Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

behimi, hayvan, zooloji, veteriner

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Temirbek » 26 Kas 2008, 15:05

Zooloji > canlı bilim, Yunanca zoon, Arapça hayvan "yaşayan" demektir.

Hayvan için kullanabileceğimiz Türkçe sözler;

Kırgızca'da kullanılan "Caşagan" bize uyarlanırsa > "Yaşagan / Yaşayan" olur.

Altay Türkçesinde kullanılan "Tındu" bize uyarlanırsa > Tınlı / Tinli" (ruhlu, canlı) olur.

Eski Türkçe "yabani 2) hayvan" demek olan "Añ" aynı kökten "av, avlanmak avcı" günümüz Altay yöresi Türk dillerinde örnek Tıvaca'da "añçı" > "avcı" bu kök seçilebilir, böyle yapılırsa "an" vahşi 2) hayvan olur.
  • 0

En soñ Temirbek tarafından 26 Şub 2010, 18:09 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1097

Ynt: Zooloji yerine

İletigönderen Oktay D. » 27 Kas 2008, 22:01

Bir kere "ınanç" añlamındaki sözcük uzun ünlüsü korunmuştur: dîn "ınanç". Türkiye Türkçesinde uzun ünlüler korunmayıp sadece iz bırakmıştır: āt "isim" > ad. Bu nedenle
Eski Türkçe tiin > Türkiye Türkçesi din
olmalıdır. Şapka imi hâla kaldırılmadığına göre
dîn "ınanç"
olmalıdır, karışmaz. Ayrıca Türkçe ınanç "1. dîn 2. imân".

"hayvan"
añbilim "zooloji"
bence uygun.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7524
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3596

Ynt: Zooloji yerine

İletigönderen Gökbey » 27 Kas 2008, 23:29

http://turkcesivarken.com/yazismalik/ht ... 45#msg3745

Bu başlıkta "turguç" üzerine yazmıştım.

"Ang > hayvan" kökeni nedir ?
  • 2

Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1719
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 359

Ynt: Zooloji yerine

İletigönderen Baturalptürk » 24 Haz 2009, 07:48

Bana göre "hayvan" için en güzel karşılık "dirik". Bu kelime hayvanın canlı olduğunu da ifade ediyor. Dil için de oldukça tanıdık ve uygun. Ayrıca bu uydurma değil. TDK'nın sitesinde izine rastladım:

dirik  Fr. Animal
BSTS / Tıp Terimleri Kılavuzu
  • 1

Üyelik görseli
Baturalptürk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 532
Katılım: 15 Eki 2008, 17:47
Konum: Ankara
Değerleme: 59

behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Baturalptürk » 06 Şub 2010, 01:01

Hayvan bilindiği gibi Arapça kökenli bir Türkçe sözcük. Şöyle bir bakındım, karşılık bulmakta zorlanılan, halihazırda da yerleşik bir anlamdaşı olmayan bir sözcük:

*TDK Güncel Türkçe Sözlüğü'nde "dirik" diye bir kelime bulunmuyor, ancak "diriksel" kelimesinin anlamına bakınca orada diriğin de anlamı belirebiliyor aslında:

diriksel    
sf. biy. Diri ile, canlı ile ilgili, canlılar üzerinde olan, diril.
Güncel Türkçe Sözlük


* dirik   Fr. Animal
BSTS / Tıp Terimleri Kılavuzu


Buradaki Tıp Terimleri Kılavuzu da TDK sitesindendir.
animal (le): hayvan

Öyleyse önce bu sözcüğü önce Güncel Türkçe Sözlük'e aldırabilmek için TDK'ye e-postalar göndermek gerekiyor. Sözlüğe alındıktan sonra iş bitmiş demektir.
  • 0

En soñ Baturalptürk tarafından 24 Mar 2011, 13:49 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Baturalptürk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 532
Katılım: 15 Eki 2008, 17:47
Konum: Ankara
Değerleme: 59

Ynt: Hayvan = Dirik

İletigönderen Gökbey » 06 Şub 2010, 01:17

Şu bağlantıda şunları yazmışım :

Salar Türklerini okurken gözüme ilişti;

turguçu : yaşayan [1]

Salarlar, tabgaçlarla[2] iç içe olduklarından bu söz onlardan alıntı olabilir. Çünkü betikte kaynak vermemiş. Eğer kökü bize iyeyse bunu kullanmak isterim.

turguç : hayvan

_________
dipçe :
[1] Türklerin Dili (Fuat Bozkurt) y.509
[2] Tabgaç : Çinli


Ortak dili savunan biri olarak, öbür soydaşlarımızdan biri aradığımız kavramı karşılayan sözcük kullanıyorsa, biz de onu kullanalım derim.
  • 0

En soñ Gökbey tarafından 06 Şub 2010, 01:19 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1719
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 359

Ynt: Hayvan = Dirik

İletigönderen Temirbek » 09 Şub 2010, 19:41

Turguçu sözcüğünü Türkiye Türkçesinde aynen kullanamayız, çünkü bizler tur- değil dur- diyoruz. Dilimize uyrarlarsak *durucu olur, yâni "duran, hayatta olan , yaşayan". Türkmence'de durmuş "hayat, yaşam" demektir, bizde de kişi adı olarak kullanılır, ancak añlamının "hayat" olduğunu kaç kişi biliyor?

Hayvan yerine "durucu" biraz zor tutunur gibime geliyor. Şahsî görüşüm tabii. Gerçi, "hayvan" gibi oturmuş bir sözcüğe karşılık ne önerilirse önerilsin yadırganacaktır.

Ancak, ben Eski Türkçe'de var olan yılkı "hayvan" sözcüğünüñ birincil añlamıyla diriltilmesi gerektiğini düşünüyorum. Sözcüğüñ "at sürüsü" añlamı ikincildir ve soñradan kazanılmıştır. Arapça'dan alınan "hayvan" sözcüğünüñ dile girişi ile de, birincil (aslî) añlamı iyice unutulmuş ve yalñızca "at sürüsü" demek olduğu sanısı oluşmuştur.

Yılkı, ile aynı kökten geldiğini düşündüğüm sözler var, şöyle bir açıklama yapmak isterim;

*yıl- "ehil olmamak 2) yabanî olmak 3) vahşî olmak" (edilgen)
> yılkı "hayvan, zoon, animal"
> yılan "vahşî, yabanî"
*yılga- "vahşî olmak, vahşîce davranmak 2) haşinlik göstermek" > yılgar- "haşinlik göstermek" (ettirgen) 2) "atı dört nala sürmek 3) akın etmek"

Anadolu ağızlarında /-r/ > /-z/ dönüşümüne uğramış biçimi olan yılgaz (< *yılgar), ve ilkses /y-/ yitimine uğramış biçimi ılgaz yaşamaktadır. Bir diğer türevi de ılgar...

Hayvan yerine "yılkı"yı kullanırsak; *yılkıbilim "zooloji", *yılkıbilimci "zoolog" olur.
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1097

Ynt: Hayvan = Dirik

İletigönderen Baturalptürk » 11 Şub 2010, 15:57

Turguçu kelimesinin ben de Temirbek'in eyittiği gibi kullanılabilir olduğunu düşünmüyorum.

Yılkı sözcüğüne gelirsek bunun temelde iki anlamı var:
1.At sürüsü  2.Hayvan

Tarihsel betiklerde yılkının "gölük, davar, sığır, behime" tipinde bir anlam niteliği olduğunu görüyoruz. At sürüsü fehvası genelde ağır basıyor. Anlamı "at sürüsü" ne doğru çekiyor.

Yılkı'nın hayvan anlamına gelen örneklerini görsek de daha genel bir kavramı yakalamamız gerektiğini düşünüyorum. Bu bakışla TDK'da izine rastlayabildiğimiz "dirik" sözcüğünü önerdim.

tir/dir kökü Türkçe'de yaşamı,canlılığı anlatan bir eylem köküdür. Diri, dirilmek, dirim, diriliş vb. Burada "hayvan" kelimseinin Arapça'daki kökü gözümüzün önüne gelir:

hayvan  Tefs xiii canlı yaratık  ~ Ar ḥayawān حيوان [#ḥyy/ḥyw] 1. yaşama, canlı olma, 2. her çeşit canlı varlık, canavar < Ar ḥayya حيّ yaşadı, canlı idi → hayat  

Arapça'da bu kökten hayat ile ihya sözcükleri de vardır. Tıpkı Türkçe'mizdeki gibi:
hayat = dirim
ihya = diriltme
hayvan = dirik

Türkçe'de bu kökten kullanılan ve bizim diriltebileceğimiz sözcükler de var. Örneğin
diril : ruh  (DS)
dirimseklik : egemenlik (DS)
dirimsuyu : abıhayat  (GTS)
dirimlik : 1. hayat, sağlık  2. mal mülk  3. hayatla ilgili, dirimsel. (GTS)
dirlik : 1. yaşayış, hayat, sağlık, varlık, geçim  2. huzur  (GTS)

KISALTMALAR
DS: Derleme Sözlüğü
GTS: Güncel Türkçe Sözlük (Türk Dil Kurumu)
  • 0

Üyelik görseli
Baturalptürk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 532
Katılım: 15 Eki 2008, 17:47
Konum: Ankara
Değerleme: 59

Ynt: Hayvan = Dirik

İletigönderen bensay » 12 Şub 2010, 13:59

Ben hayvan için "yılkı ile yaratık" sözcüklerini kullanıyorum. Hayvanı da  kabadilde bir sövgü sözü olarak kullandığım olabiliyor.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2495
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 899

Ynt: Hayvan = Dirik

İletigönderen Türk Tigin » 22 Nis 2010, 15:36

Barçañıza (hepinize) Esenlikler.
Arañıza yeñi katıldım, ancak bir tanışma bölümü göremedim, doğrusu biraz karışık geldi yazışmalık baña, Söz türetmede benim düşüncem şu, Orta Asyadaki soydaşlarımızın öz aralarında ortak olarak kullandıkları Türkçe sözleri almalıyız diye düşünüyorum, bu durumda onlar ile aramızdaki dil ayrılığımızı büyük ölçüde azalta biliriz,
'Hayvan' sözcüğü yerine Orta Asyada bu anlamda kullanılan 'Añ' sözcüğünü öneriyorum,
Yılkı sözcüğü At yada At Sürüsü anlamına gelir, Göktürkçede Yılkı,
Kırgızlar Cılkı, Kazaklar Jılkı, Sahalar Sılgı, Tıvalar ba Şorlar Çılgı derler, genel olarak At derler,
Esen Kalın...
  • 0

En soñ Türk Tigin tarafından 26 Nis 2010, 09:43 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Türk Tigin
İlgili
İlgili
 
İleti: 10
Katılım: 22 Nis 2010, 14:48
Değerleme: 0

Ynt: Hayvan = Dirik

İletigönderen kavurt » 26 Nis 2010, 02:18

Türk Tigin yazdı:
'Hayvan' sözcüğü yerine Orta Asyada bu anlamda kullanılan 'Añ' sözcüğünü öneriyorum,


http://www.ahmetercan.net/index.php?mod ... 89&haber=1

Nerden aldığını bilmiyorum ama, Ahmet Ercan Hoca "hayvan" yerine "andık" kullanmış. Sizin söz ettiğiniz "an" ile bir ilişkisi olabilir sanırım.
  • 0

Üyelik görseli
kavurt
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 324
Katılım: 24 Nis 2010, 19:55
Değerleme: 17

Ynt: hayvan, zooloji

İletigönderen Toygun » 04 Ağu 2010, 22:41

Cem Kanıbir'in karşılıklar kılavuzunda hayvan yerine yılkı, zooloji yerine yılkıbilim geçiyor.

veteriner : yılkıotar, yılkı otacısı

kara buran    

Hayvan sürüsü.
Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

азыраи амытаннар (azırai amıtannar) evcil hayvanlar
малчын (malçın) hayvan yetiştiricisi
адыгуузун (adıguuzun) hayvan
мал (mal) hayvan,evcil hayvan
мал-маган (mal-magan) hayvan,evcil hayvan
мал ажылы (mal ajılı) hayvancılık
малзыыр (malzıır) hayvanlaşmak,kabalaşmak
мал ажылы (mal ajılı) hayvancılık
малзыыр (malzıır) hayvanlaşmak,kabalaşmak

(Tuvaca)

көтөр-сүүрэр (kötör-süürer) Hayvanlar (Sahaca)
азыранты (azırantı) hayvan (Altayca)

çer (II)

Hayvan anlamında kullanılır: Çer gelmiyor ki. [ Derleme Sözlüğü c: 3 ]

Lohan -Gaziantep
-Nevşehir
  • 0

En soñ Toygun tarafından 26 Eyl 2010, 23:48 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5191
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1239

Ynt: Hayvan = Dirik

İletigönderen Toygun » 24 Mar 2011, 13:48

kavurt yazdı:
Türk Tigin yazdı:
'Hayvan' sözcüğü yerine Orta Asyada bu anlamda kullanılan 'Añ' sözcüğünü öneriyorum,


http://www.ahmetercan.net/index.php?mod ... 89&haber=1

Nerden aldığını bilmiyorum ama, Ahmet Ercan Hoca "hayvan" yerine "andık" kullanmış. Sizin söz ettiğiniz "an" ile bir ilişkisi olabilir sanırım.



andık, -ğı   

a. hlk. Sırtlan.
Güncel Türkçe Sözlük

andık (I)

3. Çocukları korkutmak için söylenen, yeleli ve hayalî bir hayvan. [ Derleme Sözlüğü c: 1 ]

*Söğüt -Bilecik

andık (I)

4. Domuz, [ Derleme Sözlüğü c: 1 ]

*İnegöl köyleri -Bursa

Andık sözcüğüne hayvan anlamını yüklemek yanlış... Behimi sözcüğünü de düşünelim bunların arasında...
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5191
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1239

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Oktay D. » 24 Mar 2011, 22:02

dirik sözcüğünü bulamamamız olağan, çünkü o sözcük diri sözcüğüyle bir ve aynıdır:

Aslında diriksel sözcüğü, diri sözcüğünün eskin biçimi olan dirig sözcüğüne -sel eki eklenerek türemiş bir sözcük, oradaki /g/ son ses olamadığı için yumuşayıp yiteceğine sertleşmiş. Buna benzer en bilindik örnek yakışıklı sözcüğüdür: Türkmence ve Azerice gibi dillerde yaşayan yakışı (Az. yaxşı, Trkm. yagşı) sözcüğünün eskin biçimi olan yakışıg sözcüğüne +lı eki eklenmiş. Bu sözcüklerde eylemin adını yapan -g eki, Osmanlı yazı dilinden dolayı pek saptanamamış olsa da, olasıca 18. yy'dan itibaren önce -ğ olup sonradan öncesindeki dar ünlüğü uzatarak ve yiterek -ıı/-ii/-uu/-üü biçimine gelmiştir, ardından da kısalmıştır. Ancak bu kurallı ses dönüşümünden önce ek almış sözcüklerde aynı ek sertleşerek -k olmuştur.

dirik sözcüğünü bulamadığımız gibi yakışık sözcüğünü de bulamayacaktık, ancak diri ve yahşı/yagşı sözcükleri var.

Dipçe.
Kaynaklar yanımda olmadığı için sayfa numarası veya kitap/makale adı veremeyeceğim ama syleyeceğim makalelerin çoğunu Talat Tekin'in Türkoloji Eleştirileri adlı kitabında ve Makaleler adlı 3 ciltlik serinin 1. ve 3. cildinde bulabilirsiniz.
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 24 Mar 2011, 22:12 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7524
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3596

Ynt: behimi, hayvan, zooloji, veteriner

İletigönderen Oktay D. » 24 Mar 2011, 22:17

Bu arada, çoğu Türkçe kökenli hayvan adında -lan eki bulunuyor: yılan, sırtlan, arslan, kaplan, vb. Dikkat çekici.
  • 3

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7524
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3596

Soñraki

Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 12 konuk

Reputation System ©'