Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

kronoloji

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

kronoloji

İletigönderen Gökbey » 29 Nis 2010, 13:01

Kronoloji sözcüğü için ne diyebiliriz? Ayrıca daha da önemlisi kronolojik sözcüğü...
  • 0

Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1731
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 400

Ynt: kronoloji

İletigönderen kavurt » 29 Nis 2010, 15:38

zaman: sürev
kronoloji: sürevbilim
kronolojik: sürevbilimsel

1983 günaylı, 524 sayılı, Prof Cemal Mıhçıoğlu tuğralı (imza) AÜ SBF yayınında yer almış bu.

sürev yerine oğur dersek, o zaman:
oğurbilim, oğurbilimsel olabilir.
  • 0

Akkız Sözlüğü
http://akpurcek.blogspot.ca
Üyelik görseli
kavurt
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 336
Katılım: 24 Nis 2010, 19:55
Değerleme: 22

Ynt: kronoloji

İletigönderen bensay » 29 Nis 2010, 16:01

Kronoloji için "süredizin" bence sorgusuz sorulumsuz kolaylıkla kullanılabilecek bir karşılık olur. Kanımca "-oloji" içeren değme sözcüğe "-bilim" içeren karşılık aramaya gerek yok. Gerçekten gerekliyse (bilmiyorum, eni konu düşünmedim) "süredizin bilimi" gibi bir kullanım da olanaklıdır.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2836
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1391

Ynt: kronoloji

İletigönderen bensay » 29 Nis 2010, 23:12

Karşılamacalarıma baktım da şöyle düzenlemişim;

Kronoloji: Sürebilim, süredizin
Kronometre: Süre ölçer

Bu sözcükleri nerelerden apardım, kişisel pekiştirme kattım mı bilmiyorum.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2836
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1391

Ynt: kronoloji

İletigönderen Beren Oğuz » 29 Nis 2010, 23:39

Uğrola!

Bu sözcükler dilimize F(ı)ransızca'dan geçmiştirler; ançıp hepsi de Eski Yunanca kökenli. Kökenleri şöyle açıkladım:
"Kronos", "χρόνος (krónos)" Eski Yunanca "süre" añlamına geliyor.

"Kronometre" = "χρόνος (krónos) + μέτρον  (métron)", Eski Yunanca "süre" ilen "ölçer" birleşimidir.

"Kronoloji" = "χρόνος (krónos) + λογεία(logeía)"  Eski Yunanca "süre" ilen "anlatı" birleşimidir.

"Kronolojik" ise dilimize F(ı)ransızca "chronologique" sözcüğünden geçmiştir. Eski Yunanca "kronos + logeía" birleşiminin belirteç olan biçimidir; ançıp Batı kökenli hiçbir dilden dilimize belirteç geçmemiştir! bu nedenle, "Bu listeyi kronolojik sıraladı." yañlış, "Bu listeyi kronolojik olarak sıraladı." doğrudur.

Bu nedenlerle, ben şunları öneriyorum:
krono = süre
kronometre = süreölçer
kronoloji = sürebilim
kronolojik = sürebilimsel olarak


Dipçe:

Belirteç için gereken "olarak" sözcüğü yerine bir sözcük bulamadım...


Esenliklerle...
  • 0

En soñ Beren Oğuz tarafından 29 Nis 2010, 23:44 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
[center]
~TÜRK DİLİ, YÉRTİNÇ DİLİ~

Başka sese beñzemez ananıñ sesi,
Her sözün, ararsan vārdır Türkçesi!

Görsel

Bu üye, Atatürk'üñ en yüce Türk olduğunu düşünüyor;
Bu üye, dil konusunda Ulu Önder'i izliyor;
Bu üye, Türk Ulusu içiñ Kamerki (Cumhuriyet) yönetiminin en iyisi olduğunu savunuyor.
Üyelik görseli
Beren Oğuz
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 208
Katılım: 21 Mar 2010, 23:58
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 2

Ynt: kronoloji

İletigönderen Temirbek » 01 May 2010, 15:20

Ufak bir düzeltme ile başlamak istiyorum. Sürev biçiminde bir türetim yañlış türetimdir. Eylem kökü sür- bu kökten eski türkçe /-g/ yeñi Türkçe > /-v/ ekiyle sürüv olur. Zâten Eski Türkçe sürüg > günümüzdeki sürü / sürüv sözcüğüdür, *sürev olamaz, kök *süre- olsaydı doğruydu.

Öte yandan "zaman, vakit, kronos" eski bir kavram, bu kavram için yeñi karşılık türetilemez. Bu nedenle eski Türkçe öd "zaman, vakit" > günümüze uyarlamasıyla öy kullanılmalıdır. Yaşamakta olan öğün ile öğlen yañlış yazılmakta, doğrusu; öyün, öylen olmalıdır, çünkü kök öy "zaman, vakit"...

Bu bağlamda;

*öyölçer "kronometre"
*öydizim / öydizini "kronoloji"
*öydizimlik / öydizincil "kronolojik"

Biçimleri de düşünülebilir. Hep tekrarladığım bir şey, "eski kavramlara yeñi türetim yapılamaz, yapılması gereken, Eski Türkçesini kullanmaktır." Şöyle bir örnek vereyim; Düşünün ki taş sözünü unutmuşuz, Farsça kökenli "seng" > Türkçeleşerek senk olmuş ve dilimize oturmuş. Tıpkı "reng"iñ > renk olarak dilimize yerleştiği ve Türkçesi öñ'ü unutturduğu, öldürdüğü gibi...

Bu gibi bir durumda, kalkıp "senk" için Türkçe bir karşılık arayışı içine girdiğimizde "yeñi" bir türetim mi yaparız? Katıcıl, katısak falan mı deriz? Desek de olmaz, yapılması gereken unutulmuş, kullanımdan düşmüş olan Eski Türkçesi'ni diriltmektir, yeñiden kullanıma sokmaktır, yâni taş'ıñ diriltilmesidir. Çünkü "taş" eski bir kavram, dilleriñ ortaya çıkışı kadar eski bir sözcük... "Zaman" da benzer bir biçimde eski bir kavram/sözcük'tür. Bu bağlamda "öy" diriltilmelidir. Kökteşleri "öyün" ve "öylen" de doğru yazılarak bir bütünlük oluşturulmalıdır.
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1141

Ynt: kronoloji

İletigönderen bensay » 01 May 2010, 16:13

Bu denli keskin olmasak arkadaşım?

Evet, sür- eylemliğinden "sürev" türeyemez gözüküyor.

Öte yandan, "dalamak, dizemek, onamak, atamak, tıkamak" gibi eylemlikler sanki "süremek" biçiminde türetime taban bir türev eylemliği yapılabilirmiş kanısı uyandırıyor. Eşdeyişle, eylemlerden eylem türeten -A- eki var gibi gözüküyor. Bu bellki eskiden -gA- biçimindeydi; örneğin,  dergemek, binge-ş-mek, derge-ş-mek, burga-ş-mak, erişge-n-mek biçiminde de eylemliklerimiz vardır.

Benim bildiğim yazılı dilbilgisi kaynaklarında geçmemekle birlikte eylemlerden eylem türeten "-gA-, -A-" ekleri varsı duruyor. Bu konuda bilgisi olan paylaşsın.
  • 0

En soñ bensay tarafından 01 May 2010, 16:37 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2836
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1391

Ynt: kronoloji

İletigönderen Boraan » 02 May 2010, 08:15

Anadolu ağızlarında iki kullanım da vardır. Dar ünlünün ağızlarda geniş ünlüye dönüştüğü görülebiliyor.

tikilmek

Dikilmek. [ Derleme Sözlüğü c: 10 ]

Emirşahlar *Anamur -İçel

tikilmek

Dik olmak, ayağa kalkmak [ Erzurum Ağzı ]

Erzurum

tikilmek

< ET tikilmek: dikilmek; dik olmak; ayağa kalkmak. || tikelmek || tikkilmek [ Erzurum ]

Erzurum

tikilmek

Dikilmek [ Uşak ]

Uşak

---------------------------

tikelmek

Kalkmak, doğrulmak [ Erzurum Ağzı ]

Erzurum

tikelmek

Kalkmak; doğrulmak; kafa tutmak; bk. ayrıca tikilmek [ Erzurum ]

Erzurum
  • 0

En soñ Boraan tarafından 02 May 2010, 08:46 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Boraan
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1806
Katılım: 23 Eki 2007, 17:34
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 65

Ynt: kronoloji

İletigönderen Beren Oğuz » 02 May 2010, 21:37

Temirbek yazdı:*öyölçer "kronometre"
*öydizim / öydizini "kronoloji"
*öydizimlik / öydizincil "kronolojik"

Önerdiğiniz "öyölçer" ilen "öydizim/öydizini" sözcüklerini tapladım; ancak "öydizimlik" baña doğru gelmedi. Bence şu tümce yañlıştır:
Türk ötgenini öydizimlik inceledim.
Ancak şu doğru:
Türk ötgenini öydizimlik olarak inceledim.
Çünkü "öydizimlik" bir belirteç dèğil, sanırım. Buna karşın "öydizincil" bence yèğlenebilir...
Türk ötgenini öydizincil inceledim.
  • 0

[center]
~TÜRK DİLİ, YÉRTİNÇ DİLİ~

Başka sese beñzemez ananıñ sesi,
Her sözün, ararsan vārdır Türkçesi!

Görsel

Bu üye, Atatürk'üñ en yüce Türk olduğunu düşünüyor;
Bu üye, dil konusunda Ulu Önder'i izliyor;
Bu üye, Türk Ulusu içiñ Kamerki (Cumhuriyet) yönetiminin en iyisi olduğunu savunuyor.
Üyelik görseli
Beren Oğuz
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 208
Katılım: 21 Mar 2010, 23:58
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 2

Ynt: kronoloji

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 29 Ağu 2018, 23:17

Temirbek yazdı:Ufak bir düzeltme ile başlamak istiyorum. Sürev biçiminde bir türetim yañlış türetimdir. Eylem kökü sür- bu kökten eski türkçe /-g/ yeñi Türkçe > /-v/ ekiyle sürüv olur. Zâten Eski Türkçe sürüg > günümüzdeki sürü / sürüv sözcüğüdür, *sürev olamaz, kök *süre- olsaydı doğruydu.


Sürev yerine sürüv demek doğru mu oluyor?
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1241
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 727

Ynt: kronoloji

İletigönderen Oktay D. » 29 Ağu 2018, 23:50

TürkçeSözlük78 yazdı:Sürev yerine sürüv demek doğru mu oluyor?

Kıpçakçada sürüv olur ("sürmek" démektir). Türkiye Türkçesinde ise -g eki yittiği için sürü olurdu. Ancak zaten bu sözcük var, "sürülen hayvan topluluğu" añlamında.
  • 3

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8213
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5118

Ynt: kronoloji

İletigönderen datadeveb » 30 Ağu 2018, 05:57

çağ kökünden birşey türer mi? Bir de peşi sıra, ard arda, ardışık gibi sözcükler geliyor aklıma.
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhidi söyleyelim. Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım, uymaya gayret edelim, salih kul olalım inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1350
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 208

Ynt: kronoloji

İletigönderen datadeveb » 09 Oca 2019, 11:49

Kiminizin bildiği üzere zaman sözcüğü yerine enit sözcüğünü gerekçelerini göstererek türetmiştim. Kronoloji için en adından türetim düşündüm ama bilemedim.

en bir yönüyle enitin bölünemez anlamlı kısa kesiti olarak anlamlanıyordu. Aynı zamanda yerine "eş ende" yazdığımı görenleriniz olmuştur. Süresel ve genişlik ikisini aynı anda dile getirebiliyorum. Aynı en olarak yazınca anlam biraz kopuyor. "Eş en" demek anladığım yönüyle çok oturaklı geliyor.

Şimdi en adına eylem yapan +e ekini getirirsek enemek eylemi türer.

enemek: Önceden var olan anlam "iğdiş etmek".
- Yeni doğan anlamlar: en doğrultusunda yaymak açmak. iki yanı birbirinden uzaklaştırarak enliği (genişlik ve sürelik olarak) arttırmak.

enemek eylemini ad yaparsak > enem türetebiliriz. Son olarak önerim şöyle türer.

enemlem
kronoloji
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhidi söyleyelim. Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım, uymaya gayret edelim, salih kul olalım inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1350
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 208

Ynt: kronoloji

İletigönderen Tapkancık » 09 Oca 2019, 11:52

datadeveb yazdı:Kiminizin bildiği üzere zaman sözcüğü yerine enit sözcüğünü gerekçelerini göstererek türetmiştim. Kronoloji için en adından türetim düşündüm ama bilemedim.

en bir yönüyle enitin bölünemez anlamlı kısa kesiti olarak anlamlanıyordu. Aynı zamanda yerine "eş ende" yazdığımı görenleriniz olmuştur. Süresel ve genişlik ikisini aynı anda dile getirebiliyorum. Aynı en olarak yazınca anlam biraz kopuyor. "Eş en" demek anladığım yönüyle çok oturaklı geliyor.

Şimdi en adına eylem yapan +e ekini getirirsek enemek eylemi türer.

enemek: Önceden var olan anlam "iğdiş etmek".
- Yeni doğan anlamlar: en doğrultusunda yaymak açmak. iki yanı birbirinden uzaklaştırarak enliği (genişlik ve sürelik olarak) arttırmak.

enemek eylemini ad yaparsak > enem türetebiliriz. Son olarak önerim şöyle türer.

enemlem
kronoloji
Sesen türde kabarım sözler işletip olmaç yanluk evirine salıyorsunuz. Bu kimiğe bürünen sözler kamu yerde abucuk kalıyor.
  • 0

Tapkancık
İlgili
İlgili
 
İleti: 7
Katılım: 09 Oca 2019, 11:33
Değerleme: 7

Ynt: kronoloji

İletigönderen datadeveb » 09 Oca 2019, 12:25

Tapkancık yazdı:Sesen türde kabarım sözler işletip olmaç yanluk evirine salıyorsunuz. Bu kimiğe bürünen sözler kamu yerde abucuk kalıyor.


en - enit ile ilgili açıklamalarımı şurada okuyabilirsiniz.

viewtopic.php?f=244&t=12826&p=56631&hilit=enit#p56631
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhidi söyleyelim. Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım, uymaya gayret edelim, salih kul olalım inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1350
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 208


Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 11 konuk

Reputation System ©'