Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

okul, ekol

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

Ynt: okul, ekol

İletigönderen uydurmatik » 20 Haz 2020, 23:23

datadeveb yazdı:Ağıl sözcüğünde yükseltiler, çevrelenmiş çitler oluyor. Bunlar taştan da yapılabilir. Bu da yer, bölge, mekân anlamında kullanılan sözcüğe örnek oluyor.
Ama işte bu sözcük neden hayvan barınağı için kullanılıyor da etrafı çevrili başka yerler için kullanılmıyor? Okul tahsil alınan yer, ama ağıl yükseltilen veya yükselen yer değil... Çok zorlama bir ilişki kurma çabası. Zaten kelimenin köken bilgisi çok eski bir söz olduğu yönünde. Böyle bir mekân ismi yapma eki Türkçenin çok eski devirlerinde bulunuyor olsaydı muhtelif lehçelerde karşımıza çıkabilirdi. Okul sözünü uyduranlar "ağıl var o zaman okul da olur" dememiş, Urfa ağzında okulağ var diye biri uydurmuş, önce okula sonra okul demişler. Hatta bir tv programında okulanın fazla öz Türkçe bulunarak okul şekline çevrildiği söylenmişti diye hatırlıyorum.
  • 0

En soñ uydurmatik tarafından 20 Haz 2020, 23:23 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
uydurmatik
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 276
Katılım: 31 Ara 2013, 19:38
Değerleme: -38

İletiThis post was deleted by uydurmatik on 20 Haz 2020, 23:23.

Ynt: okul, ekol

İletigönderen datadeveb » 21 Haz 2020, 02:04

Eylemden ad yapan -(i)l ekini ağılda bir türlü çözemediniz. Size başka bir örnek sunmuştum. Gönül sözcüğü. Gönül soyut bir yuvadır. Gönüle almak gibi deyimlerimiz vardır. Peki bu sözcüğün kökü nedir? Kön- eylemi. Birkaç yorum önce buna değinmiştim. Düzeltmek, doğrultmak gibi anlamlara gelen sözcükten türeyen gönül sözcüğü ne edip bu duruma gelmiştir? (Yanlışım varsa belirtile)

Başka bir eylemden adlaşmış örnek vereyim. BİRİL. Günümüzde VERİL oluyor. Kökü bir- eylemi. Yani Ver- eylemi. Anlamı kaynak, göz, pınar, çay demek. Vermek eyleminden veril sözcüğü hangi düşünceyle bu anlama gelmiş olabilir?

Bu sözler kendi çıkarımlarımdır.

Aktarma sözlüğünden alıntı olarak şunları vereyim

*_Ayıl: Kimi kaynaklarda köy olarak verilen karşılık aslında daha küçük bir birim olan mezrayı ifade
etmektedir. Bu nedenle Avul (köy) kavramından ayrı olarak ele alınmıştır. Avul’un farklı bir söyleyiş biçimi olduğu iddiası da elbette dikkate alınmalıdır. Avul sözcüğünün etimolojisinin Türkçe kökenli olmadığı iddiası
ile “Avlu” (ön bahçe) kavramı ile ilişkili olup olmadığı ve bu kavramın da Türkçe olup olmadığı süregelen bir
tartışmadır. Bunun üzerine “Ayıl” kelimesinin de (tamamen yetersiz bilgi ile) Arapça “Aile” ilişkilendirilmesi
işi içinden çıkılmaz bir hale sokmuştur. Oysa ki Moğolca Aymak (Türkçe Oymak) sözcüğü ile aynı kökten
gelen kelime için ses benzerliğine dayalı olarak Arapça olduğunu öne sürmek çok kestirme bir çözümdür.
Sözcüğün ayrıca “Dehşet” veya “Panik” manası da bulunur ki, bu içerik Ayımak (paniklemek) fiilinden
türemiştir.

*_Bakıl: “İnat” ve “Haset” şeklinde iki manası bulunan sözcüğün bu iki kavramın kullanımında da olduğu gibi
hem olguyu hem de bu karaktere sahip kişiyi tanımladığı görülür. Pakıl/Pahıl söylenişlerine de rastlanır.

*_Edil: Sözcüğün “Hayır” (iyilik) manası Edi/Eyi/İyi sözcüğü ile alakalıdır. “Melodi” ya da “Nağme” içeriği ile
bağlantılı olarak “Nehir” anlamı da vardır ve nehirlerin melodi yapan bir unsur olarak görülmesi ile ilgilidir.
(Aynı benzetmeye Ir (şarkı) ve Irmak (nehir) sözcüğünde de rastlanır.) “İdil” kelimesi bir ırmağa özel ad
olarak verilmiştir. Edilçe ise küçük ırmak, dere demektir.

*_Erevil: Kavramın alınmış olduğu sözlükte “Grev” manası ile verilen kelimeye eski kaynaklarda Erevül
söylenişiyle askeri “Gözcü birliği” veya “Öncü birliği” anlamlarında rastlanır. Dolayısıyla burada grevin
kendisi değil, grev gözcülüğüne bir gönderme yapılmakta ve belki de anlam buradan genişletilmektedir.

*_İgil: İki telli çalgı izahatı ile verilmiş olan kavramın İg/İk kökü üzerinden İki kelimesi ile bağlantısı çok
açıktır. Hatta Türkçe’ye ikili (çift) içeriğine tam karşılık gelen “İkil” biçimiyle aktarılması da daha uygun bile
olabilir. İğil söylenişine de rastlanmıştır.

*_İşil: “Feminal” anlamındaki sözcüğün Türkçe’ye Eşil olarak aktarılması da mümkündür. “İş” kelimesi /
kökü Moğolca’da dişilik bildirir.

*_Yeğnil: Basit, adi, sıradan anlamındaki sözcüğün Cenil/Yenil biçimleri ile rastlanmıştır ve “Ğ” düşmesi ile
Yeğnil > Yenil dönüşümüne uğradığı sonucuna ulaşılmıştır. Aslında Yeğni (hafif) kavramından türemiş olup
“küçük düşürücü” veya “alçaltıcı” manasını ihtiva ettiği için de “Ğ” düzeltmesi yapılarak alıntılanmasına
karar verilmiştir. Bu kavramdan türeyen “Yeniltek” (hafifmeşrep, fahişe) kelimesi hafif davranışlarda
bulunan kadın manasını içerdiğinden Yeğniltek biçimi ile ve “Yenildemek” (hafifmeşreplik / fahişelik
yapmak) fiili de Yeğnildemek biçiminde aktarılmıştır.

*_Argavul: Arka ve Avul (köy) sözcüklerinin bileşiminden oluşup arka-köy (komşu köy) manası taşır.

*_Başavul: Nahiye (büyük köy) anlamına gelen kavram aslında bileşik bir sözcüktür. Baş ve Avul (köy)
kelimelerinden oluşmaktadır.

*_Çınavul: Av kuşu terbiyecisi demek olan kelimenin Çığavul söylenişi de bulunur.

*_Çuğul: “Hakaret” anlamındaki kelimenin değişik lehçe ve şivelerde yaygın olarak Şuğul söylenişi de
bulunur. Sözcüğün her iki söyleyişle de sık rastlanan bir diğer manası ise “İspiyon / Gammaz” olarak
belirginleşir. Benzeri ses ve mana dönüşümleri türev sözcükler için de geçerlidir. Örneğin;
Çuğulmak/Şuğulmak kelimesi hem hakarete uğramak hem de gammazlanmak (ihbar edilmek) manalarını
ihtiva eder. Çuğuldamak/Şuğuldamak ise hakaret etmek veya ihbar etmek (ispiyonlamak) demektir. “Çuğul”
sözcüğünün Şakül anlamı ise doğrudan bu kelime ile bir ses benzerliğine dayalı görünmektedir. Ancak bu
durum kesin değildir.

*_Kadavul: Nöbet bekleyen asker veya polisler için kullanılan kelime eski kaynaklarda kale nöbetçisi veya
sur nöbetçisi olarak da açıklanmaktadır. Katavul/Katağul söylenişleri de bulunur.

*_Kaytavul: Mecburi askerlik görevini yapan (mesleği askerlik olmayan) kişileri tanımlar. Kelime anlamı
aslında (görevini tamamlayarak terhis olup) geri dönecek olan asker demektir. Sözcüğün kökeninde geri
dönüş manası bulunmaktadır.

*_Kongul: “Mağara” anlamına gelen kelimenin Hongul/Hongıl söylenişleri de mevcuttur. Yine aynı anlama
sahip olan Ünkür/Üngür/Üngir/Öngür/Höngür kavramına da sözcüğün sonundaki seslerde ortaya çıkan
“L/R” dönüşümü ile bağlandığı söylenebilir.

*_Konrul: Kongrul/Koňrul biçimleri de yaygın olan ve “Anka kuşu” (efsanevi devasa kızıl kuş) için kullanılan
kavram Türk mitolojisinde çoğu zaman yine aynı varlığın bir anlamda ikizini tanımlayan Toğrul/Tuğrul kuşu
ile birlikte anılır.

*_Orkul: Bahtlı, talihli manasındaki kelimenin Urkul söylenişi de mevcuttur.

*_Saksavul: Eski kaynaklara göre yapraklarındaki sütü tedavi veya şifa amaçlı kullanılan bir ağaçtır.

*_Tatavul: Atla haber taşıyan asker demektir. Tatu (araba atı) kavramından türeyen kelimenin ilk biçimi
Tatuvul olmalıdır.

*_Toktavul: “Şeref nöbetçisi” (veya “Saygı nöbetçisi) olarak çevrilen kelime aslında tam olarak
“Kımıldamadan duran / nöbet tutan asker” demektir.

*_Urkul: “Firari” (kaçak) manasındaki kelimenin Urgul/Orgul biçimleri de bulunur. Kelime kökünde Urk
(sicim, halat) kavramı bulunur. Bu bağlamda kelime bağlarını koparmış, bağlarından kurtulmuş anlamlarını
içerir. Orgulçamak/Urgulçamak/Urkulçamak fiili de firar etmek, bağlarından kurtulmak manalarında
kullanılır.

*_Uzavul: “Astronot” anlamına gelen sözcük Aktarma Sözlüğü’ndeki alıntılama kriterlerine istisna teşkil
eder. “Uzanot” sözcüğünün (ek de dahil olmak üzere) tam Türkçesi nasıl olmalıdır sorusuna yanıt olarak
türetilmiştir. (Bakınız: Uzanot)

*_Gömevül: Orijinali “Kömevül” olan kelime Gömmek fiili ile ilişkili olduğu için “Gömevül” olarak
aktarılmıştır. Bataklık anlamına gelir.

*_Üğül: “Kız evlat” manası taşıyan kelimenin Öğül söylenişi de vardır.

*_Kazmal: “Maden” (yeraltı rezervi) anlamı taşıyan sözcüğün Kazımal biçimindeki söylenişi de mevcuttur.

*_Koral: “Silah” anlamından başka “Teçhizat” ve “Tesisat” manaları da bulunan kelimenin Kural söyleyişi de
vardır. Ayrıca “Nasip” veya “Kısmet” içeriklerine de rastlanmaktadır.

*_Osal: “Kaza” (zararlı olay) manasındaki sözcük Usal (kötü insan, tembel, gafil) kavramı ile de yakından
bağlantılıdır. Fakat burada zarar verici insan anlamı yerine zarar verici durum içeriği karşımıza çıkmaktadır.

*_Yaranal: Askeri bir rütbe olarak “General” manasında kullanılan kavramın kökeni net değildir. “General”
sözcüğünün bozulmuş bir biçimi gibi gözükse de bazı harf dönüşümlerinin uyumsuzluğu bu olasılığı
desteklemez görünmektedir. Etkileşim ihtimali daha yüksek gibidir. Ancak hangi sözcüğün veya benzeri bir
hangi kavramın “General” kelimesine benzeştiği de açık değildir. Bu nedenle sözlüğe dahil edilmek
istenmemiş olsa da ilginç bir örnek olarak alınmıştır.

*_Bestel: Pekmezli kabak (veya patlıcan) pişirmesini tanımlayan kelimenin Pestil kavramı ile benzerliği
dikkat çekicidir.

*_Çeçerel: “Rezonans” anlamındaki kelimenin Türkçe’ye Ç/S dönüşümü ile “Seserel” olarak aktarılması da
mümkündür. Bu durumda anlam sesten kaynaklanan titreşim (belki radyo frekansı/dalgası) şeklinde de
anlaşılabilecektir. Aynı uyarlama “Rezonans yapmak” manasındaki Çeçeremek fiili için de yapılarak
Seseremek haline getirelebilir. Bu durumda “Radyo frekansı/dalgası yaymak” biçiminde bir mana da
türetilebilir.

*_Çekel: “Pınar” olarak verilen mananın “Su kuyusu” olma ihtimali yüksektir. Kuyudan su çekmek için
kullanılan çıkrıktan veya basitçe bir iple salınarak yukarı çekilen kovadan bahsediliyor olması da yine
mümkündür. Ancak bununla ilgili henüz yeterli somut bilgiye ulaşılamamıştır. Diğer bir olasılık ise
Çekel/Çeykel/Çaykal dönüşümü ile Çaykamak (kaynamak, kaynayarak çıkmak) fiiline bağlanmasıdır. Spatula
anlamına ise “Çeykel” biçiminde rastlanmış, ancak Türkçe Çekmek fiili ile ilişkilendirilerek bu biçimde
aktarılması tercih edilmiştir. Fakat yine de Çeykelmek ya da Çeykelemek (sağa sola yalpalamak) fiilinin
spatulanın kullanılırken oluşturduğu hareket ile ilişkisi göz ardı edilmemelidir.

*_Düşmel: “Rüya tabircisi” anlamı taşıyan kelimenin aslı Tüşimel/Tüşmel biçimindedir.

*_Emel: İlaç tedavisi, kür bazen de fırsat anlamındaki kelimenin Arapça kökenli “Emel” (istek, arzu) sözcüğü
ile hiçbir alakası olmayıp Ural-Altay dilbirliğinden kaynaklanmaktadır. Amal (çare, derman) kavramı ile hem
kökensel hem de anlam bakımından doğrudan bağlantısı vardır. Aynı kökten türeyen Amalçak/Emelçek
kelimesi geleneksel yöntemlerle tedavi yapan halk hekimi, şifacı demektir.

*_Günel: “Vade” anlamındaki sözcüğün Künel biçimindeki söylenişi de mevcuttur. “Müsamaha” şeklindeki
diğer anlam ise daha doğru bir kavramla “Opsiyon” şeklinde karşılanmalıdır.

*_Kökel: Farsça kökenli “Kakül” sözcüğünün farklı bir söylenişi olmasına karşın Türkçe Kök sözcüğü ile
uyumlu göründüğü için alıntılanmıştır (sözcüğün yabancı kökenli olduğu bilinmese tıpkı bir kökten uzarmış
gibi salınan saç tutamı anlamında Türkçe bir sözcük olduğu zannedilebilecektir). Halk ağzında yabancı
kökenli sözcüklerin telaffuzlarının ne derecede Türkçe ile uyumlu hale getirilebildiğinin güzel örneklerinden
birisidir.

*_Törel: “Örfi” (geleneksel) ve Türel söylenişine sonradan yüklenen “Adli” manası bulunur. Tür/Tör
kökünden kaynaklanan gelenek, örf, adalet, hukuk, teamül, müzakere manalarıyla bağantılı sözcüklerde
Ö/Ü dönüşümüne sıklıkla rastlanır. Türkiye Türkçesi’nde bahsi geçen içeriklerle ilgili olmak kaydıyla
kavramların Tör- ile başlaması daha uygun görünmektedir.

*_Türel: “Irsi” (genetik) anlamına gelir. “Adli” (aslında “Örfi”) manası ise Törel sözcüğünde verilmiştir.
Tür/Tör kökünden kaynaklanan üreme, yaratma/yaratılma, çeşit, doğum manalarıyla bağantılı sözcüklerde
Ü/Ö dönüşümüne sıklıkla rastlanır. Türkiye Türkçesi’nde bahsi geçen içeriklerle ilgili olmak kaydıyla
kavramların Tür- ile başlaması daha uygun görünmektedir.

*_Üstel: “Masa” veya “Sofra” manasındaki kelimenin Östel söylenişi de bulunur. Üzerinde yemek yenen
nesne olarak izah edilebilir.
  • 0

Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhid söyleyelim. Çok tövbe edelim. Kuran-ı Kerim okuyalım, onunla edim "amel" edelim, salih kul olalım. Allahu Teâlâ kabul etsin.

Canlı yazışmalar > OTK: https://discord.gg/ZrDbZgd
Üyelik görseli
datadeveb
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2385
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 976

Ynt: okul, ekol

İletigönderen uydurmatik » 21 Haz 2020, 17:14

Uydurma sal ekini müdafaa etmeye çalışanların yaptığı gibi siz de doğru düzgün köken araştırması yapmadan ve anlama bakmadan mukayese yapma yoluna gitmişsiniz.

Bakıl dediğiniz sözcük mekân ismi değildir. Dahası bu sözcüğün aslı Arapça bâhil "cimri" kelimesidir. Azerbaycan Türkçesindeki paxıl "kıskanç" da bu sözcükten gelmedir.

Sonu ne kadar Il hatta Al, AvIl ile biten kelime varsa bunları alt alta dizdiğiniz zaman okul sözünün kurallı olduğunu kanıtlamış olmuyorsunuz. Bunlardan bazılarının kökeni bile net değil.

Uydurma olana uydurma demeyi öğrenin artık.

Dil konusuna bu kadar mı ideolojik yaklaşıyorsunuz?
  • 0

uydurmatik
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 276
Katılım: 31 Ara 2013, 19:38
Değerleme: -38

Ynt: okul, ekol

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 21 Haz 2020, 17:20

Türetimi olanaklı olan bir eke uydurma deyip ondan sonra verilen bir sürü örnekten yalnızca bir tânesinin yanlış olduğunu gösterip geri kalanlara "araştırılmamış kötü örnekler" dedikten sonra da üstüne kişiliğe saldırmacılığın (ad hominemin) allahını yapmışsınız. Bu denli bilgiçliğin nedeni ne acabâ?
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini

OTK: https://discord.gg/ZrDbZgd
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1663
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 1037

Ynt: okul, ekol

İletigönderen uydurmatik » 21 Haz 2020, 17:20

Siz bunları boş verin, tarihi veya günümüz Türk lehçelerinden kökeni net olan, fiilden -l veya -Il ekiyle türetilmiş bir mekân ismi bulun.

Ağıl gibi kökeni net olmayan, bakıl, bestel gibi deforme olmuş, kökeni Türkçe bile olmayan sözcükleri mekân ismi olmadığı hâlde örnek diye sıralamışsınız.

Soru gayet net: Kökü fiil olan, kökeni konusunda tartışma bulunmayan, fiilden -l veya -Il ekiyle türetilmiş bir mekân ismi. Al ile biten örnek olmaz çünkü A Türkçede yardımcı ses değildir. L eki yardımcı ses aldığı zaman Il (yani -ıl, -il, -ul, -ül) olabilir.
  • 0

uydurmatik
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 276
Katılım: 31 Ara 2013, 19:38
Değerleme: -38

Ynt: okul, ekol

İletigönderen uydurmatik » 21 Haz 2020, 17:22

TürkçeSözlük78 yazdı:Türetimi olanaklı olan bir eke uydurma deyip ondan sonra verilen bir sürü örnekten yalnızca bir tânesinin yanlış olduğunu gösterip geri kalanlara "araştırılmamış kötü örnekler" dedikten sonra da üstüne kişiliğe saldırmacılığın (ad hominemin) allahını yapmışsınız. Bu denli bilgiçliğin nedeni ne acabâ?
Siz tek tek açıklayabilir misiniz bu sözcüklerin eki nedir, kökü nedir? Kaç tanesi fiilden türemiştir? Hangisinde mekân anlamı var? -AvIl ekinin okul ile ilgisi var mıdır?

Hızlıca baktığımızda bile bunların okul ile mukayese edilemeyeceği ortadadır.
  • 0

uydurmatik
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 276
Katılım: 31 Ara 2013, 19:38
Değerleme: -38

Ynt: okul, ekol

İletigönderen uydurmatik » 21 Haz 2020, 18:07

Zaten çoğunlukla mekân anlamı yok da tek tek bu notu hepsine düşmekle uğraşamadım, bazılarında belirttim:
Ayıl, avıl, ağıl bu üçü aynı sözün farklı söyleyişleri gibi görünüyor.
Bakıl < Arapça bâhil "Eli sıkı (kimse), hasis, cimri, pinti, nekes:"
Edil: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin.
Erevil: Kazak Türkçesinde "grev" anlamında, verilen diğer anlam da mekân ismi değil. Sözcük Moğolca kökenli de olabilir (E. T. Türk. karavul “gözcü, nöbetçi; karakol” < Moğ. karaġul ile kıyaslayın)
İgil: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin.
İşil: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin.
Yeğnil: Bunun kökü fiil değil, isimdir: yeğni. Azerbaycan Türkçesinde yüngül. Bu ne ism-i mekân için ne de aidiyet ve mensubiyet için örnek olabilir.
Argavul: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin. Böyle bir sözcük varsa bile arka + avıl "köy" sözcüğünün birleşmesi gibi bir açıklaması vardır. Aynı kelime tekrar örnek verilmiş olur.
Başavul: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin. Bu da olsa olsa baş + avıl "köy" olabilir. Aynı kelime tekrar örnek verilmiş olur.
Çınavul: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin.
Çuğul: Casus, haberci Ərəbcə olan şaqul (rusca: отвес) sözünün təhrifindən əmələ gəlib. Ustalar hörgü zamanı ondan istifadə edirlər ki, divarda əyrilik alınmasın. Söz bizdə mə­cazi məna da kəsb edib: “xəlvət işi xəbər verən” anlamında da işlədilir (çuğullamaq). (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti). Bu açıklama yanlış da olabilir, kökenini siz açıklayın açıklayabiliyorsanız.
Kadavul: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin. Sözcük Moğolca kökenli de olabilir (E. T. Türk. karavul “gözcü, nöbetçi; karakol” < Moğ. karaġul ile kıyaslayın)
Kaytavul: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin. Sözcük Moğolca kökenli de olabilir (E. T. Türk. karavul “gözcü, nöbetçi; karakol” < Moğ. karaġul ile kıyaslayın)
Kongul: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin.
Konrul: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin.
Orkul: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin.
Saksavul: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin.
Toktavul: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin. Sözcük Moğolca kökenli de olabilir (E. T. Türk. karavul “gözcü, nöbetçi; karakol” < Moğ. karaġul ile kıyaslayın)
Uzavul: Bariz uydurma sözcük.
Gömevül: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin. Sözcük Moğolca kökenli de olabilir (E. T. Türk. karavul “gözcü, nöbetçi; karakol” < Moğ. karaġul ile kıyaslayın)
üğül: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin. (Oğul sözünün bozulmuş hâli olabiilr, zaten mekân bildirmiyor)
kazmal: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin.
koral: Bunun eki nedir, kökü nedir? Mekân anlamı zaten yok.
osal/usal: ne mekân ne de aidiyet ve mensubiyet manası taşıyor.
bestel: Yunanca pasteli > pestil.
çeçerel: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin.
çekel: aslı çek-gel'dir. (TDK Zanaat Terimleri Sözlüğü çekgel'e bkz. vermiş.)
düşmel: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin.
emel: Çare / derman anlamındaki "amal" sakın Arapça "aman" olmasın? Amansız: Şifâ bulmaz, çâresiz, devâsız, öldürücü.
günel: Hangi sözlükte geçiyor, kaynak gösterin.
kökel: Zaten Farsça deniyor.
törel: Cumhuriyet devrinin uydurma sözlerinden.
türel: Cumhuriyet devrinin uydurma sözlerinden.
Üstel: Rusça stol "masa".

Kaynak olarak sakın Deniz Karakurt'u göstermeyin. Esaslı bir sözlüğü kaynak gösterebiliyor musunuz?
  • 9

uydurmatik
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 276
Katılım: 31 Ara 2013, 19:38
Değerleme: -38

İletiThis post was deleted by uydurmatik on 21 Haz 2020, 18:09.

Ynt: okul, ekol

İletigönderen datadeveb » 21 Haz 2020, 19:02

"Aktarma sözlüğünden alıntı olarak şunları vereyim" demiştim. Orada kaynak gösterilmediyse kendimiz arayıp bulacağız. Bunların arasında bakın bakalım soyut somut yer, yurt, yapı, alan gibi anlamlara varan var mı diye... L ile biten sözcükler ne anlamlara geliyor görelim istedim. Başka yere çekmeyiniz.

Al eki nedir kardaş? ....e- eylemi olma olasılığı hiç mi düşünülmüyor?

Ağıl örneği veririz kökeni kökü belli değil denir. Kısıl veririz hangi sözlükten aldınız denir. Gönül var derim soyut yuva... Sözü edilmez... Biril yani veril sözcüğü verdim...


Bugün tez elden topladığım sözcükler.
Özbekçe—İngilizce Sözlük (Dirks, 2005)
Türkiye Türkçesi – Tatarca Sözlük (Ganiyev, 1998)
gibi gibi...

Savul = dikkat
kotul = sif. 1. Kobud, nəzakətsiz. 2. Kök, dolu.
kumul = kum tepeleri
tortul = s. 1) Zool. sualtı hayvanları, bentos; 2) geol. oturma katmanı
kuful = is. dan. Ağacın qurumuş yerlərində əmələ gələn boşluq; koğuş. Bu pətəklər palıd ağaclarının kufullarında, koğuş yerlərində özlərinə yuva salar, hər bir arı nəsli uzun illər buradan ətraf meşəyə öz beçəsini – nəslini yayırdı. S.Rəhimov. // sif. mənasında. İçi bu cür boş olan; koğuşlu.
husul = ve. gerçekleşme, ortaya çıkma
dördül = 1) dikdörtgen, kare; 2) ed. dörtgen
gökçül = ak gökyüzü, mavi gökyüzü
ardıl = 1) varis, birinin yerinde bıraktığı kişi; 2) Artık yansıma, meslek
ısıl = ısıtıcı
çavul = taşlı, çakıllı. ~ cer: çakıl arazi, taşlık yer.
kobuvul = kıpırdanma, ayaklanma, isyan.
ovul = köy veya yurt kampı.
talavul = yağma, soygun. ~ etmek: soygun yapmak, yağma etmek.
tonavul = soygun, yağma. Ala ~ğa baradıla: onlar soyguna gidiyorlar.
elevül = büyük elek, kalbur.
evül = (malk) aksi, inat, dikkafa.
kömevül = batak, dipsiz çamur, girdap. ~ge tüşmek: batağa saplanmak.

Topladığım sözcüklerin arasında kimisi ada gelen -(ı)l almış. Şunu sorayım, eyleme gelen -(i)l ekinin varlığına yönelik eleştirileriniz kaldı mı? Yer, bölge, alan, mekân, kap gibi anlamlara ermiş örneklere odaklanabiliriz.

Ekleyim
ESKİ TÜRKÇE SÖZLÜK
Yazar: Prof. Dr. FUZULİ BAYAT , Dr. MİNARA ESEN ALİYEVA
aral: ada, sık çalılık (kökü ara mı, ara- mı bilmem)
ağıl ile ilgili olabilir > ağılık = hazine, 2. ambar, depo (diye gidiyor anlamları)
  • 0

Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhid söyleyelim. Çok tövbe edelim. Kuran-ı Kerim okuyalım, onunla edim "amel" edelim, salih kul olalım. Allahu Teâlâ kabul etsin.

Canlı yazışmalar > OTK: https://discord.gg/ZrDbZgd
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2385
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 976

Ynt: okul, ekol

İletigönderen uydurmatik » 21 Haz 2020, 19:37

datadeveb yazdı:"Aktarma sözlüğünden alıntı olarak şunları vereyim" demiştim. Orada kaynak gösterilmediyse kendimiz arayıp bulacağız. Bunların arasında bakın bakalım soyut somut yer, yurt, yapı, alan gibi anlamlara varan var mı diye... L ile biten sözcükler ne anlamlara geliyor görelim istedim. Başka yere çekmeyiniz.

Al eki nedir kardaş? ....e- eylemi olma olasılığı hiç mi düşünülmüyor?
Olasılığı düşünmek için ona göre anlam olacak. E- eylemi ne anlama gelir, sonu el ile biten sözcükte nasıl bir anlamı vardır, onu okul ile mukayese edebilmemiz mümkün müdür? Aktarma sözlüğü muteber bir kaynak değildir. Dilci olmayan biri oradan buradan bir şeyler derlemiş yazmış.
Ağıl örneği veririz kökeni kökü belli değil denir. Kısıl veririz hangi sözlükten aldınız denir. Gönül var derim soyut yuva... Sözü edilmez... Biril yani veril sözcüğü verdim...
Herhalde kökeni belli olmayan bir sözcükle mukayese yapılamaz. Zaten ağıl "uçak pisti, havaalanı, kuşların havalandığı yer", vb. anlam taşımadıkça haa bunun kökü ağ- fiilidir ve bundan mekân ismi türetilmiştir diyemiyoruz. Kısıl sözcüğünün de herhâlde kaynağını soracağız. Okul için okulağ diye köken uyduran zihniyet kısıl diye de sözcük uydurmuş olabilir veya kısıl tek başına yer anlamı taşımıyor olabilir (mesela kısıl yer "dar yer" gibi sıfat olabilir).
Örnek diye topladıklarınıza dair yorumlarım:

Savul = dikkat : Bu savulmak fiilinin emir şeklidir: Savulun! gibi.
kotul = sif. 1. Kobud, nəzakətsiz. 2. Kök, dolu. Kaynak nedir? Ayrıca bu mekân ismi değil ki.
kumul = kum tepeleri : i. (Yun. koumoula < Lat. cumulus) Rüzgârların yığdığı kumlardan oluşan tepe, eksibe. (Kubbealtı Lugati)

tortul = s. 1) Zool. sualtı hayvanları, bentos; 2) geol. oturma katmanı: Cumhuriyet devrinin uydurma kelimelerinden. Kökü olan tortu: (Fars. durd > durdі’den) (Kubbealtı lugati)

kuful = is. dan. Ağacın qurumuş yerlərində əmələ gələn boşluq; koğuş. Bu pətəklər palıd ağaclarının kufullarında, koğuş yerlərində özlərinə yuva salar, hər bir arı nəsli uzun illər buradan ətraf meşəyə öz beçəsini – nəslini yayırdı. S.Rəhimov. // sif. mənasında. İçi bu cür boş olan; koğuşlu. : Bunun kökü olan bir kufmak fiili var mı, yahut kökeni nedir?
husul = ve. gerçekleşme, ortaya çıkma: Bu Arapçadır, mahsul de bu köktendir.
dördül = 1) dikdörtgen, kare; 2) ed. dörtgen: Birleşik Sözcüktür dört + ül "1. Köşe. 2. Yön." (Derleme Sözlüğü)
gökçül = ak gökyüzü, mavi gökyüzü Türkçede CIl eki vardır zaten, bunun konuyla ilgisi yok. Kök de isimdir.
ardıl = 1) varis, birinin yerinde bıraktığı kişi; 2) Artık yansıma, meslek : i. (yanlış tür. < art+ı+l) [Türkçe’de isimden isim yapan +l eki yoktur] yeni. (Kubbealtı Lugati)

Geri kalanı ile uğraşmayacağım zaten -AvIl ekinin konuyla ilgisi olmadığını yukarıdaki sözde örneklerde açıklamaya çalıştım.

Örnek diye saçma sapan veya alakasız kelimeleri sıralamayın. Bunlara daha fazla cevap yazarak vakit harcamak istemiyorum.

Kök fiil olacak, ek -l eki olacak. Daha ek-kök ayrımı yapamıyorsunuz, kökü isim olan bir sürü sözcüğü örnek diye gönderiyorsunuz. Anlam da mekân ismi olacak ve fiildeki anlamı yansıtacak.

Nasıl ki okul "okuma, tahsil alma yeri" anlamı taşıyorsa verdiğiniz örnek de fiildeki işi yapma yeri olacak. Cumhuriyet devrinin uydurmalarını yahut kökeni Türkçe bile olmayan kelimeleri örnek diye gönderirseniz daha fazla bunlara cevap yazmak için uğraşmayı düşünmüyorum.
  • 5

uydurmatik
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 276
Katılım: 31 Ara 2013, 19:38
Değerleme: -38

Ynt: okul, ekol

İletigönderen datadeveb » 21 Haz 2020, 21:08

kotul: Azerbaycan Türkçesinin Açıklamalı Sözlüğü (Orucovun, 2006)

kumul sözcüğünün birikim anlamına gelen cumulus ile ne ilgisi var? Verdiğiniz kaynak yanılıyor olmalı. Kumul türemesi Cumhuriyet dönemine denk düşüyor. Kubbealtı lugati yanılıyor bence.

Kubbealtı lugati yine yanılıyor. Tortu kökeni arapçadır diye gösteriliyor. Onlar da yanılıyor... turmak > durmak: toplanmak anlamına da gelir. Ayrıca zayıflamak, küçülmek gibi anlamlara da gelir yani "at turdı" denildiğinde deri kemik kaldı anlamına varıyormuş. BAKINIZ DLT. durd, durdi sözcüğü arapçadan geldi ise türkçe kılıklı olduğu ortadadır. Bu sözcük yeniden araştırılmalıdır.

Kuful sözcüğüne gelince kovı, kof gibi köklere dayanıyor. Kovı ya bakılırsa kov- eyleminden gelir olsa gerek.

Husul dediğiniz gibi arapça bence de...

Dördülün özü dörtgüldür. Bunu bilerek aldım. Sonuçta bir algıya dayanıyor ki dördül olmuş.

Ardıl sözcüğünde yine Kubbealtı Lugati yanılıyor. Art sözcüğünü biz artı artına diye kullanmayız. Ardı ardına diye kullanırız. Ardıl doğru türetimdir. Ayrıca demişler ki [Türkçe’de isimden isim yapan +l eki yoktur].. Yine aynı sözlük yeşil sözcüğünü tanımlarken addan ad yapan +(ı)l ekini var saymış... Bu sözlüğü oluşturanlar sanırım adını koyamadığım bir amaç güdüyor. Üçtür açıklamalarına karşı çıkar oldum.

Ve daha öncede yazdım "L ile biten sözcükler ne anlamlara geliyor görelim istedim" diye... L ile biten sözcükleri öğreniyoruz bir yandan... Bir yandan başka yararları oluyor diye aktarıyorum, kotarıyorum...

Şu an elimizde üç dört sözcük var...

kısıl, ağıl, aral, avul, ovul
kumul da var da onu irdelemeye almıyoruz yeni türeme olduğu için.

Ekçe: Bence siz "DENİZ KARAKURT" dan özür dileyin. Sonuçta yeğlemediğiniz sözlük yaşayan sözcükleri derliyor anlamını aktarıyor. Yanıldığı yerler olsa bile hiç olmaz ise emeğe saygı.
  • -5

En soñ datadeveb tarafından 21 Haz 2020, 21:19 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhid söyleyelim. Çok tövbe edelim. Kuran-ı Kerim okuyalım, onunla edim "amel" edelim, salih kul olalım. Allahu Teâlâ kabul etsin.

Canlı yazışmalar > OTK: https://discord.gg/ZrDbZgd
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2385
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 976

Ynt: okul, ekol

İletigönderen uydurmatik » 21 Haz 2020, 21:18

Kubbealtı yanılıyor diyorsunuz, ya kaynağınız var mı? Bence yanılıyor demekle bir şey ispat etmiş olmuyorsunuz.

Üstelik kumul Türkçe kumdan türetilmiş olsaydı bile kök fiil değil ki. Ardılda da kök fiil değil isim. Hem de Cumhuriyet devrinin uydurma kelimeleri bir başka uydurma sözcüğün kurallı olduğunu ispatlamaya çalışmak için kullanılamaz.

Deniz Karakurt'tan özür falan dilemem. Aksine yalan yanlış bilgileri yaydığı için o özür dilesin.
  • 5

uydurmatik
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 276
Katılım: 31 Ara 2013, 19:38
Değerleme: -38

Ynt: okul, ekol

İletigönderen uydurmatik » 21 Haz 2020, 21:23

Bu arada yeşil < yaş + ıl. Buradaki ıl renk anlamındadır.

Aral: Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’ajratorol’ maʼnosini anglatgan ar- feʼlidan (ДС, 50: ag- III) -(a)l qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, I, 167); oʻzbek tilida a unlilari â unlilariga almashgan: ar- + al = aral > ârâl.

Kök ar- fiiliyse ek de -al ekiyse bu okul ile mukayese edilemez. Çünkü -l eki yardımcı ses ile kullanılacak olursa -Il şeklinde gelir. Sırf ekteki ünsüz aynı diye -al ve -l aynı ek sayılamaz. Zaten fiilin yapılma yeri manası da yok.
  • 0

En soñ uydurmatik tarafından 21 Haz 2020, 21:33 tarihinde düzenlendi, toplamda 2 kéz düzenlendi.
uydurmatik
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 276
Katılım: 31 Ara 2013, 19:38
Değerleme: -38

Ynt: okul, ekol

İletigönderen datadeveb » 21 Haz 2020, 21:30

uydurmatik yazdı:Kubbealtı yanılıyor diyorsunuz, ya kaynağınız var mı? Bence yanılıyor demekle bir şey ispat etmiş olmuyorsunuz.

Üstelik kumul Türkçe kumdan türetilmiş olsaydı bile kök fiil değil ki. Ardılda da kök fiil değil isim. Hem de Cumhuriyet devrinin uydurma kelimeleri bir başka uydurma sözcüğün kurallı olduğunu ispatlamaya çalışmak için kullanılamaz.

Deniz Karakurt'tan özür falan dilemem. Aksine yalan yanlış bilgileri yaydığı için o özür dilesin.


Başa geri sarıyorum. L ile biten sözcüklerin kökü ad eylem ayırt etmeksizin aldım. Elimizde ne tür sözcükler var görelim diye... Yanılmalara gelince eleştirileri verdim. Türkçe kılıklı yad sözcükler dilimize tez elden giriyor. Sözcüklerin anlamlarını kendince olur olmadık anlamlar katarak mı yazıyor da özür dilemiyorsunuz bilmiyorum.

https://drive.google.com/file/d/1xBgkIc ... pBwE4/view
  • -5

Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhid söyleyelim. Çok tövbe edelim. Kuran-ı Kerim okuyalım, onunla edim "amel" edelim, salih kul olalım. Allahu Teâlâ kabul etsin.

Canlı yazışmalar > OTK: https://discord.gg/ZrDbZgd
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2385
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 976

ÖncekiSoñraki

Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 10 konuk

Reputation System ©'