1. bét (Toplam 1 bét)

hortum

İletiGönderilme zamanı: 30 Ağu 2010, 00:40
gönderen Toygun
hortum    Ar. ¬urµ°m

a. 1. Filde ve bazı böceklerde boru biçiminde uzamış ağız veya burun bölümü. 2. Genellikle plastikten uzun ve esnek boru: �Yıllardan beri kontrol edilmeyen hortumlar delik olduğundan pek bir fonksiyonu olmamış.� -A. Kutlu. 3. meteor. Hava veya suyun kendi etrafında hızla dönüp buluttan yeryüzüne uzanan sütun biçiminde oluşan, alanı dar bir fırtına çeşidi.
Güncel Türkçe Sözlük

2) esnerboru

3) dönelge (I)

1. Hortum, kasırga. [ Derleme Sözlüğü c: 4 ]

Büğdüz -Çankırı

[döneğeç]

Hortum, kasırga. ( Derleme Sözlüğü c: 4 )

Senir -Isparta

[img width=900 height=238]http://i1008.hizliresim.com/2010/8/30/278.jpg[/img]

Ynt: hortum

İletiGönderilme zamanı: 18 Mar 2015, 22:45
gönderen Kızıltürk
Şunu da ekleyeyim; Tekkeönü/Zonguldak dolaylarında hortum için sorak sözcüğü kullanılıyor.

Ynt: hortum

İletiGönderilme zamanı: 18 Mar 2015, 23:02
gönderen M.calli
3. anlam benzeri bir durumda burgaç sözcüğünü duymuştum gibi

[Deleted]

İletiGönderilme zamanı: 19 Mar 2015, 12:08
gönderen bensay
İletiThis post was deleted by bensay on 19 Mar 2015, 12:10.

Ynt: hortum

İletiGönderilme zamanı: 19 Mar 2015, 12:18
gönderen bensay
Buradaki veriler işe yarayabilir.

Ynt: hortum

İletiGönderilme zamanı: 19 Mar 2015, 16:04
gönderen Oktay D.
Diğer Türkçelerden gelen vérileriñ uyarlanmışı:
üyürme
borağan
kuyun
düveley

ne hortumu! kalanizasyon borusu!!

Ynt: hortum

İletiGönderilme zamanı: 19 Mar 2015, 19:27
gönderen bensay
Sağ ol, eylem köklerinin bizdeki denkleri neler peki?

Ynt: hortum

İletiGönderilme zamanı: 20 Mar 2015, 23:05
gönderen Temirbek
Nişanyan Sözlük'ten

~ Ar χurtūm خرتوم hayvan burnu, gaga, yaban domuzu dişi, gergedan burnu, fil hortumu ~ Aram χūrṭamā חורטמא burun, özellikle hayvan burnu, kuş gagası (= İbr χarṭūm חרטום [#χṭm] burun )

Not: “Su borusu” anlamı Türkçeye özgüdür.


Kızıltürk şöyle demiş

Kızıltürk yazdı:Şunu da ekleyeyim; Tekkeönü/Zonguldak dolaylarında hortum için sorak sözcüğü kullanılıyor.


Sanırım bu sözcük sor- "içine çekmek, emmek" kökünden geliyor, soğur- biçimi de vardır. Azericede de tozsoran "elektrik süpürgesi" sözü vardır.

Karşılıklarda "su borusu" alamında kullanılan hortum ile "boru biçiminde esen şiddetli yel" añlamındaki hortum karışık verilmiş. Mesela TDK sözlüğünden alıntılardaki Azericede bulunan burağan, bizdeki borağan > boran'dır < bur- "bükmek, kıvırmak, spiral şekle sokmak" fiilinden gelir ki boru da ayı kökten. Yani borağan/burağan zaten "boru biçimindeki, dönerek ilerleyen şiddetli yel" añlamındaki hortumuñ karşılığıdır, başka bir arayışa gerek yoktur. Su borusu añlamındaki hortum için de halk ağızlarında yaşayan sorak kullanılabilir.

Ynt: hortum

İletiGönderilme zamanı: 22 Mar 2015, 16:05
gönderen Bi50likdaha
Temir yazdıklarından yola çıkarak sanki Borak da diyebiliriz ki bence daha anlaşılır bir sözcük oluyor Borak, Sorak'a göre. Ne dersin?

Ynt: hortum

İletiGönderilme zamanı: 22 Mar 2015, 16:54
gönderen M.calli
su hortumu olandan söz ediyorsak
öñeri boru
hortum
yeterlidir bence

hava olayı olansa söz ettiğimiz borak sözcüğünün bora ile bağlantısı yararlı olabilir

Ynt: hortum

İletiGönderilme zamanı: 24 Mar 2015, 05:26
gönderen Temirbek
Bi50likdaha yazdı:Temir yazdıklarından yola çıkarak sanki Borak da diyebiliriz ki bence daha anlaşılır bir sözcük oluyor Borak, Sorak'a göre. Ne dersin?


Boru sözcüğüñden yola çıkıp da küçültme eki olan /+k/ ile yeñi bir sözcük türetirsek sanırım bu sözcük *boruk "küçük boru, pipet" añlamında olur (boru "pipe" > *boruk "pipette"). Tıpkı;

yol > yolak "küçük yol, patika"
göl > gölek "küçük göl"
baş > başak "küçük baş"
top > topak "küçük top

Örneklerindeki gibi.

Bizim yörük ağızlarında hemen hemen tüm yabancı kökenli sözcükleriñ eñ az birer karşılığı bulunur ancak nedense hortum'uñ yok ya da ben hatırlayamadım... Fakat, yörükçül hislerim ve düşüncelerime kulak verirsem, bizimkiler bu şeye bir karşılık bulsalar; kıvrılgan, bükülgen, suvargan/suvargıç < suvar- "sulamak" falan deeleedi yalım :) (yalım "sanırım, muhtemelen 2. herhalde").

Ynt: hortum

İletiGönderilme zamanı: 19 Ara 2019, 13:31
gönderen Yiğit98
öñeri Fil tumşuğu
hortum (fil)

öñeri İçek
hortum (su, itfaiye vb…)

öñeri Kuyun, Evirme
hortum (doğa, hava olayı)

Gaga sözü kökeni belirsiz diye biliyorum. ortak Türkçe gaga anlamında "tumşuk" sözü vardır.
Türk dillerinin bir kısmında hortum sözü yerine fil sözü ve gaga anlamındaki tumşuk sözü kullanılarak fil tumşuğu deyilmekte.
Fil sözü de Türkçe değil ancak en azından yad kökenli hortumu, hem Türkçeleştirip hem de ortak Türkçeye hiç yoktan yönelmiş oluruz.

GÜNCEL TÜRKÇE SÖZLÜK
tumşuk, -ğu

isim, hayvan bilimi
Papağan, kartal vb. kuşların kemerli gagası.

Başkurt Türklerinin esäk, Özbek Türklerinin ichak, Tatar Türklerinin ise eçäk biçimiyle hala kullandığı sözü "içek" diye kullanabiliriz.

Uygur, Özbek, Kırgız, Kazak, Başkurt Türkçelerinde hortum yerine kuyun deyiliyor.
Dökmek anlamındaki kuymak fiili, özü Anadolu Türkçesinde öldü ise de türevleri olan kuymak ( yemek türü), kuyu, kuyumcu ( altın ya da gümüş dökümcüsü) sözleri dilde yaşıyor. Hortum yerine kuyun diyebiliriz.

Özbek, Tatar, Başkurt Türkçesindeki gibi "evirme" de diyebiliriz. Bu evirme daa çok siklon yerine geçiyor.

evirmek
1. -i Döndürmek, çevirmek.

2. -i Yapısını değiştirmek, taklip etmek.

Ynt: hortum

İletiGönderilme zamanı: 19 Ara 2019, 14:18
gönderen bensay
"kuyruk" sözcüğü "kuyun" ile eş kökten midir bilmiyorumsa da ince uzun bir çıkıntı durumundaki kuyruk sözcüğünün varlığı "kuyun" yararına sonuç doğurabilir.