Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

taña "acabâ"

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

taña "acabâ"

İletigönderen ulduzéver » 15 Eki 2018, 13:23

Şaşırma añlatan acabâ sözcüğü Arapça acep sözcüğüne Farsça +â ünlemi getirilerek yapılmış. "Éy acep" démektir. Orta Türkçede pekiştirme ve şaşırma añlatan +A diye bir ünlem vâr. Démeli sözcükleriñ soñuna gelerek onları pekiştirir yâ da şaşkınlık bildirir.

Kutadgu Bilig'den bir örnek:

Ölürde ol ay toldı oğlın maña,
tutuzdı anı men unıttım taña
=
Ölürken o Ay-toldı oğlunu baña tutuzdu (emânet étti) onu ben unuttum acabâ!

Tañ
Acâyip, şaşılacak şéy
(Emek Üşenmez, KT Sözlüğü)

Sözcüğüñ "hayret" añlamı da vâr niyekim tañla- "hayret étmek" eylemi vâr.

KBden örnek alarak
taña
acabâ

Düşünülebilir.
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 650
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 577

Ynt: taña "acabâ"

İletigönderen tomdaş » 15 Eki 2018, 14:23

göresin
görəsən : əd. Sual, əndişə, maraq bildirir.
Görəsən, niyə gəlmədi? Göresin, niye gelmedi? Acaba, niye gelmedi?
Görəsən, onun axırı necə oldu? Göresin, onun sonu nice oldu? Acaba, onun sonu nasıl oldu?
  • 0

tomdaş
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 72
Katılım: 29 Tem 2018, 01:14
Değerleme: 31

Ynt: taña "acabâ"

İletigönderen ulduzéver » 15 Eki 2018, 14:38

Göresen - göresin tekçe soru tümcelerinde kullanılabilir. Ancak taña öyle değil örneğin KBden vérdiğim örnekte görülmekte. İkisi de yazı diline alınırsa güzel olur bence.
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 650
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 577

Ynt: taña "acabâ"

İletigönderen tomdaş » 15 Eki 2018, 14:43

ulduzéver yazdı:Göresen - göresin tekçe soru tümcelerinde kullanılabilir. Ancak taña öyle değil örneğin KBden vérdiğim örnekte görülmekte. İkisi de yazı diline alınırsa güzel olur bence.
O örnekte "acaba" anlamı yok. Acep, acayip anlamı var. O anlamda Eski Anadolu Türkçesinde "tañ" şeklinde kullanılıyordu. Derleme Sözlüğünde dan "Şaşma, şaşılacak şey." şeklinde mevcut.
  • 0

tomdaş
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 72
Katılım: 29 Tem 2018, 01:14
Değerleme: 31

Ynt: taña "acabâ"

İletigönderen ulduzéver » 15 Eki 2018, 15:15

acabâ da şaşırtı bildiren bir edâttır zâten. Tañ "acep, şaşılacak şéy, hayret" démekken taña pekiştirme olarak neden acabâ olmaz?
Taña = "acep yâ, hayret yâ" gibi bir añlam içermekte.
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 650
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 577

Ynt: taña "acabâ"

İletigönderen tomdaş » 15 Eki 2018, 15:35

ulduzéver yazdı:acabâ da şaşırtı bildiren bir edâttır zâten. Tañ "acep, şaşılacak şéy, hayret" démekken taña pekiştirme olarak neden acabâ olmaz?
Taña = "acep yâ, hayret yâ" gibi bir añlam içermekte.
Türkçede bir isimden zarf yapan +A eki mevcutsa neden olmasın? Yoksa uydurma olur.

Düzenleme: "acep yâ, hayret yâ" kısmına dikkat etmemişim. Yâ (ey) anlamında Türkçe menşeli olmayan +â eki bulunuyor. Yalnız "yazsan a > yazsana" gibi ekleşmiş bir ünlem sözü "a" mevcuttur. O da çoğunlukla sözün başında ayrı olarak kullanılır. Yani ismin sonuna getirilip ekleştirilmesi uygun gözükmüyor.
  • 0

tomdaş
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 72
Katılım: 29 Tem 2018, 01:14
Değerleme: 31

Ynt: taña "acabâ"

İletigönderen ulduzéver » 15 Eki 2018, 18:40

+A zâten ses uyumuna uyan bir ünlemdir. Karahanlı Türkçesinde buyruk kipine ulandığı bir çok örnek vâr bil-e, bul-a gibi. AzTde al-a, gal-a ‹ gel-e diye +A ünlemiyle kabalaştırılmış buyruk kipleri kullanılıyor.

Âdlara ulandığına örnekler:

Kutadgu Bilig, 7. koşa:
Ulugluk saña ol bedüklük saña,
seniñdin adın yok saña tuş teñ-e

Birebir uyarlama:
Ululuk sañadır büyüklük saña
Senden ayın yok saña tuş denk-e

Çéviri:
Ululuk seniñdir, büyüklük seniñ
Saña senden başka éş ve denk yok yâ!

Atebet-ül-hakâyık, 2. Bölüm (Bilig bölümü), ilk koşa:
biligdin urur-men sözümke ul-a
biligligke yâ dost özüñni ula

Birebir uyarlama:
Biliden vururum sözüme ul yâ!
Bililiye éy dost özüñü ula

Çéviri:
Bilgiden sözüme temel vururum yâ!
Éy dost, kendiñi bilgiliye ulaştır.
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 650
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 577


Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 11 konuk

Reputation System ©'