Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Çay (içecek)

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

Çay (içecek)

İletigönderen BoZCiN » 06 Tem 2019, 13:38

"Çaysamak" konu başlığında değinmek istedim ama orada konu -samak eki üzerinden tartışılmaya devam ettiği için bu başlığı açmak zorunda kaldım.

Çay, ırmak (nehir) ile dere arasında bir büyüklüğe sahip akarsuya da denildiği için fazlasıyla Türkçe gelmesine karşın kökeni Çince bir kelimedir. çayı İpek Yolu üzerinden alan toplumla "çay/chay/chai" adını kullanırken, deniz yoluyla çayla tanışan ülkeler "tea" demeyi tercih etmişler. Bu yüzden tüm dünya bu içeceği çay ya da tea isimlendirmesiyle karşılıyor.

Bu halde acaba çay için kullanabileceğimiz Türkçe bir ad var mıdır ya da türetilebilir mi?

Normalde çaydan önce ıhlamur (flamuri) içilmiş olmalıydı. Ya da pek çok bitki su da haşlanarak içiliyor olmalıydı. Fakat çay o denli yaygınlaştı ki bu tür sıcak içeceklerin adlandırılmasında bir yöntem adı olarak da kullanılmaya başlandı. Mesela kiraz sapı çayı, ısırgan otu çayı, ıhlamur çayı...

Çay adı Türkçe zannedildiğinden bu kimse tarafından sorun edilmedi galiba bugüne kadar.
  • 3

Üyelik görseli
BoZCiN
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 197
Katılım: 01 Tem 2008, 20:55
Değerleme: 52

Ynt: Çay (içecek)

İletigönderen Oktay D. » 07 Tem 2019, 21:23

Evet, akarsu olan çay Türkçe olduğundan içecek olan çay sözcüğünüñ de Türkçe olduğunu sananlar olabiliyor.

Başkırtçada, Tatarcada ve Yakutçada abaga sözcüğü bulunuyor, ilk ikisinde "kızılağaç bitkisi, alnus fruticosa" démekken Yakutçada "kızılağaç/labrodor çayı" añlamına geliyor. Çuvaşçada uba-zarri sözünde geçer (bizim Türkçedeki denktaşı apa sazı olurdu), añlamı yine "kızılağaç" tır. DLT'de apa başı sözü için Kaşgarlı şunları yazmıştır:
tannûm bitkisi (cannabis sativa, hint keneviri) - salatalığa beñzer ve dikenli bir gövdesi vardır, dağlarda yénilir.


Labrador çayını Eskimolar, Atabask ve İnuit Kızıldérilileri bizim çay gibi çok tüketirler. Yakutlarda da bu çayıñ var olması ve buna abaga dénmesi tesadüf déğildir çünkü Yakutlar ile Kızıldérililer arasında hem géñ hem kültür ortaklığı/alış vérişi bulunur.

Burada bélli ki *apa diye bir sözcük var ve şifa véren yapraklı bir tür bitkiye denk geliyor. Türkçede addan bitki veya hayvan adı yapan bir +gA/+kA eki bulunduğundan Tatar/Başkırt ve Yakutlarda *abaGa biçimi türemiş.

Bizim Türkçede
apa
çayı yapılan bitki; çay

olarak diriltilebilir bence. Burada sesiñ p kalmış olması, Yakutçada veya DLT'de uzun ünlü görülmediği için bir gérekliliktir. Kıpçak ve Sibirya Türkçelerinde p>b yumuşaması farklı nedenlerden oluşmaktadır, bizde uzun ünlü yoksa p kalır.

Bildiğimiz Rizede çıkan çay bitkisinden (Kamelya Sinensis) özellikle söz étmek istendiğinde
Kızıl apa
Camellia Sinensis

Kamelya apası
Camellia Sinensis

Karadéñiz apası
Camellia Sinensis


Daha da dar añlamlar için:
Seylan apası
Camellia Sinensis Ceylon

Assam apası
Camellia Sinensis Assamica

Kamboçya apası
Camellia Sinensis Cembodiensis
  • 8

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8212
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5118

Ynt: Çay (içecek)

İletigönderen bensay » 08 Tem 2019, 15:01

sondaki eki atmaya gerek yok gibi, "apa" yerine "apaga" niye olmasın
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2836
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1391


Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 7 konuk

Reputation System ©'