Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

"Nasıl" sözcüğü için karşılıklar

Günümüzde kullanılmayan eski kavramlarıñ diriltmesi için yapılan çalışmaları, önerileri içerir.

"Nasıl" sözcüğü için karşılıklar

İletigönderen Furkan Yıldırım » 03 Ara 2017, 21:46

Karahanlı Türkçesinde İlk Kur'an Tercümesi bétiğinde bunuñ için birden çok karşılık géçiyor. Hangisi nérden türemiş, nasıl uyarlaması yapılmalı kestiremedim.

Kayda: nerede, nasıl
(Ar: enna)
Kaydın: nereden, nasıl
(Ar: enna)
Neteg: nasıl
(Ar: keyfe)
Neçük: nasıl
(Ar: enna)
Hepsiniñ Farsça karşılıkları aynı vérilmiş. (Çigüne)

Negü: ne, nasıl
(Ar: ma, Far: an çi)
  • 12

Furkan Yıldırım
Dérnek Üyesi
 
İleti: 91
Katılım: 23 Ağu 2017, 21:00
Değerleme: 79

Ynt: "Nasıl" sözcüğü için karşılıklar

İletigönderen bilimdan » 09 Ara 2017, 13:38

Nasıl manasında nice, nite ve handay gibi sözler mevcut.
  • 0

bilimdan
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 24
Katılım: 01 Kas 2017, 08:07
Değerleme: 8

Ynt: "Nasıl" sözcüğü için karşılıklar

İletigönderen Oğuzosis » 09 Ara 2017, 16:48

Bu sözcük için, Türk dünyasında şunun gibi karşılıklar var:
Türkiye Türkçesi: Nasıl
Gagavuz Türkçesi: Nicä, nasıl
Azerbaycan Türkçesi: Necə, nə təhər*
Türkmen Türkçesi: Nädip (ne edip), nähili, neneň, neneňsi, niçik, näme**

Uygur Türkçesi: Qandaq, nichük, némendaq
Özbek Türkçesi: Qanday, qalay, qandoq, qanaqa, nechuk, nima**

Kırım Tatar Türkçesi: Nasıl, neday, qadiy (çöl ağzı)
Başkurt Türkçesi: Nisäk, qalay
Tatar Türkçesi: Niçäk, nixäl, niçek (<neçik/neçük)
Kırgız Türkçesi: Kanday, kantip
Kazak Türkçesi: Qalay, qanday
Karaçay-Balkar Türkçesi: Qalay, nença
Karakalpak Türkçesi: Qalay, qalayınsha
Karay Türkçesi: Niečik
Kumuk Türkçesi: Neçik
Nogay Türkçesi: Qalay

Yakut Türkçesi: Xaydax
Tuva Türkçesi: Kandıg, kançaar
Altay Türkçesi: Kandıy, kanayda

Araştırabildiklerim bu şekilde. Bunlar içinde şunlar çıkıyor sanıyorum:
- Nice
- Nedip (?)
- Nidek/Nite
- Kandak***
- Kayda.
Gözden kaçanlar olmuştur elbette. Umarım yardımcı olabilmişimdir.

* Bir Azerbaycan Türkü arkadaşımın dediğine göre, "təhər" Arapça bir sözcük olup önce Farsçaya, sonrasında Farsçadan Azerbaycan Türkçesine geçmiştir.
** "näme/nimä (nima)" sözcüğü, Eski Türkçe "n'eme" sözcüğünden gelir ve de "ne" anlamındadır. Türkmen ve Özbek Türkçesinde de bu biçimde kullanılsa da ara sıra "nasıl" anlamında kullanıldığına tanıklık etmek mümkün. Hatta ortak bir ifade dahi vardır: "Näme gep/Nima gap? = Ne/Nasıl oldu?"
*** "ka = ne" soru sözcüğü ile "teg = gibi" edatının birleşiminden oluşmuş "kandak/kandıg" vesaire şekillerdeki soru zarfı, bana kalırsa "kandak" şeklinde uyarlanmalıdır. Sebebi ise "dek" şeklini almış bu edatın, "-dak" şeklini alsa dahi sonunda kalan sert "k" ünsüzüdür.
  • 10

Oğuzosis
Oğuzhan Yavru
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 252
Katılım: 24 Mar 2017, 19:22
Değerleme: 188

Ynt: "Nasıl" sözcüğü için karşılıklar

İletigönderen bilimdan » 10 Ara 2017, 16:50

Oğuzosis yazdı:* Bir Azerbaycan Türkü arkadaşımın dediğine göre, "təhər" Arapça bir sözcük olup önce Farsçaya, sonrasında Farsçadan Azerbaycan Türkçesine geçmiştir.
Bildiğimiz tavır kelimesi.
  • 0

bilimdan
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 24
Katılım: 01 Kas 2017, 08:07
Değerleme: 8

Ynt: "Nasıl" sözcüğü için karşılıklar

İletigönderen Oğuzosis » 10 Ara 2017, 17:19

bilimdan yazdı:
Oğuzosis yazdı:* Bir Azerbaycan Türkü arkadaşımın dediğine göre, "təhər" Arapça bir sözcük olup önce Farsçaya, sonrasında Farsçadan Azerbaycan Türkçesine geçmiştir.
Bildiğimiz tavır kelimesi.

Aynı değil, sanıyorum. Bizdeki Arapça "d'avr"dan geliyor, diğerinin ise asıl biçimini bilmiyorum.
  • 0

Oğuzosis
Oğuzhan Yavru
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 252
Katılım: 24 Mar 2017, 19:22
Değerleme: 188

Ynt: "Nasıl" sözcüğü için karşılıklar

İletigönderen bilimdan » 10 Ara 2017, 17:34

Oğuzosis yazdı:
bilimdan yazdı:
Oğuzosis yazdı:* Bir Azerbaycan Türkü arkadaşımın dediğine göre, "təhər" Arapça bir sözcük olup önce Farsçaya, sonrasında Farsçadan Azerbaycan Türkçesine geçmiştir.
Bildiğimiz tavır kelimesi.

Aynı değil, sanıyorum. Bizdeki Arapça "d'avr"dan geliyor, diğerinin ise asıl biçimini bilmiyorum.

təhər : [ər. tövr-dən] (Azerbaycan Dilinin İzahlı Lügati) Farsçadaki چطور Azerbaycan Türkçesinde nə tövr > nə təhər > nətər olmuş.
  • 5

bilimdan
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 24
Katılım: 01 Kas 2017, 08:07
Değerleme: 8

Ynt: "Nasıl" sözcüğü için karşılıklar

İletigönderen Furkan Yıldırım » 10 Ara 2017, 19:23

bilimdan yazdı:Nasıl manasında nice, nite ve handay gibi sözler mevcut.

Sözcük Diriltme Önerileri bölümünde olduğumuz için Güncel Türkçe Sözlükte zaten var olan nice ma niteyi yazmadım. Handayı da incelediğim bétikte olmadığı için görmedim.

Araştırma fırsatı bulup, Karahanlı Türkçesi Grameri'ne baktım. Yazar(Necmettin Hacıeminoğlu), benim incelediğim bétikten başka eserler incelemiş; kayda ma kaydın için bir tek "nerede" karşılığını vérmiş.(Divanu Lugati't-Türk, Kutadgu Bilig, Atabetü'l-Hakayık)
Sanırım yalñızca KTİKT Karahanlı Türkçesinde İlk Kur'an Tercümesi betiğinde "nasıl" añlamında kullanılmış. O nédenle neteg, neçük, negü sözcükleri üzerinde yoğunlaşıyorum.

Neteg: Ne + teg
Bu sözcük "ne + teg" olarak zaten kullanılıyor. Çünkü teg, gibi démektir. "Né gibi" olarak kullananları duydum.
Bu sözcük günümüzdeki nite ile aynı sözcük olmalı; soñdaki g düşecektir. "Ne" sözcüğü kapalı e ile söylenir, yöresel konuşmalarda görülür.(é içeren sözcükler dizelgesinde yazılmamış.) Bitig > Bétik, Yir > Yér nöbetleşmeleri gibi nite sözcüğü néte olmalıdır. Dolayısıyla iki sözcük aynı.
Nitekim sözcüğü de aynı kökten geliyor: Néteg kim > Niteg kim > Nitekim

Neçük: Ne + çe + ök
Bu sözcüğüñ diğer Türkçelerde né biçimde kullanıldığını Sayın Oğuzosis yazmış, sağ olsun:
Oğuzosis yazdı:Türkmen Türkçesi: Nädip (ne edip), nähili, neneň, neneňsi, niçik, näme**
Uygur Türkçesi: Qandaq, nichük, némendaq
Özbek Türkçesi: Qanday, qalay, qandoq, qanaqa, nechuk, nima**
Tatar Türkçesi: Niçäk, nixäl, niçek (<neçik/neçük)
Karay Türkçesi: Niečik
Kumuk Türkçesi: Neçik

Açıklama olarak; nice(bu da zaten néçe ile aynı sözcük) sözcüğüne ök pekiştirme edatı getirilerek oluştuğu görülüyor. Néçik olarak diriltilebilir ancak néçe sözcüğüne çok yakın añlamlı olmuş olur.

Negü: Ne + gü
Bu, eñ az yorum yapabileceğim sözcük.
Necmettin Hacıeminoğlu yazdı:-gt / -gi; -gu / -gü:
Türk dilinin hemen her sahasında ve devrinde çok kullanılmış işlek bir ektir.
Eski Türkçe döneminden beri çok kullanılmıştır.
ber- "vermek", bergü < ber-gü "borç, vergi" (DLT-I, 427 -25),
bile- "bilemek" , bilegü < bile-gü "bileği" (DLT-I, 447 -19),
bire- "her biri olmak,", biregü < bire-gü "her biri, birey" (KB-343)

Değişik dönüşümler geçirebilen bir ek, baña négi olarak dönüşmeliymiş gibi geliyor.
  • 0

Furkan Yıldırım
Furkan Yıldırım
Dérnek Üyesi
 
İleti: 91
Katılım: 23 Ağu 2017, 21:00
Değerleme: 79

Ynt: "Nasıl" sözcüğü için karşılıklar

İletigönderen bilimdan » 10 Ara 2017, 20:05

  • 0

bilimdan
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 24
Katılım: 01 Kas 2017, 08:07
Değerleme: 8

Ynt: "Nasıl" sözcüğü için karşılıklar

İletigönderen Furkan Yıldırım » 10 Ara 2017, 21:01

cingelek yazdı:neçiik < ne + -çiik 'kûçûltme eki. (Clauson 1972: 775, 776).

Hem Necmettin Hacıeminoğlu hem de Emek Üşenmez bunu "ne+çe+ök" olarak vermiş. Onlarla Cingeleğiñ gösterdiği yazarlar arasında görüş ayılıkları var. Ancak bir neñ değişmez. "Neçik" biçiminde kullanabileceğimiz "nasıl" añlamına gelen bir sözcüğümüz var.
Karahanlı Türkçesi Sözlüğü, Emek Üşenmez, bét:32-97
Karahanlı Türkçesi Grameri, Necmettin Hacıeminoğlu, bét:106

Ayrıca yukarıda da dédiğim gibi, bir pekiştirme edatı çok añlam katmaz. Néçe olarak kullanılabilir. "Néden néçe varken bir de neçe+ök diye üretmişler o zaman?" diye soracak olursanız onu bende bilemedim. :)
  • 0

Furkan Yıldırım
Furkan Yıldırım
Dérnek Üyesi
 
İleti: 91
Katılım: 23 Ağu 2017, 21:00
Değerleme: 79


Dön Sözcük Diriltme Önerileri

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 5 konuk

Reputation System ©'