Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

tolerans, tolere etmek

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

tolerans, tolere etmek

İletigönderen Toygun » 10 Tem 2012, 22:49

"Tolerans dediğimiz zaman bir müessese ile karsı karsıyayız ve bu çok
yanlıs yorumlanıyor kanaatimce. Çok yerinde olmayan tavsifler, attribüsyonlar,
nitelendirmeler yapılıyor. Toleransın normal olarak çokça kullanıldığı bir ülke
olan Fransızların millî lügatına baktığınız zaman doğrudan doğruya
'Endüljans'ın karsılığı olarak kullanılır. Endüljans'da hiç süphe yok ki, tek taraflı
bir bağıslama söz konusudur. Yani yapılan bir yanlısı, bir hatayı, bir günahı, bir
tarafın tek taraflı, kendi serbest iradesiyle bağıslaması, bir kusur olarak
görmemesi, affetmesi, üzerinde durmaması, cezalandırmaması anlasılır. Đkinci
bir anlamı -ki çok eski metinlerde böyle geçer- bir tüccarın mallarını pazarlamasına
belirgin bir biçimde tolerans gösterilir. Yani pazara getirilen mallan iste
al sat! Burada da yine tek taraflı bir bağıslama, bir sabır, bir tahammül, bir
atiyye söz konusudur. Ve önemle üzerinde durulması gerekir. Bu bir kontrat
değildir, bu bir kanunî yetki ve hak değildir. Bu açıktan açığa o andaki anlayısa
bağlıdır.

Maalesef bu kelime bizde halkçı bir yorumla 'hosgörü' diye tercüme
edilmistir. Hosgörü, Anadolu ağızlarından alınmıs "Hos gör canım" gibi bir
laftır. "Ne kadar güzel, toleransı ifade ediyor" diye kullanılır ama alakası
yoktur. "Hos görmek" tolerans kadar ciddi bir olay değildir. Mesela 'Kalabalığın
karsısına kravatsız çıkıyorum, bunu hosgörün' gibi. Buradaki fiil çok ciddi
değildir. Aile içinde birisi fazla içip bağırmıstır, hos görelim. Arkadaslarımızdan
birisi, bir çiğlik, bir kabalık yapmıstır; hos görelim seklinde gider. Bu bir
müesseseyi ifade edemez.

Nitekim, toleransı hosgörü diye çevirmek ucuzluktur, hiçbir anlam ifade
etmez. Çünkü hosgörüyle tolerans aynı sey değildir. Toleransın içinde zaten
hos kelimesinin geçmesi çok abestir. Toleransta hiçbir sekilde hosluk
sözkonusu değildir. Allah'ın ıstıraplı, sabır isteyen, adamı çileden çıkaran bir
fiilidir. Bu müessesenin tarihteki olusumu, gelisimi de böyledir. Hos görülecek,
hos tutulacak bir olay sözkonusu değildir. Öyle hiç kimse hiç kimseyi hos
görmez. Hosluk bir durum yoktur ortada.

Sunu bilin ki, hosgörü kaynana ile
gelin arasında var olması gereken bir kelimedir. Sosyolojik anlamda, siyasal
anlamda tolerans yerine kullanılması caiz değildir.

Bizim bilmemiz ve kabul etmemiz gereken tek bir sey vardır: Bütün
Rönenans ve Aydınlanma boyunca Avrupa'nın vazgeçilmez bir hak ve hukukî
statü olarak ileriye sürdüğü bu terim, ilk defa belli belirsiz 1792'de Avusturya
imparatoru II. Joseph tarafından tolerens patent (tolerans beratı) adlı bir
fermanla hukukilesmistir. Burada imparatorluğun Yahudilerine sehirlerde
yerlesme hakkı, bazı zanaatları ifa hakkı, Cizvit üniversiteleri hariç olmak üzere
bazı üniversitelerde okuma hakkı sınırlı olarak bahsediliyor. Yani Fransız
Đhtilali'nin yarattığı tahribat ve getirdiği korku dolayısıyla... Kolay değil, adamın
kızkardesi giyotine gitmis Fransa kraliçesi olarak. Dolayısıyla akıllıca bir subap
gevsetmesi yapılıyor ve bunun adı 'tolerent patent' oluyor. Đlk defa burada
hukukî bir müessese olarak ortaya çıkıyor, anayasallasıyor, günümüze kadar
geliyor."
İlber Ortaylı - Osmanlı Barışı
  • 5

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5285
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1306

Ynt: tolerans, tolere etmek

İletigönderen Türkmençağası » 10 Tem 2012, 23:16

Dözüm, dözmek
Çıdam, çıdamak
  • 0

Türkmençağası
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 45
Katılım: 23 Haz 2012, 19:12
Değerleme: 4

Re: tolerans, tolere etmek

İletigönderen M.calli » 10 Kas 2014, 21:44

uyumlama nasıl bir karşılık olur sizce ?
  • 0

M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 535

Re: tolerans, tolere etmek

İletigönderen Oktay D. » 11 Kas 2014, 16:29

geçir- "affetmek" > geçirseme "tolerans" olabilir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8312
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5452

Re: tolerans, tolere etmek

İletigönderen M.calli » 18 Kas 2014, 18:57

intölerans katlanama dersek (ki ben diyorum) tolerans içinde katlanım olmaz mı dersiniz
  • 1

M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 535

Re: tolerans, tolere etmek

İletigönderen bensay » 18 Kas 2014, 21:10

İlk iletideki yazıda sayın Ortaylı, toleransın hoşgörü olamayacağını üstüne basa basa belirtmiş olmakla birlikte ne olduğu konusunda pek bir ipucu vermiş sayılmaz. Söylediklerinden ben bir dil ilgilisi olarak "dayanmak, katlanmak" tabanları üzerinden denemeler yapmak daha mı iyi olur biçiminde düşündüm.

Bu arada, sözcüğün çıkışı sayın Ortaylı'nın anlattığı gibi olabilir, buna bir karşınca ileri sürecek itiraz edecek <(bensay) değilim, ancak sözcük batıdaki kullanımında bugün de o ilk çıktığı durumuyla donup mu kalmıştır, anlamında en ufak bir genişleme, daralma, esneme, kayma bilmem ne olmamış mıdır? Bunun bir açıklığa kavuşturulması gerekir, örneğin bir batılı bugün sözleşisine randevusuna <(bensay) yarım saat gecikecek olmasından dolayı buluşacağı kişiyle konuşmasında İngilizcesiyle "tolerate" eylemini kullanamamakta mıdır? Sanmam, bu durumda sayın Ortaylı için tarih alanındaki yetke otorite siyle dil alanında da yetkelik taslarken biraz "üfürmüş" diyebiliriz (olsun, genelde değerli bulurum kendisini).

Ancak, bu sözcüğe karşılık bulurken şunu iyi belirlememiz gerekiyor, Türkiye'deki kullanımıyla tolerans sözcüğü yaygın Türkçedeki sözcükleriyle bir hoşgörüyü mü, bir tahammülü mü, yoksa yerine göre değme ikisine de mi karşılık gelmektedir?
  • 0

Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2874
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1445

Re: tolerans, tolere etmek

İletigönderen M.calli » 18 Kas 2014, 21:28

yazıyı şimdi okudum benim anladığım kadarıyla burada üzerinde durulan tek taraflı olduğu ve hoşgörmekten çok katlanmak, biraz sınırın zorlanması gibi bir anlam barındırdığı ilber ortaylıya karşı çıkabileceğimizi düşünmesem de dil konusundaki görüşleri biraz tutucu yönde gibi geliyor
  • 0

M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 535

Re: tolerans, tolere etmek

İletigönderen Oktay D. » 18 Kas 2014, 21:44

Benim Batı'daki kişisel deñeyimlerim, Batı'da hoşgörü kavramınıñ adlandırılmaya veya söz édilmeye géreklilik duyulmayacak deñli azrak bir duygu olduğunu gösterdi. Batılılar öyle hoşgörüye pék başvurmuyorlar, ancak başvuranları da zaten çevresinde daha insancıl olan, entellektüel, az bulunur kişilikler oluyor. Bu yüzden bence Ortaylı'nıñ dédikleri bugün de geçerli.

Batılılar, sözü geçen sözleşiye gecikme durumunda hoşgörü göstermez, ciddi ciddi tolerans gösterir. Hiçbir şekilde hoşgörü yapanı görmedim. Kendi aralarında zaten hoşgörü ihtimâli olmadığı bilinir. Bilinmek ne ki, tersi uslarına bile gelmez. Bekletilen kişi, yarım saat beklemişse olasılıkla "bak ben seni çok bekledim, benim suratımı görmeni istedim o yüzden bekledim" biçiminde bir niyet taşır.

Tabii, bazı Batılı kültürlerde bekletmek tersine normal karşılanır, ancak hoşgörüden değildir. Çünkü bekleten kişi kendinde bu hakkı görür. Örneğin İtalyanlar her buluşmaya yarım saat bir saat geç gelir. Her şey geç başlar, uzun sürer. Herkes herkesi bekletir. Bu onlar için hak olabilmektedir. Bu hak, onlarıñ keyifleri de olabilir. Örneğin kahve içmiştir, yolda bir arkadaşını görmüş ve saatlerce ayak üstü konuşmuştur. Bu tür şeyler o kültürde "hak"tır ve normaldir. Genel kültürde ise tolerans yapılabilecek eñ üst düzey inisiyatiftir, fazlasını beklemeyiñ dérim, hayal kırıklığına uğrarsıñız :)

Kısaca İlber hoca yiñe bize iyi ayar veriyor :)
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8312
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5452

Re: tolerans, tolere etmek

İletigönderen M.calli » 18 Kas 2014, 22:14

neyse çok kutsal inanılmaz bir kavram çevrilmesi olasılıksız değil nişanyanın dediğine göre tahammül sözcüğünden geliyormuş tahammülde ''1. Nesnenin, güçlü, zorlayıcı dış etkenlere karşı koyabilmesi, dayanması. 2. İnsanın kötü, güç durumlara karşı koyabilme gücü, kaldırma, katlanma'' gibi anlamlarının olduğunu biliyoruz birisini seçersek yanlış yapmış olmayız örneğin eme tolerans gelişmesi kavramış için direnç gelişti ya da karşı koyuyor kullanım çok yerinde sonuçta emi hoşgürmüyor bakteri ;)
  • 2

M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 535

Re: tolerans, tolere etmek

İletigönderen bensay » 18 Kas 2014, 23:08

Sonuçta Oktay İtalya'da yaşamakta olduğu, dahası Cern (Tanrı Parçacığı) deneyi kapsamında pek çok batı ülkesinden kişilerle bir arada olduğu için bu konuda kendisine güvenmek eğiliminde olmakla birlikte şunları da belirtmek isterim: Bir batılının sözleşiye gecikmesi durumu için "tolerance" sözcüğü kullanılabiliyorsa bizde bu "hoşgörüye" karşılık gelir. Ayrıca Türkçe bir yapıtta geçen "hoşgörü" sözcüğü "tolerance" olarak batı diline çevrilebiliyorsa bu bile bir gerekçedir bu tür bir denkliğe (eşitliğe değil).

Ayrıca sonuçta şu en önemlisi: Önceki iletimin son bölümce paragraf (Kaynak TDK BTS) sinden eşizliyorum kopyalıyorum <(bensay/birtancazin) :"Ancak, bu sözcüğe karşılık bulurken şunu iyi belirlememiz gerekiyor, Türkiye'deki kullanımıyla tolerans sözcüğü yaygın Türkçedeki sözcükleriyle bir hoşgörüyü mü, bir tahammülü mü, yoksa yerine göre değme ikisine de mi karşılık gelmektedir?"
  • 0

Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2874
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1445

Re: tolerans, tolere etmek

İletigönderen Oktay D. » 18 Kas 2014, 23:22

Batı'da añlattığım durum kesinlikle hoşgörüye karşılık gelmez diyorum. O batılı adam kesinlikle hoş görmüyor, tersine kötü görüyor, uyuzlanıyor, bozuluyor, bir kenara kaydediyor. Buna hoşgörü diyemeyiz. Göz yumma diyebiliriz belki kimi durumlarda. Ancak hoşgörü değil.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8312
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5452

Re: tolerans, tolere etmek

İletigönderen bensay » 18 Kas 2014, 23:41

Ben de şunu demek istiyorum tölerans sözcüğünün bizdeki anlam içeriği ile batıdaki anlam içeriği bire bir özdeş olmak durumunda da değil. Arapça ile Farsça'dan aldığımız bir sürü sözcük ilgili ülkelerdeki anlam içeriğiyle bire bir denklik mi içeriyor, içermiyor. Bu sözcüklere karşılık bulurken diyoruz ki, bu Arapça'da şu, şu anlama geliyorsa da, şu, şu demekse de, bizde şu, şu anlamda kullanılır, karşılığı buna göre (eşdeyişle kaynak dildeği anlam içeriğiyle değil, ödünçlemiş dildeki anlam içeriğiyle) bulsak iyi olur diyoruz ya, bu durum bu konuda da geçerli. Diyorum ki töleransın batıda hangi anlamda olduğundan daha çok bizde hangi anlamda kullanıldığı daha önemli. Bizde birileri hoşgörü demek yerine tölerans diyorsa Türkiye Türkçesi açısından tolerans sözcüğü hoşgörü anlamına gelemez diyemeyiz. Ek olarak birileri de tahammül yerine tölerans diyorsa, başka birilleri de göz yummak yerine tölerans diyorsa biz karşılıklandırma yaparken tüm bunları göz önüne almak durumundayız.
  • 0

Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2874
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1445

Re: tolerans, tolere etmek

İletigönderen Oktay D. » 18 Kas 2014, 23:52

Ben sözcükleri değil, durumları karşılaştırdım. Sözü geçen durum, hoşgörü değildir diyorum, ona batılılar tolerance diyor, bizdeki duruma girmiyorum.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8312
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5452

Re: tolerans, tolere etmek

İletigönderen bensay » 19 Kas 2014, 00:15

Neyse, gönüldaşlıklarımı iletiyorum sana, birincil işimiz karşılık bulmak. Bana göre karşılamaca şu aşamada " olurgörü hoşgörü <(bensay) , katlanç/katlanım, göz yumma" olabilir. Bir de eylem olarak tolere etmenin bir durumun "etkisini ortadan kaldırmak, gidermek" türü de bir anlamı var: "Bunu yapalım ki A'dan elde edeceğimiz kazanç B'den uğrayacağımız yitinci zararı <(bensay) tolere etsin."
  • 4

Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2874
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1445

Re: tolerans, tolere etmek

İletigönderen Bi50likdaha » 19 Kas 2014, 01:30

Dayanmak eylemini kullanmayı düşünüyorum.

Dayanı sözcüğü oldukça hoş bir karşılık olacaktır bence.

Tahammül de benzer sanırım :).

Sana dayanamıyorum, artık dayanamıyorum gibi kullanımlar da benzer yönelikte bence.
  • 3

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 420

Soñraki

Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 16 konuk

Reputation System ©'