1. bét (Toplam 2 bét)

saat, dakika, saniye, salise

İletiGönderilme zamanı: 24 Ağu 2010, 01:02
gönderen kavurt
Toygun yazdı:saat : çağcık
dakika : altmışçık
saniye : altaltmışçık
salise :enaltaltmışçık


saat: sağat, sağak,
dakika: oğurdak, oğurak, oğurduk,
saniye: oğrak, uğrak,
salise: ığrık, üçüncü


öy kavramları ana başlığı altında yitip gitmemek için yeni bir başlık açtım. yukaridakiler şimdiye kadar yapılmış öneriler.

ben saat için çe küçültme ekini kullanarak "öy parçası" anlamına gelecek öyçe sözcüğünü öneriyorum.

dakika tek tırnakla ('), saniye de iki tırnakla ('') gösterildiğinden, dakika yerine teklik, saniye yerine de ikilik denebilir. (çiftlik desek başka anlamı var.) bu durumda salise de üçlük olacaktır.

toparlarsak benim önerilerim:

saat: öyçe
dakika: teklik
saniye: ikilik
salise: üçlük

Ynt: saat, dakika, saniye, salise

İletiGönderilme zamanı: 24 Ağu 2010, 03:30
gönderen Kuşhan
çe küçültme eki Farsça değil midir?

Ynt: saat, dakika, saniye, salise

İletiGönderilme zamanı: 28 Ağu 2010, 13:25
gönderen Toygun
бытархай (bıtarhay) dakika küçük (Sahaca)
час ² (ças ²) saat (Şorca) - Rusça

Ynt: saat, dakika, saniye, salise

İletiGönderilme zamanı: 28 Ağu 2010, 14:02
gönderen kavurt
ças rusçada da saat demek. sılav kökenli sanırım

Ynt: saat, dakika, saniye, salise

İletiGönderilme zamanı: 28 Ağu 2010, 14:05
gönderen Toygun
kavurt yazdı:ças rusçada da saat demek. sılav kökenli sanırım


Bilgilendirme için teşekkürler.

Ynt: saat, dakika, saniye, salise

İletiGönderilme zamanı: 02 Eyl 2010, 02:35
gönderen kavurt
ben saat için öyçe önermiştim, ancak anlaşılan -çe eki farsçaymış.

şimdi gördüm ahmet ercan ödçek demiş saat için. biz öd yerine öy kullandığımıza göre doğrusu öyçek olmalı sanırım. özgün bir sözcük.

ayrıca saniye için gene ahmet ercan kırpım demiş. usumuzda bulunsun.

saat: öyçek
saniye: kırpım

Ynt: saat, dakika, saniye, salise

İletiGönderilme zamanı: 02 Eyl 2010, 04:45
gönderen Tansık
''-çe'' ekinin Farsçalığı nereden geliyor. Buradaki ''-çe'', benzetme işlevini görenden ayrımlı sanırım. Tersi bir durumda ''gerekçe, dilekçe, ayça'' gibi sözcüklerimize yeni karşılıklar bulmak zorundayız. Şayet bu iki ek ayrı ise ayırt etmek çok zor. Ekin işlevi çok rahat kaydırılabilir. Bu arada ''ayça ve öyçe''deki ''-çe'' aynı gibi.

Ynt: saat, dakika, saniye, salise

İletiGönderilme zamanı: 02 Eyl 2010, 09:32
gönderen bensay
Farsça küçültme eki "çA" var. Bizde de temel işlevi dil adı ile benzerlik, gibilik adı yapan cA/çA eki var.

Ynt: saat, dakika, saniye, salise

İletiGönderilme zamanı: 05 Eyl 2010, 10:06
gönderen kavurt
ahmet ercandan:

dakika: kıyga
saniye: kırpım
salise: kırpımtık
mikrosaniye: kırpımık

Ynt: saat, dakika, saniye, salise

İletiGönderilme zamanı: 05 Eyl 2010, 19:56
gönderen Teriyont
kavurt yazdı:Ahmet Ercan ödçek demiş saat için. biz öd yerine öy kullandığımıza göre doğrusu öyçek olmalı sanırım. özgün bir sözcük.
saat: öyçek
saniye: kırpım


Ahmet bey'in önerisine katılıyorum;
Bence de ödçek, saat sözcüğü için uygun olanıdır.

Öd Tengri yaşar. Kişi oğlu kop ölgeli törümiş.
An'ı Tengri yaşar. Kişi oğlu hep ölümlü türemiş.

"Ödke" ise, "Anlık" olsa gerek.

Antag ödke, Bu ödke azu Ol ödke, anlık dilimlerin değişik savlarını karşılamaktadır.

Ynt: saat, dakika, saniye, salise

İletiGönderilme zamanı: 11 Eki 2010, 12:47
gönderen Toygun
döngel (III)

Saat. [ Derleme Sözlüğü c: 4 ]

Ergine, Bakacak -Balıkesir
*Zile -Tokat

Cemal Mıhçıoğlu Kamu Yönetimi adlı çeviri yapıtının 38. betinde şu bilgiyi vermektedir.

"Arapça kökenli saat sözcüğünün Türkiye'de konuşulan ortak dilde Türkçe bir karşılığı yoktur. Yerel ağızlarda bu anlamda iki sözcük kullanılmakta. Balıkesir'le Tokat yörelerinde saate döngel, Muğla'da güngen deniyor." Güngen sözcüğü ayrıca [i]takvim anlamına da geliyor. Bunlar için ortak dile kazandırılabileceğini sandığımız döngel sözcüğü bir araç olarak saatin yanı sıra süre olarak saati(yelkovanın bir dönüş yapıp bulunduğu yere gelebilmesi için geçen süreyi) de anlatabilecek nitelikte görünüyor."[/i]

Ülker Tıp Terimleri Sözlüğünde dakika başlamında şu yazıyor.

"Arapça dakikanın Türkçe karşılığı olan kıyga Tarama Dergisinde yer almaktadır. Kaynak olarak Dehri Dilçin eliyle toplanıp Çankırı'da çıkan Duygu gazetesinde bölüm bölüm yayımlanan Çankırı masalları gösterilmiştir. Tarama Dergisinde bu sözcüğün dakikadan bozma olabileceği belirtilmiştir; ancak sözcüğün kökü Türkçe kıy- eylemine de bağlanabilir."

saniye   Men xvii  ikincil
LO xix saatin ikinci derece bölümlerinin her biri, dakikanın altmışta biri   ~ Ar θāniyyat ثانيّة [#θny fa. f.] ikinci şey, ikincil < Ar θānī ثاني ikinci → sani

Süreyya Ülker de sanırım bu kökeni örnekseyerek saniyeye ikim demiş. Salise için de şunu diyor.

"Saniyeye ikim demişim ancak saliseye batı dillerinde karşılığı olmadığı için yer vermemişim. Bu mantık içerisinde üçüm olması gerekir. Ancak halk dilimizde üçüm üçgen anlamına geliyor."

Ynt: saat, dakika, saniye, salise

İletiGönderilme zamanı: 13 Kas 2010, 18:51
gönderen Çögorz
kavurt yazdı:Ahmet Ercan'dan:
saat: öyçek
dakika: kıyga
saniye: kırpım
salise: kırpımtık
mikrosaniye: kırpımık


Bunlar yatkın öneriler. Ben de saat'in Türkçesi nedir diye düşünmüştür.
Saat'i Paytık, dakikayı Paynak olarak öngörmüştüm.

Ynt: saat, dakika, saniye, salise

İletiGönderilme zamanı: 03 Nis 2011, 10:33
gönderen Temirbek
Ben şöyle türetimlerde bulundum; Zaman zarfı eki /+In/ ile (yazın, kışın, güzün, öğün gibi)

*birin "dakîka" (Arapça "ince, incelik" demektir)

*ikin "sâniye" (ki Arapçada da sâniye "ikincil", İngilizce second "ikinci" demektir)

*üçün "sâlise" (Arapça sâniye "üçüncül")

Eski Türkçede, bildiğiniz gibi öd "zaman, vakit demektir. Buradaki ikincil /-d/ sesi günümüz Türkçesindei düzen gereği aslında > /-y/ olur/olmalıdır. Örneğin Eski Türkçe adak > günümüz Türkçesi ayak, ETü kudruk >  kuyruk vb. Bu bağlamda Eski Türkçe öd > günümüz Türkçesinde *öy olmalıdır. Ancak bu kökten gelen sözcüklerde bu ses /ğ/'leşmiş. Öğün esâsında *öyün olmalıdır. Öğle ve öğlen de *öyle/öylen...

Ben *öyün "saat" (zaman birimi olan) öneriyorum. Gereç olan "saat" için halk dilince döngel ile güngen vardır. Aslında güngen "takvim" için daha uygun ki ağızlarda bu anlamı da var. Ya da yeñi bir türetim yapılarak *öylük (zamanlık, vakti gösteren aygıt) da denebilir (?)

Bir öyler (zamanlar) :) yaptığım konuyla ilgili türetimleri topluca vereyim; />/ imi, Eski Türkçede olan, diriltme önerileridir, /*/ imi ise benim türetip önerdiklerimdir.

> öy "zaman, vakit"

*öycü "dakik, zamanında yerinde olan, geçikmeyen kimse"

*öylük "saat" (aygıt) > *kol öylüğü, masa öylüğü vb.

> öyün "saat (öy birimi) > "Bir-iki öyüne ordayım."

Sıralama; biñyıl > yüzyıl > yıl > ay > yedilik "harfta" (Farsça heft "yedi" > hefte "yedilik")  > gün > öyün > birin > ikin > üçün > ulayı (hattâ) > dördün > beşin ...

Ynt: saat, dakika, saniye, salise

İletiGönderilme zamanı: 10 Haz 2011, 16:31
gönderen cavabien

Ynt: saat, dakika, saniye, salise

İletiGönderilme zamanı: 10 Haz 2011, 17:13
gönderen Oktay D.
Gösterdiğiniz kaynak için çok sağolun.

Bu durumda,
soluk "saniye, ân"
din "saniye, ân" (bknz. dinlenmek < tın "nefes")

"İki soluk bekle de arkadaş gelsin"
"Kırkbeş soluk sonra süreniz dolacak."
:)