Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

behimi, hayvan, zooloji, veteriner

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen ingichka » 20 Tem 2012, 00:46

Türkcədə qısmı yanlış oldu; türkcədə o anlam ön planda olmamaqla birlikdə arabcadakından farqlı bir anlam olaraq böyük baş bulunuyor.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Engin » 20 Tem 2012, 01:04

Bilemiyorum, belki de Arapça mal ile Moğolca mal aynı kökenden değildir. Türkçedeki mal sözünün Türkçe kökenli olma ihtimalı zayıftır çünkü Türkçede birincil olarak /m/ sesi ile başlayan sözler yoktur. Ne olursa olsun Türkçedeki mal ile İngilizce sözün anlam gelişmeleri benzer ve ilginçtir.
  • 0

Üyelik görseli
Engin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 605
Katılım: 28 Mar 2010, 01:16
Konum: Almanya
Değerleme: 14

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen ingichka » 20 Tem 2012, 02:13

Engin yazdı:Bilemiyorum, belki de Arapça mal ile Moğolca mal aynı kökenden değildir. Türkçedeki mal sözünün Türkçe kökenli olma ihtimalı zayıftır çünkü Türkçede birincil olarak /m/ sesi ile başlayan sözler yoktur. Ne olursa olsun Türkçedeki mal ile İngilizce sözün anlam gelişmeleri benzer ve ilginçtir.
"Və" anlamındakı "ma" için də bu itiraz yapılıyordu. Bəlki də böylə bir /m/ ilə başlamama quralı olmadığı halda az sayıda da olsa /m/ ilə başlayan sözlərin türkcə ola bilməsi ihtimali göz ardı ediliyordur.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Tözkoparan » 23 Tem 2012, 04:12

Baturalptürk yazdı:Turguçu kelimesinin ben de Temirbek'in eyittiği gibi kullanılabilir olduğunu düşünmüyorum.

Yılkı sözcüğüne gelirsek bunun temelde iki anlamı var:
1.At sürüsü  2.Hayvan

Tarihsel betiklerde yılkının "gölük, davar, sığır, behime" tipinde bir anlam niteliği olduğunu görüyoruz. At sürüsü fehvası genelde ağır basıyor. Anlamı "at sürüsü" ne doğru çekiyor.

Yılkı'nın hayvan anlamına gelen örneklerini görsek de daha genel bir kavramı yakalamamız gerektiğini düşünüyorum. Bu bakışla TDK'da izine rastlayabildiğimiz "dirik" sözcüğünü önerdim.

tir/dir kökü Türkçe'de yaşamı,canlılığı anlatan bir eylem köküdür. Diri, dirilmek, dirim, diriliş vb. Burada "hayvan" kelimseinin Arapça'daki kökü gözümüzün önüne gelir:

hayvan  Tefs xiii canlı yaratık  ~ Ar ḥayawān حيوان [#ḥyy/ḥyw] 1. yaşama, canlı olma, 2. her çeşit canlı varlık, canavar < Ar ḥayya حيّ yaşadı, canlı idi → hayat  

Arapça'da bu kökten hayat ile ihya sözcükleri de vardır. Tıpkı Türkçe'mizdeki gibi:
hayat = dirim
ihya = diriltme
hayvan = dirik

Türkçe'de bu kökten kullanılan ve bizim diriltebileceğimiz sözcükler de var. Örneğin
diril : ruh  (DS)
dirimseklik : egemenlik (DS)
dirimsuyu : abıhayat  (GTS)
dirimlik : 1. hayat, sağlık  2. mal mülk  3. hayatla ilgili, dirimsel. (GTS)
dirlik : 1. yaşayış, hayat, sağlık, varlık, geçim  2. huzur  (GTS)

KISALTMALAR
DS: Derleme Sözlüğü
GTS: Güncel Türkçe Sözlük (Türk Dil Kurumu)




Dirik güzel, dirik uygun, dirik mantıklı. Ben tuttum.
  • 0

Tözkoparan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 356
Katılım: 02 Haz 2011, 00:10
Değerleme: 49

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Türkeröz » 24 Ağu 2012, 05:33

dirmek   
Yırtmak.
Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü
dirmek   
Toplamak, derlemek.
Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü
dirmek   
bk. dermek
Tarama Sözlüğü 1965
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2947
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 521

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Türkçe » 05 May 2013, 22:41

medek Hayvan.
-Erzurum

töm (II) Hayvan.İnsanın ağzından kötü söz çıkmaz, temiz konuş tömlük etme.
*Zile -Tokat

dölük Hayvan.
Maraş

tereke (II) Hayvan, sığır.
Eldirek *Fethiye Muğla

Anadolu ağızlarında ayrıca bav, bobos, böçü, çokgal, evcimen, evlük, karaböcü, karaltı, mal gibi sözler de bulunuyor.
  • 0

Dilleri düzenleyen kurumlar bulunsa da dilin biçimini belirleyen kullanımdır. Bir sözcük bir dilde kullanımda ise o dili düzenleyen kurumun sözlüğünde olsa da olmasa da artık bir bildirme aracıdır. Yalnızca yeni sözler bulmak yerine onları kullanmak, uygulayıcı olmak durumundayız.
Türkçe
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 634
Katılım: 14 Ağu 2012, 23:27
Değerleme: 7

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Türkeröz » 21 Ağu 2013, 04:51

Çok ilginçtir Kırımçakça'da hayvanlar için tuvarlar deniliyor.

http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/jct/Ar%C4%B1slan
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2947
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 521

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen BoZCiN » 21 Ağu 2013, 10:31

[quote author=Baturalptürk link=topic=1553.msg7857#msg7857
dirimsuyu : abıhayat  (GTS) [/quote]


Zaten bengisu yok mu ab-ı hayatı karşılayan.
  • 0

En soñ BoZCiN tarafından 21 Ağu 2013, 10:33 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
BoZCiN
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 169
Katılım: 01 Tem 2008, 20:55
Değerleme: 38

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Türkeröz » 04 Eyl 2013, 02:34

turamak   
Türemek, bk. toramak

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

turguç sözü bir nevi türemek sözünden geliyor. Türemek sözünden türetilmiş.
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2947
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 521

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Oktay D. » 05 Şub 2015, 19:25

Oktay D. yazdı:Bu arada, çoğu Türkçe kökenli hayvan adında -lan eki bulunuyor: yılan, sırtlan, arslan, kaplan, vb. Dikkat çekici.

Dikkat çekici bir şey daha var: bu eki alan hayvanlarıñ tümü yırtıcı.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7901
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4434

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen M.calli » 05 Şub 2015, 19:28

ang önerisini sesletim olarak epey beğendim turguçta burada geçtiği gibi kullanımda olan bir sözcükse olabilir

adları türkçe olan hayvanların (l)an la bitmesi belki ...... hayvanı gibi bir tamlama oluşturuyordur

sırtlı hayvan............sırtlan

tabışık hayvan.............tavşan
  • 0

M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 530

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Oktay D. » 05 Şub 2015, 19:52

Biraz daha dérlemiş olalım. Eski Türkçede +gAn diye hayvan adı yapan bir ek var:
tavşan < tabışgan
sıçan < sıçgan
sazan < sāzgan
doğan < togan
saksağan < sagızgan
ingen "inek"
kuran < kırgan "şahin"
solucan < sobuşgan

Ayrıca +gA ile:
karga
karınca < karınçga
kumursga "karınca"
ıma < ımga "düz boynuzlu dağ keçisi"
sarınçga "helikopter böceği"
tabırga "misk keçisi"

+çIn ile:
güvercin < kögerçin
bıldırcın < buldurçın
bécin < béçin "maymun"
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7901
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4434

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Yörük » 19 Haz 2015, 10:42

Hayvan konusunda yazışmalıkta birçok kişi birbirinden ayrımlı sözcükler kullanıyor. "Tinli" önerisini uygun görmüyorum, çünkü hayvanlar dışında bitkiler de canlıdırlar. Birçok güzel öneriler var, yalnız ben yıllardır yerdeş sözcüğünü kullanıyorum.

"yertinçdeş" (bu yertinçte bize eşlik eden) uzun olduğundan ve büyük bir olasılıkla güzel bulunmayacağı için, bu sözcüğü kısalttım:
"yerdeş" ya da "yerdaş"

"daş/deş" ekleri dilimizde genelde, belirli bir yeri ya da şeyi bölüşmenin, ya da eşlik etmeyi imlemesinin dışında, sevgi ve saygının da göstergesidir (arkadaş, karındaş, vatandaş; bunlar hep sevilen kişiler için kullanılan sözcüklerdir.) Töremizde ve özellikle atalarımızın "hayvanlara" karşı çok güçlü bir sevgi ve saygı tutumu olduğu için, bunu hayvan konusunda dilimize aktarmamız gerektiğini düşünüyorum. Sonuçta dil törenin aynasıdır.
  • 1

Dilimizi Türkistan Türkleri'nin diline yaklaştırmaya, böylece birbirimizi daha kolay anlayacak duruma gelmeye çalışıyoruz. Ortak bir durumu yaratmanın ardındayız.
- Mustafa Kemal Atatürk
Yörük
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 23
Katılım: 01 May 2015, 21:21
Konum: Frankfurt, Almanya
Değerleme: 27

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Alparslan9 » 02 Oca 2016, 23:50

M.calli yazdı:ang önerisini sesletim olarak epey beğendim turguçta burada geçtiği gibi kullanımda olan bir sözcükse olabilir

adları türkçe olan hayvanların (l)an la bitmesi belki ...... hayvanı gibi bir tamlama oluşturuyordur

sırtlı hayvan............sırtlan

tabışık hayvan.............tavşan


Bence o tamlamadaki (tabi eğer varsa) ikinci öge hayvan sözcüğü değil añ sözcüğüdür. Daha usa yatkın.

Sırtlı + añ : Sırtlan
Tabışık + añ : Tabışıkan>Tabışkan>Tavışgan>Tavışan>Tavşan
  • 0

Görsel
Üyelik görseli
Alparslan9
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 265
Katılım: 30 Haz 2015, 17:25
Değerleme: 154

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Boraan » 27 Haz 2017, 19:11

Oktay D. yazdı:kuran < kırgan "şahin"
kuran sözcüğü şahin anlamında nerede geçiyor?
  • 0

Üyelik görseli
Boraan
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1806
Katılım: 23 Eki 2007, 17:34
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 65

ÖncekiSoñraki

Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 8 konuk

Reputation System ©'