Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

kontrol

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

kontrol

İletigönderen Tözkoparan » 17 Eki 2013, 04:47

Bu başlıkta bir konu aradım ama bulamadım, zaten konuşulmuş ise affediniz.

"Kontrol" sözcüğünün, "yoklamak, göz atmak" anlamından değil, "yönetmek, hükmetmek"e yakın anlamından bahsediyorum. (üstüne basarak "yakın" demem, karşılık olarak "yönetmek" sözcüğünün uygun olmadığını sanmamdan gelir)

Bence bu "kendi isteklerine göre bir şeyi hareket ettirmek" gibi tanımlanabilen anlamı karşılamak için güt- fiilinden yola çıkılmalı. Nispeten soyutumsu bir kavram olan "kontrol"e halkımız kendi kendine bir karşılık bulacak olsaydı bence büyük olasılıkla çobanın sürüyü önüne katıp yürümesi, sürünün akışını kendi istediği gibi değiştirmesi gibi somut eylemleri anlatan bu güt-'ten bir şeyler düşünürdü.

Uzun lafın kısası, ben epey kafa yordum, nasıl bir ek uygun olur acaba bu yeni sözcüğümüze diye, güdüm veya güdü gibi hemen akla gelecek sözcükler kapılalı yıllar oldu siz de bilirsiniz, derken ben lafı yine uzatmaya başladım. Bence "kontrol"ün Türkçesine gütmeç demeyi deneyebiliriz.

Fikirlerinizi esirgemeyiniz. İyi günler.
  • 0

Tözkoparan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 356
Katılım: 02 Haz 2011, 00:10
Değerleme: 49

Ynt: kontrol

İletigönderen Oktay D. » 17 Eki 2013, 23:50

güdü(m)leme, güdüm "yönetim/kontrol"
güdü(m)le- "yönetmek/kontrol etmek"

- "Bu iş benim güdü(m)lememde." / "Bu iş benim güdümümde."
- "Hükümet, kamuyu bir kukla gibi güdü(m)lüyordu."
- "Taksim Gézi Parkı'nıñ güdü(m)lemesini éline almak için Türk polisi, sürekli biber gazı ma orantısız şiddet kullandı."
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8276
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5347

Kontrol/çalamak

İletigönderen birtancazin » 13 Tem 2017, 02:20

Kontrol etmek, teftiş etmek, imtihan etmek, test etmek gibi anlamca yakın birçok yad sözcük alıntılanmıştır.

Kontol etmek... Yoklamak / gözden geçirmek

Ağızlarda gözden geçirmek anlamındaki çalamak sözü vardır.

Öyleyse Kontol etmek için yoklamak ve çalamak eylemleri bulunuyor.

Çalamak, ön inceleme yapmak, gözden geçirmek, genel olarak kontrol etmek
Yoklamak, kontrol etmek
Teftiş, imtihan, test için zaten işlek olan denetlemek, denetim, denetmen, denetleme, sınamak, sınav, denemek, denek, deney, denemelik sözleri vardır.
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 265

Ynt: kontrol

İletigönderen Oğuzosis » 14 Tem 2017, 19:20

"Denemek" fiilinin kökünü biliyor musunuz, Sayın birtancazin? Bilgilendirirseniz sevinirim.

"Yoklamak/varlamak" Türk dilinin en yaygın sözcüklerinden biri olabilir. Ek olarak ise Uygurca "tekshürmek", Tatarca "tikşärü", Özbekçe "tekshirmoq", Kırgızca "tekşerüü", Kazakça "tekserw" fiilinin Türkiye Türkçesinde "tekşir-" şekliyle bulunması gerektiğini düşünüyorum. Fakat "tekşer-" ile "tekşir-" arasından hangisinin uygun olacağını bilemiyorum. Sadece Karluk dillerinde bu şekilde olduğu için "tekşir-"i öne sürdüm.
  • 0

Oğuzosis
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 250
Katılım: 24 Mar 2017, 19:22
Değerleme: 199

Ynt: kontrol

İletigönderen birtancazin » 14 Tem 2017, 21:13

Denk, denge, dingil, densiz ile eş köklü

Den_e biçiminde eylemleştirilmiş durumda.
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 265

Ynt: kontrol

İletigönderen birtancazin » 16 Tem 2017, 20:48

Tekşirmek de denk denge denemek gibi eş köklü olduğu belli
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 265

Ynt: kontrol

İletigönderen Oğuzosis » 16 Tem 2017, 20:55

Peki bu "den"in tam anlamı nedir? Açıkçası ben pek bir anlam çıkartamadım.
  • 0

Oğuzosis
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 250
Katılım: 24 Mar 2017, 19:22
Değerleme: 199

Ynt: kontrol

İletigönderen birtancazin » 17 Tem 2017, 00:01

Ayar.... Ad biçiminde
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 265

Ynt: kontrol

İletigönderen Yiğit98 » 05 Eyl 2019, 12:11

Başka başlık olmadığından ilk anlam karşılığını buraya bırakayım
Kontrol: denetim

Kontrol etmek: denetlemek

Kontrol ettirmek: Denetletmek, Denetlettirmek
  • 0

Yiğit98
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 162
Katılım: 21 Tem 2019, 20:35
Değerleme: 68


Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Google [Bot] ve 11 konuk

Reputation System ©'