] Fuat Bozkurt, "Türkleriñ Dili", Kapı yayınları, 2005, sayfa 133.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7391
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: Türkçede "düşünmek" añlamındaki sözcükler

İletigönderen Gökbey » 18 May 2008, 00:11

Azerice'de başa düşmek sözcüğü bulunmaktadır.

Anlamak > Başa düşmek

Buradaki düşmek sözcüğü kafaya dañlamak, yerine oturmak ile ilişkilidir. Tıpkı jeton düştü mü deyimindeki gibi...

Ayrıca düşünmek sözcüğünde ki düş ile ilişki içinde de olabilir.
  • 0

Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1706
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 338

Ynt: Türkçede "düşünmek" añlamındaki sözcükler

İletigönderen Oktay D. » 01 Haz 2008, 16:37

tǖş dediğiñiz sözcük bugün vār zaten: düş "hayal, imge, rüya". tǖşe- (düşe-) eylemi de "düş kurmak, tahayyül etmek" añlamına gelir. Dönüşlü biçimi tǖşen- añlaşılan dāralmaya uğrayıp düşün- olmuş.

düşe- sözcüğü diriltilebilir.
"Olaylarıñ böyle gelişeceğini hiç düşeyememiştim!"
"Düşediğim gelecek suya düştü" :)
"Söyledikleriñi az çok düşeyebiliyorum."

Belki de, vitual "sanal" ve imaginary "sanal" arasında bir ayrım yapmamıza yardımcı olacak yeñi bir terim türetilebilir:
düşel: virtual
sanal: imaginary
"sanal sayı": "imaginary number" (bu saten bu biçimde kullanılıyor)
"düşel parçacık": "virtual particle" (normalde sanal parçacık deniyor ama bir de imaginary particle var, o da başka bir şey olduğu için insanlar virtüel parçacık diyor!)
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7391
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: Türkçede "düşünmek" añlamındaki sözcükler

İletigönderen uzunöykü » 03 Haz 2008, 11:44

Düş düşe- de görülen addan eylem yapan eki aynı biçimde başka ad soylu sözcüklerimiz için de uygulayabiliriz.İşlev olarak +la eki gibidir.

ba- :eylem kökü
bağ:ad
bağa-:yine eyleme döndü.

    Bağıntı,bağım gibi türetimler halk arasında yaayan bağ- eylemine bakılarak yapılmıştırlar, ama dilbilmezler 'ada eklenen -ım ekini  işlevi belirsizdir.''der,onları da susturmak adına bağa- kökünü kullanabiliriz.

Bağıntı yerine bağantı
Bağım yerine bağam olabilir.

Doğru türetimler olduklarını düşünürsek bağam,bağantı da başka anlamlarla kullanıma sokulabilir..
  • 0

En soñ uzunöykü tarafından 03 Haz 2008, 11:46 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
uzunöykü
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 144
Katılım: 07 Nis 2008, 20:32
Değerleme: 20

Ynt: Türkçede "düşünmek" añlamındaki sözcükler

İletigönderen Oktay D. » 03 Haz 2008, 11:50

Bu öyden soñra biz matematikçi ve doğabilimcileri bağıntı yerine bağantı demeye iknā edemezsiñîz, söyleyeyim :) Yaşasın bağ- eylemi!
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7391
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: Türkçede "düşünmek" añlamındaki sözcükler

İletigönderen Boraan » 17 Haz 2011, 11:14

Bu konu üzerinden birkaç Arapça sözcüğe karşılık getirdim.yorumlarınızı beklerim

Tefekkür : Öğmek  , Eski Türkçede  ''derince düşünmek'' uzun ȫ- (öğ) ile ifade edilir  tek harfle eylemi belirtilmiş, isimleşmiş hali ''derin düşünce''  olarak ȫg (öğg) olarak görülüyor. Yeni sözcük türetmeye gerek yoktur.

Tedebbür:  Öngörü  ; İleride olması gerekeni göstermek, önceden kararlaştırmak, ilerisi için düşünmek, göz önünde tutmak, (Tedebbür : ''bir şeyin önünü, arkasını ve anlamının nereye varacağını düşünmektir''  )

Tertil : öğ okumak (derin derin , düşüne düşüne okumak)
  • 0

Üyelik görseli
Boraan
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1797
Katılım: 23 Eki 2007, 17:34
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 65

Ynt: Türkçede "düşünmek" añlamındaki sözcükler

İletigönderen Baturalptürk » 17 Haz 2011, 15:37

Ben de birkaç sözcük ekleyeyim. Bu kelimeler Tarama Sözlüğü'nden:

öklemek (öğlemek): Hatırlamak, özlemek.
ök (öğ): Akıl
öğe düşmek: Hatıra gelmek
öğe düşürmek: Akla getirmek
öğlendirmek: Ders, ibret vermek, akıl öğretmek
öğlenmek: Akıllanmak
öğlü: Akıllı
öksemek (öğsemek): Özlemek (Türkçe Sözlük'te var.)
öğrence: Yeni öğrenilirken yapılan iş.
öğrenişmek: Birbirine alışmak, birbiriyle ünsiyet etmek.
öğreniştirmek: Başkasını kendisine alıştırmak.
öğrenmek: alışmak, ülfet etmek.
öğretmek: alıştırmak
öğü başına derilmek, öğü dirilmek, öğü gelmek: Aklı başına gelmek
öğü gitmek: Aklı başından gitmek
öğün azdırmak: Aklını şaşırmak
öğünden geçmek: Aklından geçmek
öğünden gitmek: Aklından çıkmak, unutmak
öğüne düşmek/gelmek: Aklına gelmek
öğüne getirmek: Aklına getirmek
öğünü başına dermek, öğünü dermek, öğünü devşirmek, öğünü üşürmek: Aklını başına toplamak
öğünü gidermek: Aklını almak

Her bir ağacın bir issi vardurur
Hiç haram bilmez öği ussu vardurur

Birbirine alışmış olan (canlılar) anlamındaki "öğür" sözcüğünün bu kökle ilişkisi olup olmadığını kesin olarak bilmediğimden, bu sözcüğü ve türevlerini buraya almadım.

Yalnız sözcük "öğ" mü yoksa "ök" olarak mı kullanılmalı emin olamadım.
  • 0

Üyelik görseli
Baturalptürk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 532
Katılım: 15 Eki 2008, 17:47
Konum: Ankara
Değerleme: 59

Ynt: Türkçede "düşünmek" añlamındaki sözcükler

İletigönderen Baturalptürk » 17 Haz 2011, 15:53

Divanü Lügat'it Türk'e de göz atalım. Daha önceki iletilerde geçenleri tekrar yazmıyorum:

*uslamak: anlamak, hayrı şerden ayırt etmek.
ol usladı neñi (o, nesneyi anladı, hayrı şerden ayırt etti.)

*bakınmak: Bir şeyin sonuna bakmak ve düşünmek, beklemek.
ış kidiñe bakıngıl (işin sonuna bak ve düşün)
ışka bakın (işine bak, işin sonuna bak)

*köñüllenmek: gönüllenmek; -çocuk- düşünmek ve anlamak; arzu etmek

teñlenmek: İşi düşünmek, çare düşünmek. (denklenmek, belki denlenmek)
er ışın teñlendi (adam işini düşündü, işinde çare düşündü)


"Uslamak" kolayca diriltilebilecek güzel ve net bir sözcük.
  • 0

Üyelik görseli
Baturalptürk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 532
Katılım: 15 Eki 2008, 17:47
Konum: Ankara
Değerleme: 59

Ynt: Türkçede "düşünmek" añlamındaki sözcükler

İletigönderen Oktay D. » 17 Haz 2011, 16:32

Katkılarınız için sağolun.

öğ sözcüğü Kıpçak etkisiyle oy (seçimlerde görüş bildirimi) olarak da kullanılmakta. Bazı ağızlarda /g/ sesi /k/ olmuş ancak genel olarak Anadolu Türkçesinde tek heceli sözcüklerin sonundaki /-g/ sesi /-ğ/ olur: dağ, ağ, sağ, bağ, yeğ, beğ (Kıpçak etkisi > bey, bay), çiğ, tığ, göğ[1] (Osmanlı yazımı nedeniyle gök ancak ek almış biçimleri göğ-), çoğ[1] (Osmanlı yazımı çok ancak ek alınca çoğ-), yoğ[1] (genel ağızlarda böyleyken Osmanlı yazımı yok), gibi...

Dipçe.
[1] Bu sözcükler (yoğ, çoğ, göğ, ...) Eski Türkçede uzun ünlülüdür ve /k/ ile biter (yook, çook, köök) ancak Eski Anadolu Türkçesinde uzun ünlü ardındaki ünsüz yumuşar, kısaca UU(S)S > U(S)Y olur (U=ünlü, S=sert ünsüz, Y=yumuşak ünsüz) olarak gösterimlenebilir. Osmanlı yazı dilinde bazı ünsüzlerin sertleriyle ayırt edilememsi nedeniyle bizim de yazı dilimize sert biçimleri geçmiştir. Aynı biçimde aaç > ac > aç, ya da küüç > güc > güç, örnek verilebilir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7391
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: Türkçede "düşünmek" añlamındaki sözcükler

İletigönderen Boraan » 20 Haz 2011, 11:28

katkılar için ben de teşekkür ediyorum.
  • 0

Üyelik görseli
Boraan
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1797
Katılım: 23 Eki 2007, 17:34
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 65

Ynt: Türkçede "düşünmek" añlamındaki sözcükler

İletigönderen Bengitaşlarındili » 29 Kas 2011, 23:35

Asli olarak üçü de ANLAMAK  demek, Aralarındaki anlam ayrımı nedir Bilgisi ya da fikri olan?
  • 0

Anlayın Artık! Uydurukçuluk devri bitti! Bitti! Koskoca Türk dünyası dururken uydurduklarınızı yutturamazsınız. Biri önerdiğiniz sözü ilk anda kabullenebilir ama sonra diğer Türk dillerindeki karşılıklarını öğrenince, önermiş olduğunuz uyduruk söz için size kin ve nefret besler. Benim şu anda tüm uydurukçulardan duyduğum nefreti duyar size, ama bunu şahıs olarak kimseye yöneltemediği, maddileştiremediği için Türkçeciliğe yansıtır. Türkçeciliğe nefret duymaya başlar.İşte siz UYDURUKÇULAR farkında olmadan TÜRKÇEYİ BALTALAYANLAR DURUMUNDASINIZ. Yeter artık UYDURMAYIN!
Üyelik görseli
Bengitaşlarındili
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2144
Katılım: 28 May 2009, 15:46
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 0

Ynt: Türkçede "düşünmek" añlamındaki sözcükler

İletigönderen Gökkurt » 30 Eki 2017, 03:34

Oktay D. yazdı:tǖş dediğiñiz sözcük bugün vār zaten: düş "hayal, imge, rüya". tǖşe- (düşe-) eylemi de "düş kurmak, tahayyül etmek" añlamına gelir. Dönüşlü biçimi tǖşen- añlaşılan dāralmaya uğrayıp düşün- olmuş.

düşe- sözcüğü diriltilebilir.
"Olaylarıñ böyle gelişeceğini hiç düşeyememiştim!"
"Düşediğim gelecek suya düştü" :)
"Söyledikleriñi az çok düşeyebiliyorum."

Belki de, vitual "sanal" ve imaginary "sanal" arasında bir ayrım yapmamıza yardımcı olacak yeñi bir terim türetilebilir:
düşel: virtual
sanal: imaginary
"sanal sayı": "imaginary number" (bu saten bu biçimde kullanılıyor)
"düşel parçacık": "virtual particle" (normalde sanal parçacık deniyor ama bir de imaginary particle var, o da başka bir şey olduğu için insanlar virtüel parçacık diyor!)


Bu virtual meselesi çok mühim.

Definition of virtual

1 :being such in essence or effect though not formally recognized or admitted a virtual dictator
2 :being on or simulated on a computer or computer network print or virtual books a virtual keyboard : such as
a :occurring or existing primarily online virtual shopping
b :of, relating to, or existing within a virtual reality a virtual tour
3 :of, relating to, or using virtual memory
4 :of, relating to, or being a hypothetical particle whose existence is inferred from indirect evidence virtual photons — compare real 3
  • 0

Gökkurt
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 366
Katılım: 13 Mar 2010, 13:11
Değerleme: 222

Ynt: Türkçede "düşünmek" añlamındaki sözcükler

İletigönderen Gökkurt » 08 Kas 2017, 01:51

duyul gerçeklik
virtual reality

dolaylı parçacık
virtüel parçacık
  • 0

Gökkurt
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 366
Katılım: 13 Mar 2010, 13:11
Değerleme: 222


Dön Sözcük Diriltme Önerileri

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'