Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

behimi, hayvan, zooloji, veteriner

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen ingichka » 19 Kas 2011, 03:38

Oktay D. yazdı:dirik sözcüğünü bulamamamız olağan, çünkü o sözcük diri sözcüğüyle bir ve aynıdır:

Aslında diriksel sözcüğü, diri sözcüğünün eskin biçimi olan dirig sözcüğüne -sel eki eklenerek türemiş bir sözcük, oradaki /g/ son ses olamadığı için yumuşayıp yiteceğine sertleşmiş. Buna benzer en bilindik örnek yakışıklı sözcüğüdür: Türkmence ve Azerice gibi dillerde yaşayan yakışı (Az. yaxşı, Trkm. yagşı) sözcüğünün eskin biçimi olan yakışıg sözcüğüne +lı eki eklenmiş. Bu sözcüklerde eylemin adını yapan -g eki, Osmanlı yazı dilinden dolayı pek saptanamamış olsa da, olasıca 18. yy'dan itibaren önce -ğ olup sonradan öncesindeki dar ünlüğü uzatarak ve yiterek -ıı/-ii/-uu/-üü biçimine gelmiştir, ardından da kısalmıştır. Ancak bu kurallı ses dönüşümünden önce ek almış sözcüklerde aynı ek sertleşerek -k olmuştur.

dirik sözcüğünü bulamadığımız gibi yakışık sözcüğünü de bulamayacaktık, ancak diri ve yahşı/yagşı sözcükleri var.

Dipçe.
Kaynaklar yanımda olmadığı için sayfa numarası veya kitap/makale adı veremeyeceğim ama syleyeceğim makalelerin çoğunu Talat Tekin'in Türkoloji Eleştirileri adlı kitabında ve Makaleler adlı 3 ciltlik serinin 1. ve 3. cildinde bulabilirsiniz.
Bugünkü Türkiye Türkçesinde yanaşık, karışık, kırışık, buruşuk mo. sözcüklerdeki -k ile yakışık'taki ek aynı emes mi?
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Toygun » 25 Oca 2012, 16:38

Görsel

Tatarca üzlaştiru düşünülmeli...
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5193
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1244

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Tumay » 25 Oca 2012, 16:41

''Behim'' Arapça dirik anlamınamı geliyor?
  • 0

Tumay
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 825
Katılım: 15 Ağu 2011, 00:04
Değerleme: 1

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Toygun » 25 Oca 2012, 16:45

Tumay yazdı:''Behim'' Arapça dirik anlamınamı geliyor?


Bahīma hayvan, davar, büyükbaş demek. Hayvanlık yapma yerine kimileyin büyükbaşlık yapma, büyükbaşça davranma denilebilir.
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5193
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1244

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen ingichka » 17 Tem 2012, 18:02

Toygun yazdı:Bahīma hayvan, davar, büyükbaş demek. Hayvanlık yapma yerine kimileyin büyükbaşlık yapma, büyükbaşça davranma denilebilir.
Belki "mallık yapma" bu anlamdadır zaten.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Temirbek » 18 Tem 2012, 16:10

Mal, Arapça "davar 2) servet, sahip olunan şeyler" demektir. Türkçe davar da tam bu añlamlara gelir. Eski Türkçe tavar sözü Rusça ve Moğolcaya da alınmıştır ve "mal 2) servet" añlamıyla kullanılır, bu öz sözcüğümüzü bizlêr de nedên bu özgün añlamlarıyla kullanmayalım?

Sibirya yöresindeki Türk Dillerinde "av" demektir ancak bu sözüñ özgün añlamı "vahşi, yabanî 2) hayvan" demektir. Bizim Türkçemizdeki av'ıñ eski biçimi ab'dır ve añ'dan farklı bir sözdür. Añ'ı özgün olan "hayvan" añlamıyla kullanabiliriz.

Hakasyalılar, kutlu kabul ettikleri akpars (kar leoparı) için ızıx añ (kutsal hayvan) derlêr örñeğin. Buradaki ızıx < Eski Türkçe ıduk, da söz ettiğimiz gibi "hayvan" sözcüğüdür.
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1122

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen ingichka » 18 Tem 2012, 17:54

Temirbek yazdı:Mal, Arapça "davar 2) servet, sahip olunan şeyler" demektir. Türkçe davar da tam bu añlamlara gelir. Eski Türkçe tavar sözü Rusça ve Moğolcaya da alınmıştır ve "mal 2) servet" añlamıyla kullanılır, bu öz sözcüğümüzü bizlêr de nedên bu özgün añlamlarıyla kullanmayalım?

Sibirya yöresindeki Türk Dillerinde "av" demektir ancak bu sözüñ özgün añlamı "vahşi, yabanî 2) hayvan" demektir. Bizim Türkçemizdeki av'ıñ eski biçimi ab'dır ve añ'dan farklı bir sözdür. Añ'ı özgün olan "hayvan" añlamıyla kullanabiliriz.

Hakasyalılar, kutlu kabul ettikleri akpars (kar leoparı) için ızıx añ (kutsal hayvan) derlêr örñeğin. Buradaki ızıx < Eski Türkçe ıduk, da söz ettiğimiz gibi "hayvan" sözcüğüdür.
Böyük baş anlamındakı mal Arabca isə Moğolcaya da girmiş deyəsin.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen ingichka » 18 Tem 2012, 17:54

Moğolca mal "evcil hayvan" deməkmiş. Türkcə mal sözünün bu sözlə ilişkisi ola bilməzmi?
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Temirbek » 19 Tem 2012, 22:56

Moğolcada ve Altay Yöresi Türk Dillerinde çok az da olsa Arapça sözler bulunabiliyor, sanırım mal da onlardan biri. Mesela Moğolca magtax (magtakh) ve Altay Türkçesi magta- "övmek" fiili < Arapça madh "methetmek"teki meth'ten geliyor diye biliyorum.
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1122

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen ingichka » 19 Tem 2012, 23:05

Temirbek yazdı:Moğolcada ve Altay Yöresi Türk Dillerinde çok az da olsa Arapça sözler bulunabiliyor, sanırım mal da onlardan biri. Mesela Moğolca magtax (magtakh) ve Altay Türkçesi magta- "övmek" fiili < Arapça madh "methetmek"teki meth'ten geliyor diye biliyorum.
Noun

مال‎ • (māl) m, plural أموال (’amwāl)‎

    property, possessions, chattels, goods
    wealth, affluence
    fortune, estate
    money
    income, revenue
    assets, capital, stock, fund
    (Islamic law) marketable title
    (Egypt) tax, land tax
İngilizcə Vikisözlük
Arabcada bu sözün "hayvan" anlamında qullanıldığına dəyişli əlinizdə qaynaq varmı?
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Temirbek » 19 Tem 2012, 23:26

ingichka yazdı:Arabcada bu sözün "hayvan" anlamında qullanıldığına dəyişli əlinizdə qaynaq varmı?


Sanırım bir karışıklık söz konusu olabilir. Arapça kökênli olan mal ile Altayik kökênli olan mal iki ayrı söz de olabilir ki öyle gibi gözüküyor.
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1122

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen ingichka » 19 Tem 2012, 23:51

Temirbek yazdı:Sanırım bir karışıklık söz konusu olabilir. Arapça kökênli olan mal ile Altayik kökênli olan mal iki ayrı söz de olabilir ki öyle gibi gözüküyor.
Moğolca mal'ın anlamları:
stock 
back-court 
brute 
cattle 
workhorse 
animal 
livestock 
dairy cattle 
oleo oil 
safety grid 
live stock 
domestic animal 
Bu anlamlardan sadece "stock" Arabca ilə ortaq görünüyor.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Engin » 20 Tem 2012, 00:17

Temirbek yazdı:Moğolcada ve Altay Yöresi Türk Dillerinde çok az da olsa Arapça sözler bulunabiliyor, sanırım mal da onlardan biri. Mesela Moğolca magtax (magtakh) ve Altay Türkçesi magta- "övmek" fiili < Arapça madh "methetmek"teki meth'ten geliyor diye biliyorum.


Evet, Sibirya Türk dillerinde de az da olsa Farsça ve Farsça yoluyla o dillere giren Arapça kökenli sözler vardır. Yenisey dillerinde bile Arapça kökenli sözler vardır. Sahacadaki Farsça kökenli alınma sözler hakkında Stachowski'nin güzel bir yazısı vardı hatta...
  • 0

Üyelik görseli
Engin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 605
Katılım: 28 Mar 2010, 01:16
Konum: Almanya
Değerleme: 14

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Engin » 20 Tem 2012, 00:33

Mal sözünün anlam gelişimi bana biraz İngilizce fee (~ Almanca Vieh /fi:/ "hayvan") sözünün anlam gelişimini andırıyor. Eski İngilizce biçimi feoh /feox/ olan bu sözün o dilde "büyükbaş hayvan", "mal", "mülk", "para" gibi anlamları vardır. Ana Cermencede *fehu olan sözün bir kökteşi Latince pecu- "davar" demektir. Yani Ana Hint-Avrupacadan İngilizceye kadar uzanan süreçte başta "davar" anlamını taşıyan söz, sonradan "mal, mülk, servet" gibi anlamları kazanmıştır.
  • 0

Üyelik görseli
Engin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 605
Katılım: 28 Mar 2010, 01:16
Konum: Almanya
Değerleme: 14

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen ingichka » 20 Tem 2012, 00:44

Engin yazdı:Mal sözünün anlam gelişimi bana biraz İngilizce fee (~ Almanca Vieh /fi:/ "hayvan") sözünün anlam gelişimini andırıyor. Eski İngilizce biçimi feoh /feox/ olan bu sözün o dilde "büyükbaş hayvan", "mal", "mülk", "para" gibi anlamları vardır. Ana Cermencede *fehu olan sözün bir kökteşi Latince pecu- "davar" demektir. Yani Ana Hint-Avrupacadan İngilizceye kadar uzanan süreçte başta "davar" anlamını taşıyan söz, sonradan "mal, mülk, servet" gibi anlamları kazanmıştır.
Ola bilir; faqat burada qızıqlı olan moğolcada və türkcədə hayvan anlamı ön planda ikən arabcada bu anlamın bulunmaması (ən azından baqdığım sözlüklərdə bu şəkildə).
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

ÖncekiSoñraki

Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 5 konuk

Reputation System ©'