Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

şehir için diriltmeler: balık, kent/kend, uluş/ulus, oba

Günümüzde kullanılmayan eski kavramlarıñ diriltmesi için yapılan çalışmaları, önerileri içerir.

şehir için diriltmeler: balık, kent/kend, uluş/ulus, oba

İletigönderen HAKAN AKTAŞ » 16 Eyl 2013, 12:25

Şehir: Farsça bir sözcüktür. Türkçesi; "balık, kend, kent, uluş". "Balık" "balk"dan türetilmiştir. "Balk", kale demek. "Balık" ise şehir demek. "Kend" ve "kent" "ken" den türetilmiştir. Tamamen Türkçe olup Soğudcaya yerleşmiştir.

Farsça "şehir" demiyoruz, Türkçe "balık, kend, kent, uluş" diyiyoruz.

Tümce İçinde Örnek: "Bu balık önceden yeşillikler içinde bir bahçe idi. İnsanlar giderek acımasız oldukça doğaya karşı bu güzel uluş giderek betonlaştı ve yaşanmaz hale geldi bu kent."

"Bu ken içinde ki tarihi gömütlükleri (mezarları) merak (soracanlık) etmişimdir. Bir gün gezip incelemek isterim."
  • 0

En soñ HAKAN AKTAŞ tarafından 16 Eyl 2013, 12:28 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
HAKAN AKTAŞ
İlgili
İlgili
 
İleti: 9
Katılım: 09 Eyl 2013, 22:16
Konum: ANTALYA
Değerleme: 0

Ynt: şehir için diriltmeler: balık, kent/kend, uluş/ulus, ob

İletigönderen Bi50likdaha » 16 Eyl 2013, 15:05

Kent Sogdca Türkçe kökenli sanılıp diriltilmiş bir sözcük , hoş varsıllık olmuş gerçi.

Ayrıca kendi görüşümü belirteceğim alınmayın ama kullandığınız Türkçe karşılıklar tam yerine oturmuyor , eksik ma biraz yanlış karşılıklar.

Gömü , Gömüt , Gömme = Defn , Define ma türevi sözcüklerinin karşılığıdır.
Mezarlığın karşılığı olacak sözcük içinde Ziyaret gibi anlamada iye olmalı çünkü ikisi de aynı kökten geliyor.
Emin olamamakla birlikte "sın" diye bir sözcük işittiğimi hatırlıyorum , ne kadar doğru emin değilim ama bence içerisinde bir uğrama , ziyaret anlamı bulunması gerek alelade bir ölünün , ölülerin yattığı yere gömüt denebilir ama  ziyaret edilen düzenli uğranılıp anma yapılan yere özge bir ad verilmeli , belki uğrak , belki de uğruk  ?

Merak da "Soracanlık" olmaz , Merak-lı-lık olur o ,  Sevecen , Afacan , İvecen gibi bir anlamı var.
Çok seven , sevmeye meyilli kişi = Sevecen
Çok meraklı , öğrenmeye , soru sormaya düşkün biri = Soracan olur bence.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 420

Ynt: şehir için diriltmeler: balık, kent/kend, uluş/ulus, ob

İletigönderen HAKAN AKTAŞ » 17 Eyl 2013, 03:01

Düzeltmeniz için sağ olun. Mezarın Anadolu ağzındaki karşılığı "sin". Sin de tamamen ÖzTürçedir.  Şehir karşılıklarına gelince, büyük usta  Kaşgarlı Mahmud'tan yararlandım.
  • 0

Üyelik görseli
HAKAN AKTAŞ
İlgili
İlgili
 
İleti: 9
Katılım: 09 Eyl 2013, 22:16
Konum: ANTALYA
Değerleme: 0

Ynt: şehir için diriltmeler: balık, kent/kend, uluş/ulus, ob

İletigönderen Oktay D. » 18 Eyl 2013, 01:50

uluş sözcüğü bugün Moğolcadan géri aldığımız Türkçeden alıntı olan ulus sözcüyle aynıdır. Añlamı daha çok "imparatorluk, ülke, millet" dir.

kent/kend sözcükleri Soğdcadır, Türkçe bir kökü yoktur. Bu sözcük yérine Türkçede balık dénir. Bunuñ balçık ile ilgisi olduğu düşünülür, yérleşik düzendeki balçık/kerpiç yapımlı şehirleri kast étmek için olsa gérek. Ayrıca göçebe şehirlerini añlatmak için Türkçede ōpa "oba" dénilir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8285
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5368

Ynt: şehir için diriltmeler: balık, kent/kend, uluş/ulus, ob

İletigönderen Bi50likdaha » 18 Eyl 2013, 23:39

"Türkmen Obası"  :D

Ayrıca Sın ÖzTürkçe olabilir ama Anadolu ağzında varlığını koruduğunu sanmıyorum , Kaşgarlı'da bile kafir mezarı oları geçiğini anımsıyorum(?) bu anlamdaki bir sözcüğün varlığını koruyacağını pek sanmıyorum.
(Bu anlamındaki kanım müslüman olmayan Türklerin kullanımından dolayıdır diye düşünüyorum)
Emin değilim bu arada belirteyim.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 420

Ynt: şehir için diriltmeler: balık, kent/kend, uluş/ulus, ob

İletigönderen Temirbek » 19 Eyl 2013, 18:12

Oktay, Eski Türkçe balık "şehir" sözünüñ bark "binâ, yapı" ile kökteşliği olabilir mi? Moğolcada bari- "dikmek, inşâ etmek" kılımı da bu kökle ilintili olabilir mi sence, ne düşünürsüñ? Talat Tekin balbal sözünüñ < Moğolca *barimal "dikilen şey" olduğunu söyler. Moğolca açık heceyle biten kılımlar bizde kapalı biter, bu bağlamda Moğolca bari- kılımınıñ kayıtlara geçmemiş bir Türkçe deñdaşı varsa *bar- "inşâ etmek" olmalıdır. Macarca vár "kale 2. şehir" sözünü de eslet hatirlatmak mek isterim. Bir de barın- "konut edinmek 2. ikâmet etmek(?)" kılımı var ki bark ile kökteş olma olasılığı yüksek. Barın- kılımı dönüşlü bar-ın- demeli kayıtlara geçmemiş bir *bar- kılımına öyle ya da böyle ulaşıyoruz.
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1141

Ynt: şehir için diriltmeler: balık, kent/kend, uluş/ulus, ob

İletigönderen Bi50likdaha » 20 Eyl 2013, 12:52

Öyle bir Bar eylemi var.
Ama dediğiniz gibi olsa o sözcüğün balık değil barık olması gerekmez mi ?

bar-mak : bir yeri yaşanılacak yer yapmak
bark : Yaşanılacak yer
bar-ın-mak : bir yerde kendi kendine yaşamak.
barınak : sığınılacak , yaşanılacak yer.
BARAN
Baran Han - Türk ve Altay mitolojilerinde Ev Tanrısı. Evleri koruyan ruhtur. Çok güçlü olarak betimlenir. Türklerde ev kavramı çadır ve otağları da içerdiği için içerisinde barınılan her mekan ev olarak algılanabilir. Bu bağlamda barınak tanrısı demek daha doğru olacaktır. Baran Batır olarak da tanınır.
Balagan
Balagan (Balağan) adlı ruh Yakut halk kültüründe evin koruyucusudur.
Kökenleme
(Bar) kökünden türemiştir. Barınmak kökünden türemiş bir sözcüktür. Barımak ise güçlenmek anlamına gelir. Ayrıca bahçe ve ekilen yer anlamı da vardır. Barun Moğolca sağ el anlamına gelir.


Gibi.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 420

Ynt: şehir için diriltmeler: balık, kent/kend, uluş/ulus, ob

İletigönderen Oktay D. » 20 Eyl 2013, 15:55

balık sözcüğünüñ Moğolcadaki deñtaşı balaġa/balaġasun "şehir" sözcüğüdür. Burada Türkçe -k ékiniñ kurallı olarak Moğolca -ġA olması ma bal- parçasınıñ korunması nédeniyle deñliğiñ sağlamlığı oldukça yüksektir.

balbal sözcüğündeki r > l gelişimi sözcüğüñ ikinci hecesi nédeniyle olmuş görünüyor, o yüzden balık sözcüğünde aynı gelişmeniñ olmasını bekleyemeyiz.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8285
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5368

Ynt: şehir için diriltmeler: balık, kent/kend, uluş/ulus, ob

İletigönderen Bi50likdaha » 20 Eyl 2013, 17:15

Karabalsagun , başkentleri hatta.

Bu sözcük balıkın kullanılabilmesi çok düşük ihtimal bence. Diğer balık ile aynı ve neredeyse kimse bilmiyor , anlamsal olarak bağlanabileceği bir yerde yok kimsenin usuna bir nen gelmez.

Barık olabilse hoş olurdu bence ancak sanırım benim yaptığım uydurukçuluğa mı giriyor ?
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 420

Ynt: şehir için diriltmeler: balık, kent/kend, uluş/ulus, ob

İletigönderen Bi50likdaha » 18 Şub 2014, 10:03

Bu arada Uygurların başkenti olarak geçiyordu karabalsagun neden Moğolca ad vermişler ki?
Moğolların günümüz başkenti Ulaanbator'du  sanırım.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 420

Ynt: şehir için diriltmeler: balık, kent/kend, uluş/ulus, ob

İletigönderen Bi50likdaha » 22 May 2014, 22:28

Balıkesir adı sanırım buradan geliyor.
Balıkhisar olarak.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 420

Ynt: şehir için diriltmeler: balık, kent/kend, uluş/ulus, ob

İletigönderen birtancazin_ » 24 May 2014, 17:16

türkçede  öntürkçe döneminden türeyen gelişen  eylem köklerinden yararlanmamız gerekir bazen zaten bunların  çözümlenmesiyle karmaşa da o ölçüde yok olmakta dilimizle ilgili daha belirgin bilgiler elde etmekteyiz.
birkaç örnekle başlamak istiyorum;
to - ko - yo - ti - ba sesleri:

TO : tutmak , yakalamak, kavramak  anlamındaydı ve günümüze gelene değin  dilin gelişiminde şu örneklere göre yer aldığını görürüz:
dudak don don dıyan duvak duvar duman /  tutmak tıkmak dunmak donmak dolmak

KO : komşu konak konuk koy kol kuş / komak koymak konmak kotarmak konuşlanmak konaklamak konuklamak

YO: yürümek ilerlemek hareket etmek anlamındaydı;
yol yörük yokuş yukarı / yürümek

Tİ : söylemek demek anlamındaydı;
dil /  demek

BA : değdirmek saplamak içine girmek gibi anlamlarda kullanıldığı dönemlerden başlayarak ;
Bal  balçık balık (deniz canlısı) / batmak banmak

dolayısıyla  bilinen en eskil bu seslere baktığımızda  balık balasagun sözcüklerinin kökenini bu ba sesinde aramamız gerektiğini görürüz.
  • 0

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33

Ynt: şehir için diriltmeler: balık, kent/kend, uluş/ulus, ob

İletigönderen Oktay D. » 24 May 2014, 22:43

birtancazin yazdı:TO : tutmak , yakalamak, kavramak  anlamındaydı ve günümüze gelene değin  dilin gelişiminde şu örneklere göre yer aldığını görürüz:
dudak don don dıyan duvak duvar duman /  tutmak tıkmak dunmak donmak dolmak

Bu sözcükleriñ her biri ayrı ayrı sözcüklerdir. d/t ve o/u ile başlayan tüm sözcükleri (Türkçe olup olmadığını ayırt etmeden) tek bir köke bağlamak bilimdışı bir savdır, Kazım Mirşan türü sözde bilimdir. Diğer sözcüklere değinmiyorum bile.

Ayrıca bat- sözcüğü İlk Türkçe bakta- biçiminden gelirken, bālık "deniz canlısı" uzun ünlülüdür. Bunlarıñ ayrı kökler olması işten bile değildir, sesçil olarak ayrıktırlar.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8285
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5368

Ynt: şehir için diriltmeler: balık, kent/kend, uluş/ulus, ob

İletigönderen birtancazin_ » 25 May 2014, 17:20

to ile  dudak duvar duvak don don duman  sözcükleri arasında anlamsal ayrımlık sözkonusu değildir ki ,  antep yöresinde sanırım,  hava dundu derler,  yine bent set anlamında dıyan sözcüğü de derleme tarama çalışmalarında belirlenen kün ağzı sözcüklerdendir. yazılı tıllar az olduğundan türkçede uzun ünlü ya da değil ayrımını çok yapamıyoruz bilinen kısıtlı  varmak ile  var olmaktaki var ve vaar farkını biliyoruz örneğin ancak  bilgiler çok kısıtlı .
anlamsal bir çelişki sözkonusu ise anlaşılabilir ancak günümüze değin gelen bu tür sözcüklerin sessel kökenleri arasında koşutluk var aykırılık yok .
  • 0

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33

Ynt: şehir için diriltmeler: balık, kent/kend, uluş/ulus, ob

İletigönderen birtancazin_ » 25 May 2014, 17:22

yine çözümlenen ba sesine eklenen ekler n ve t dir  aynı bugünkü kullanımda olduğu gibi in ve it ekleri görevinde olduğu anlaşılır,
okunmak ve okutmak eyleminde olduğu gibi
  • 0

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33

Soñraki

Dön Sözcük Diriltme Önerileri

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 8 konuk

Reputation System ©'