3. bét (Toplam 6 bét)

Ynt: Kadar

İletiGönderilme zamanı: 02 Kas 2018, 15:45
gönderen kuluduk
Hatırladığım kadarıyla Tuncer Gülensoy il- fiilinden ilik-, ilkin- > ilgin- + ç şeklinde açıklıyordu.

Gülkünç ve ilginç kelimeleri korkunç kelimesinden yanlış örnekseme de olabilir.

Ynt: Kadar

İletiGönderilme zamanı: 02 Kas 2018, 16:23
gönderen Oktay D.
değink, doğru bir biçim bilgisine sahip değil. değinik mi yazmak istediñiz?

Ynt: Kadar

İletiGönderilme zamanı: 02 Kas 2018, 18:06
gönderen ulduzéver
bensay yazdı:sizin dediğiniz gibi de olabilir sayın ulduzever, -gın- ekine ilişkin bendeki bilgileri aşağıda üleşiyorum:

Bu eke ilişkin olarak Banguoğlu “Eski Türkçeden beri nadir örnekleri bulunan bir fiil şeklidir (tezginmek). Berkitme fiilleri yapan fiile ek -ik- üzerine -in- dönüşlü çatı ekinin gelmesiyle oluşmuş olabilir…” açıklamasını yapar.

Tietze “-gın-: fiilden medial anlamlı geçişsiz fiiller yapar (çezgin-/çizgin-/çegzin-)” dedikten sonra “çezgin-” sözcüğünde “Fiilden fiil yapan –gın- vs. genişlemesi büyük ihtimalle orta-dönüşken -ık- vs. eki (acık-) ile dönüşken -(ı)n- vs. ekinin (acın-II) birleşimidir, yani -ık-ın- (b. T. Banguoğlu 1974 s. 279). -gın- orta (medial) anlamlı geçişsiz (intransitivum) fiiller yapar…” açıklamasını yapar.

eklerin işlevleri göz önüne alınarak yapılacak bir değerlendirme sonucu hangi ekler bağlamında oluştuğu/oluşturulabileceği açıklığa kavuşturulabilir


Vérdiğiñiz bilgiler için teşekkürler.

tézgin- ve aynı eylemiñ değişkesi olduğunu sandığım çizgin- eylemi, sayın Oktay'ıñ tezgin- başlığındaki kökenlemesine göre, bu koñudan kırakta kalır. Asıl biçiminiñ tegzin- olduğunu söylemişti.

Bu eki içerdiğine arkayın olduğum tek bir eylem yutkun- eylemidir. Başka örnekler bilmiyorum. Ancak işte bu eylemden yola çıkarak, bu ek -k- ve -n- ekleriniñ birleşiği değil diyebiliriz. Niyekim kalın -k- eki Azerbaycan Türkçesinde mutlakâ -x- biçimine dönüşmüşken (sınıx- "sınıkmak", qalx- "kalkmak" gibi) yutkun- eylemi utqun- biçimindedir.
Bu durumda -gU- veyâ -kU- diye bir ekle başbaşa kalırız. O da belkim -gA- ekiniñ bir değişkesi olabilir diye araştırılmalı.

Ynt: Kadar

İletiGönderilme zamanı: 02 Kas 2018, 19:54
gönderen bensay
keskinmek
Çentmek.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

bıçkınmak
Burkulmak, acımak.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

dolgunmak
bk. dolukmak

Tarama Sözlüğü 1965


-gIn- oluşumlu gözüken yukarıdaki eylemleri de değerlendirmek gerek, bir de bellemiklerim notlarım arasında yer alan "taşkınmak" sözcüğü var, ona sözlüksel bir dayanak bulamadım, nereden apardımsa?

Ynt: Kadar

İletiGönderilme zamanı: 03 Kas 2018, 17:34
gönderen datadeveb
Oktay D. yazdı:değink, doğru bir biçim bilgisine sahip değil. değinik mi yazmak istediñiz?


değin ve değik sözcüğünü aynı anda anlatabilen sesi yakalamak istedim. Değinik sözcüğünün taşıdığı ses ve anlam bir türlü değink sesinin verdiği anlamı veremedi. Çünkü

de-ği-nik öbeleri hece :deneme ile de-ğink öbeleri aynı etkiyi oluşturmuyordu. Denik sözcüğü iki öbeli olur iken (de-nik) denk sözcüğü tek öbeli oluyor ve tüm anlayış oluşan sesten dolayı ökte ayrıma uğruyor

d sesinden başlasa bile öbelerin oluşturduğu ses öbekleri ses dizisini değiştiriyor.

Ynt: Kadar

İletiGönderilme zamanı: 03 Kas 2018, 17:37
gönderen TürkçeSözlük78
Önceden de dediğim gibi Türkçe'de iki ünsüzün yan yana gelmesi pek olağan bir durum değildir. Bu arada "öbe" gibi saçma sapan bir sözcük kullanmanızı anlamlandıramadım. Zâten herkesin bildiği ve kullandığı seslem sözcüğü var. Okuduğum dilbilim betiklerinde (kitap) bile hep seslem deniyor. Niye böyle bir sözcük türetmeye gereksindiniz ki?

Ynt: Kadar

İletiGönderilme zamanı: 03 Kas 2018, 18:08
gönderen datadeveb
TürkçeSözlük78 yazdı:Önceden de dediğim gibi Türkçe'de iki ünsüzün yan yana gelmesi pek olağan bir durum değildir. Bu arada "öbe" gibi saçma sapan bir sözcük kullanmanızı anlamlandıramadım. Zâten herkesin bildiği ve kullandığı seslem sözcüğü var. Okuduğum dilbilim betiklerinde (kitap) bile hep seslem deniyor. Niye böyle bir sözcük türetmeye gereksindiniz ki?


erk, ilk, terk, sert, berk, art, alt, üst gibi sözcükler var nk seslerinin birleşim sesi de bir anlama kendi içinde erdirdiğimi düşünüyorum.

Denemelerim şöyle:
"Bu işi yapmaya değene dek sizinleyim."
"Bu işi yapmaya değenk sizinleyim."
"Bu işi yapmaya değine dik sizinleyim."
"Bu işi yapmaya değink sizinleyim."
"Bu işi yapmaya değinene dek sizinleyim."
"Bu işi yapmaya değinek sizinleyim."


"Yüzünü görüne dik burada beklerim."
"Yüzünü görünk burada beklerim."
"Yüzünü görene dek burada beklerim."
"Yüzünü görenk burada beklerim."
"Yüzü görünene dek burada beklerim."
"Yüzü görünek burada beklerim."

Alışık değiliz ama böyle birleşiyor anlam sesi. Biraz kullanınca oluyormuş diyebiliyorsunuz.

Öbe sözcüğüne gelince. Oba sözcüğünden türettim. Öbek sözcüğü var. Öbe sözcüğü ne anlama gelir diye düşünüyordum. Oba bir bütünün bölümü olup olduğu bütünü tek başına andıramayan bölük olarak bakıyorum. Buradan yola çıkarak öbek sözcüğünü şöyle yerleştirdim.

Sözler içinde her sözcük bir öbektir. Öbekse öbelerin bir araya gelmesinden oluşur. Öbeler eğer öge olarak anılan şeyler olsaydı tek başlarına anlamları olurdu.

Örnek
- "Buralar öbek öbek olmuş. Hangi öbeler yan yana gelmiş bir bak bakalım..."

Ynt: Kadar

İletiGönderilme zamanı: 03 Kas 2018, 18:11
gönderen TürkçeSözlük78
Sözcüğün kökenlemesini atarsam son iletimde ne demek istediğimi anlarsınız bence.

öbek
[ Deşişî Mehmed Ef., Et-Tuhfetu's-Seniyye, 1580]
gözsiz köstebek dedükleri cānāvar ki (...) yer altında yürir, yeri yokaru dürter, höbek höbek eyler
[ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
öbek: Yığın. Halk öbek öbek oturmak.
<< TTü höbek/höbelek yığın, küme < ETü-O *oba-/*öbe- birikmek, toplanmak +Uk

→ oba

Not: Karş. Moğ öbci "bütün, tüm".

Benzer sözcükler: höbek, höbelek, öbek öbek, öbeklemek, öbekleşmek

Ynt: Kadar

İletiGönderilme zamanı: 03 Kas 2018, 18:12
gönderen TürkçeSözlük78
Öbe değil de oba olabilir belki. Ancak dediğim gibi, seslem sözcüğü zâten kullanımda. Bir sözcük gitgide yaygınlaşıyor iken başka bir tâne türetmek doğru değildir.

Ynt: Kadar

İletiGönderilme zamanı: 03 Kas 2018, 18:20
gönderen datadeveb
TürkçeSözlük78 yazdı:Öbe değil de oba olabilir belki. Ancak dediğim gibi, seslem sözcüğü zâten kullanımda. Bir sözcük gitgide yaygınlaşıyor iken başka bir tâne türetmek doğru değildir.


Öbe sözcüğünü öbek ile ilişik kullanmayı deniyorum. Ses bölümü anlamında olarak değil.

göbek, öbek, öbe?
gobak, obak, oba?
höbek, öbek, öbe?
höbek, höbe, oba?

Anlam önerisi

Öbe nedir?
Bir öbeği oluşturan, tek başına bir anlamı olan veya olmayan durumdayken tek başına öbeğin kendisi gibi anılamayacak öbeğin eşikli bölümü.

Ynt: Kadar

İletiGönderilme zamanı: 03 Kas 2018, 18:27
gönderen datadeveb
Sanırım sonunda belirteci (zarfı) buldum.

öñeri yedik
kadar

bir olasılık
öñeri yek
kadar


"Çuvalı alabildiği kadara kadar doldurun."
"Çuvalı alabildiği yediğe yedik doldurun."
"Çubalı alabildiği yeke yek doldurun."

"Okul bitinceye kadar oyun oynamanı yasakladım."
"Okul bitinceye yedik oyun oynamanı yasakladım."
"Okul bitinceye yek oyun oynamanı yasakladım."

Ynt: Kadar

İletiGönderilme zamanı: 03 Kas 2018, 19:03
gönderen TürkçeSözlük78
Eski Türkçe "teg" (gibi, kadar) sözcüğünün günümüze uyarlanmışı zâten yek değil mi? Bu arada yekin şeytan anlamı da var diye biliyorum. Nihal Atsız - Ruh Adam'da geçer. Başka yazılarda da görmüştüm.

Ynt: Kadar

İletiGönderilme zamanı: 03 Kas 2018, 19:08
gönderen kuluduk
TürkçeSözlük78 yazdı:Eski Türkçe "teg" (gibi, kadar) sözcüğünün günümüze uyarlanmışı zâten yek değil mi? Bu arada yekin şeytan anlamı da var diye biliyorum. Nihal Atsız - Ruh Adam'da geçer. Başka yazılarda da görmüştüm.
Değil, Eski Türkçedeki teg bugün tek / teki şeklinde mevcut. Dek sözü de aynı kökten olabilir. Teg sözünün yek olması için sebep yok. Eski Türkçe sözlerde bir d>y değişimi var ama o çoğunlukla iç seste görülen bir değişikliktir. Söz başı t>d>y gibi bir değişikliğin örneği yoktur.

Ynt: Kadar

İletiGönderilme zamanı: 03 Kas 2018, 19:12
gönderen TürkçeSözlük78
kuluduk yazdı:
TürkçeSözlük78 yazdı:Eski Türkçe "teg" (gibi, kadar) sözcüğünün günümüze uyarlanmışı zâten yek değil mi? Bu arada yekin şeytan anlamı da var diye biliyorum. Nihal Atsız - Ruh Adam'da geçer. Başka yazılarda da görmüştüm.
Değil, Eski Türkçedeki teg bugün tek / teki şeklinde mevcut. Dek sözü de aynı kökten olabilir. Teg sözünün yek olması için sebep yok. Eski Türkçe sözlerde bir d>y değişimi var ama o çoğunlukla iç seste görülen bir değişikliktir. Söz başı t>d>y gibi bir değişikliğin örneği yoktur.


Evet, doğru diyorsunuz. Yek ile dek sözcüklerini karıştırmışım. Demek istediğim sözcük dek idi.

Ynt: Kadar

İletiGönderilme zamanı: 03 Kas 2018, 20:14
gönderen datadeveb
Bu arada belirteç yazmışım. İlgeç olacaktı (edat)