Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Fakülte

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

Ynt: Fakülte

İletigönderen Oktay D. » 07 Haz 2017, 12:55

O ek -lgA değil -AlgA biçiminde ve Moğolcadan alınmış bir ektir. Öte yandan okunul- ile okul- farklı añlamlara sahip.

Bu arada okul sözcüğü ekol'e beñzemesiniñ dışında Türkçe kurallara uyduğu için ve oku- sözcüğünden geldiği için bence atılmasına gérek yok. Bu elbette kişisel görüşüm. Bu arada okul sözcüğünüñ ağızlarda bulunan okulağ sözcüğünden kırpıldığı söylenir ancak böyle bir sözcüğe Derleme veya Tarama sözlüklerinde hiç rastlanmamış.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7392
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: Fakülte

İletigönderen birtancazin » 07 Haz 2017, 20:27

Okul biçiminde l ile nasıl bir anlam oluşuyor, okul sözü ilk kaçan yazılı kaynaklarda geçer, merak ediyorum
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 252

Ynt: Fakülte

İletigönderen Oktay D. » 07 Haz 2017, 20:37

oku- éylemine Eski Türkçe -l eki getirilmiştir, okul sözcüğü türetimi géreği özünde "okumakla ilgili" démektir. Oradan hareketle "okumakla ilgili yér" olarak adlaştırılmıştır. İlk kéz 1935 yılında basılmış "Osmanlıcadan Türkçeye Cep Kılavuzu" nda geçer, Dil Devriminiñ ilk döneminde türetilmiştir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7392
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: Fakülte

İletigönderen birtancazin » 07 Haz 2017, 21:29

Bence tam anlamıyla uydurma, school okul benzeşmesi benimsenmesinde etkili olmuş olabilir nitekim mektep seksenlere dek kırsalda okula yeğlenmiş alışkanlıkla...
Moğolca diye kestirip atmadan. Lga ekini benimsemek uydurukluktan kurtarılabilir.
Kaldı ki ülke bölge yörünge düşelge yerkeşke göçelge örnekleri var, yinelemek olmasın ancak edilgenlikle birleşik kullanım eğilimini dışlamamalıyız.
Peki_ra ile_arı takılarının ayrımı nedir
Taşra ücra önre sonra içre, nere, ora.. / ileri geri yukarı gibi...
Biri konum, öbürü yer gösterme gibi bir ayrım var.

Eski türkçede da, ka, ra, ın, leyin gibi yakın kullanışlar var bugün belli başlı yerlerde kullanılan...
Evde
Bu çağda, bu çağın?
Yazın, yaz mevsiminde!
Öğlenleyin, öğle sıralarında?
Ka ie ebke (içinde) artık yaşamıyor.
İçre (iç yerde)

Bu konuda inceleme ve araştırmalarınız oldu mu varsa bildiğiniz kaynakları da söyleyebilirsiniz...
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 252

Ynt: Fakülte

İletigönderen kuluduk » 07 Haz 2017, 21:38

Okul sözü Fransızca école kelimesine benzetilerek uydurulmuş bir söze benziyor. Bu sözün Urfa ağzında okulağ şeklinde bulunduğuna dair bir iddia da vardı. Ancak ilginç bir şekilde okul kelimesi başka lehçelerde karşımıza çıkıyor (Yanlışmasam Kırım-Tatar, Karaçay-Malkar ve Nogay). Bu belki de Türkiye Türkçesinin tesiriyle olmuştur.
okulağ (25-03-1935 Zaman Gazetesi).png
okulağ (25-03-1935 Zaman Gazetesi).png (267.22 KiB) 569 kéz görüntülendi
  • 0

En soñ kuluduk tarafından 07 Haz 2017, 22:02 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 352
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 164

Ynt: Fakülte

İletigönderen birtancazin » 07 Haz 2017, 21:57

Şukul şukol diyen Türk boyları var :) sanırım rusça etkisi!

Bence de dil devrimi döneminde fransızcaya öykünülerek oku çağrışımıyla gelişigüzel türetilmiş olduğu çok açık.

Okumak, tedris etmek anlamıyla da kullanılıyor türkiyede, bu anlam ile benimseme olasılığı da artmış....

Ezan okumak, okuyup adam olmak, sesli okumak, sessiz okumak, kart okutmak, çocuk okutmak..... Okul okumak....


Okuyucu, okur, okuntu, okunaklı, okunaksız, okutmak.... Okul....

Ezan okunmaz... Ezan çığırmak, ezanın sözleri okunur
Türkü okunmaz... Türkü çığırmak, Türkünün sözleri okunur
Okul okunmaz... Öğrenim görmek, kaç yıl okudun değil öğrenim gördün....
Hangi okulda okuyorsun değil hangi okula gidiyorsun, okulda öğrenim görüyorsun ya da öğrencisin...

İstanbuldaki okulda okurken türkü okumuştum... İstanbuldaki okulda öğrenciyken türkü çığırmıştım........

Özetle sürekli genişletme yöntemi ile bence iyi etmiyoruz, başat anlamlar korunmalı...

Okul konusuna dönersek, yo_L gibi bir türevdir diyerek kurtaramayız, okulga bana hep daha anlamlı ve sevimli gelecek :)
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 252

İletiThis post was deleted by kuluduk on 07 Haz 2017, 22:00.

Ynt: Fakülte

İletigönderen Oktay D. » 08 Haz 2017, 00:33

oku- sözcüğünüñ öz añlamı "yüksek sesle dile getirmek, çağırmak" démektir. Bu añlamı da Eski Türkleriñ ok ile iletişim kurmasından kaynaklıdır. Çağrılar, okuñ üstüne kazınır ve gönderilir soñra da okuñ üstündeki yazılar ulaşıldığı yérde sesli olarak dile getirilir. Anadolu'da hâlen "davet" añlamında okuğ/oku sözcüğü bulunur, Eski Türkçede de okınç "davet" bulunur. Ayrıca meydan okumak déyimi de buradan gelir, nitekim dövüş çağrısı yaparken de meydana üzerinde çağrı olan ok atılırdı.

Divanü Lügati't-Türk sözlüğünde okı- éylemi hem "sesli olarak söylemek, çağırmak" hem de "okumak" añlamında geçer:
ol meni okıdı "beni çağırdı"
er bétig okıdı "kitap okudu"

Ayrıca Eski Anadolu Türkçesinde okur yazar "okula gitmiş, studiosis" sözü de bulunur. "tedris étmek" añlamı da buradan gelir.

Bu arada unutulmamalıdır ki çağdaş añlamda halk kitleleriniñ eğitim gördüğü okullar zaten 19.yy'dan öñce görülmez. Öñcesinde daha çok akademi/medrese türünde eğitim bulunuyordu ve bu eğitimler daha çok enstitü veya yétiştirme yurdu biçimindeydi. Bu nedenle de eğit- veya Arapça riyaziye gibi özünde "(hayvan veya insan) yétiştirmek, idman yaptırmak" sezgisi hakimdir. Fransızca école (ekol) ise daha çok "çalışma ve işten soñra yapılan étkinlik" sezgisiyle oluşmuştur, "tarikatıñ oludğu, düşünce akımınıñ tartışıldığı yer" añlamına soñradan varmış ve dini okullarıñ temeli bu şekilde atıldığından laik eğitime geçiş sırasında yine bu ad kullanılmıştır.

Kısaca okul sözcüğü école (ekol) sözcüğüne beñziyor ve amaç da o olsa bile, okulga veya okulağ sözcüğü de aynı derecede beñzerdir. okul yérine okulga olmasınıñ ne farkı olacak ki? Ayrıca biçimce esinlenilmiş olmalarına rağmen hiçbir şekilde bu sözcükler Fransızca sözcükle köken ve kök sözcüğüñ añlamı bakımından beñzemezler, farklı bir mantık güderek oluşturulmuşlardır. Biçimce beñzerliğini dert étmeniñ pek bir yararı olduğunu düşünmüyorum, soñuçta doğru türetilmeleri daha öñemli. Esinlenme olması niye sorun olsun ki? Soñuçta zaten modern okul kavramı Fransızlardan alınmış, sıfırdan yaratılmamış ki.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7392
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: Fakülte

İletigönderen birtancazin » 08 Haz 2017, 01:17

300-210.jpg
Oku belgesi
300-210.jpg (27.81 KiB) 564 kéz görüntülendi


Biçime ve çağrışımla benzetmeye çalışılmasına takıldım yoksa okul kökçe fransızcayla bağdaşık olamaz.

Peki yazdıkladı yazıyı okumak için bir sözcük olmalı o dönem nitekim okumak davet etmek anlamımda geçen örnek var çokça...

Yukarıda resim paylaştım, ama okumanın davet anlamında olduğu dönem yazı okumak anlamımda bir söz mutlaka olmalı bilinen bir söz var mı acaba
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 252

Ynt: Fakülte

İletigönderen Oktay D. » 08 Haz 2017, 01:58

Hiçbir toplumda "yazı okumak" diye öz bir sözcük bulunmaz. Tüm okumakla yazmakla ilgili sözcükler yazınıñ icadından soñra özünde başka añlama gelen bir sözcükten añlam evrimine uğratılarak oluşturulmuşlardır. Soñuçta diller yazıdan çok öñce oluşmuşlardır, yazı bulununca da topluluklar, ya yazı eylemini yaparkenki eylemi mecazlamışlardır ya da yazıyı daha önce bulmuş olanların sözcüklerini alıntılamışlardır.

Örneğin Arapça ketebe "yazmak" sözcüğü, özünde "bir yüzeye çizmek veya vurmak" añlamındadır. Aynı şekilde kur'an sözcüğünüñ kökü olan kr' kökü de "sesli söyleme, kutsal sözler söyleme" añlamındadır (hatta kur'an sözcüğü doğrudan Suryanice ve Aramcadan alınmadır, Suryanileriñ kutsal kitaplarından biriniñ adı da kuryan biçimindedir, "ilahiler kitabı" démektir).

Béñzer şekilde Eski Türkçe béti- "yazmak" sözcüğü de bét "yüzey, yüz" sözcüğünden gelir (bkz: béti beñzi atmak, Yéñi Uygurca bét "sayfa"), soñuçta Eski Türkler taş yüzeyine veya ok gibi uzun tahta parçalarınıñ yan yüzlerine yazı yazıyorlardı.

Kısaca oku- sözcüğünüñ özünde başka bir añlamdan bu añlama gelmesi oldukça doğaldır ve aslında tüm dillerde durum böyledir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7392
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: Fakülte

İletigönderen cingelek » 22 Kas 2017, 11:12

Banguoğlu (1987, s. 303), 1977’de Türk Kadınları Kültür Derneğindeki “Yeni Türkçenin Gelişmesi” başlıklı seminerinde konuyla ilgili olarak şunları da söylemiştir:
Dikkat ediniz, burda inkılâp hareketinin bilhassa hızı Arapçaya karşıdır. Arapça kelimeleri atmalı da, ne gelirse gelsin. Çünkü Arapçanın hakimiyetinden bıkmış bir nesil. Onun yerine Fransızcası gelse olur. Schola Latince. Biri diyor ki “Efendim bu bizim okumak mastarından gelir." Bir başkası, daha kurnazı, “efendim diyor, bizim Urfa’da okula derler mektebe”. Ben doçenttim henüz, Dil Fakültesinde, dedim ki “bu okula kelimesi eğer Urfa’da mektep mânâsına varsa ben kendimi asarım, bu fakültenin kapısına”. Bu büyük bir laftı. Ben Türkçe kelime yapımı hakkında bilgime dayanarak konuşuyordum. Ama sonradan yine Kurumdan biri kulağıma eğildi: “Bizim Urfa mebusu Refet uydurdu” dedi. Kelime derlemeye geçmiştir, bakınız. Ondan sonra okula demişler, daha sonra okul demişler, sonundaki a’yı atmışlar, Ecole’e benzetmişler.
(Sedat Balyemez, “Okul” Kelimesi, “Ekol”den mi Geliyor?)
  • 0

cingelek
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 183
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 130

Önceki

Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 8 konuk

Reputation System ©'