Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Nova/süpernova

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

Nova/süpernova

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 14 Eki 2018, 20:11

Nova veya süpernova çok büyük bir yıldızın ölmesi sonucunda oluşan büyük patlamaya verilen addır. Sizce Türkçe'de bunu tek bir sözcük ile karşılayabilir miyiz? Usuma ilk şu sözcükler geldi:

Edizpatlama
Süpernova

Oflazpat
Süpernova


Oflaz : Mükemmel, süper, güzel
Ediz : oflazla aynı anlamda
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1396
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 845

Ynt: Nova/süpernova

İletigönderen ulduzéver » 15 Eki 2018, 06:50

Bence çok da birebir karşılık yapmak géreğinde değiliz.

nova
a. gök b. Parlaklığı birdenbire artan, patlamalı değişen yıldız.
Güncel Türkçe Sözlük

çılgındız
nova


+dIz eki yıldızlarıñ ve gezeğenleriñ çoğunuñ âdında kullanılmış ve +tIr biçimi de vâr. Örneğin: érentir - érendiz "müşterî", kızıltır - kızıldız "merih". Aktarma Sözlüğünde herbir gezeğeniñ bu ekleri içeren âdı vâr.

Çılgındız patlaması = nova patlaması

Süpérnova için ise büyük çılgındız gibi bir şٖéyler düşünülebilir.
  • 10

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 738
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 691

Ynt: Nova/süpernova

İletigönderen Oktay D. » 15 Eki 2018, 18:18

yıldız sözcüğü yal- "parlamak, yanmak" eyleminden geliyor. Köktaş olan bir de yaru- (parlamak) eylemi bulunuyor (/u/ sesi vurgusuz, tıpkı sür-/sürü- gibi). Bu durumda öñerilerim:
yardız
nova, géñellikle iki yıldızıñ birleşirken patlaması

üstün yardız
süpernova, büyük ölçekli bir yıldızıñ géñellikle çöküşü nedeniyle veya iki yıldızıñ birleşimiyle oluşan patlama
  • 2

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8408
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5649

Ynt: Nova/süpernova

İletigönderen ulduzéver » 15 Eki 2018, 19:07

Yaru- eyleminiñ yarı- biçiminde uyarlanmasını beklerdim. *Ya- "yakmak?, parlatmak?" › *yar "yanar, parlar" › yaru- "yanar olmak, parlar olmak" diye kökenlenirse ordaki u sesi vurgulu olur ?
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 738
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 691

Ynt: Nova/süpernova

İletigönderen Oktay D. » 15 Eki 2018, 21:20

yaru- ve yaşu- sözcüklerindeki /u/ parçası özünde /o/ sesinden geliyor gibi görünüyor. Eski Türkçe döneminde Tibet ve Brahmi yazısıyla yazılı metinlerde hep /o/ ile geçiyor. Orkun-Yenisey veya Arap yazısında o/u ayrımı olmadığından Eski Türkçede bu sözcükleriñ yaro- ve yaşo- oldukları varsayılır [Erdal, 255] Marcel Erdal, Old Turkic Word Formation, Weisbaden, 1991 .

*ya- (parlamak) köküne gelen /ro-/ ve /şo-/ parçalarınıñ +U- ile türemesi güç görünüyor. Burada -rU- gibi bir ek olduğu görüşü hakim ve bu ekteki sesli vurgusuz olmalı. Tıpkı sürü-/sürgün, korı-/korku, yorı-/yor-, tiri-/tirlik, semri-/semir-, gibi...
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8408
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5649

Ynt: Nova/süpernova

İletigönderen ulduzéver » 15 Eki 2018, 21:42

Vurgusuz olsa da yine hem korunabilir hem düşürülebilir. Örneğin yardız öñeriñizde düşmesi güzel ancak eylem kendisi yarı- diye kullanılabilir. Sak davranmamız iyi olur bence :)
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 738
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 691

Ynt: Nova/süpernova

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 26 Nis 2019, 23:34

Kocayeni
Süpernova


Bir betikte gördüm.
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1396
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 845

Ynt: Nova/süpernova

İletigönderen birtancazinbalkaner » 30 Nis 2019, 22:38

Gerçekte daha önreye gidince ya_ değil u_ kökü görülmeye başlıyor. Ultır, yula gibi... Belki de ayırt etme olanağı açısından veri bulunmadığından u\ul ve ya_ ayrı kökler. Biri ışımakla ilgiliyken öbürü yanmak, tutuşmak ile ilgili olabilir.

Yalmak: Soğukta giyilen, mont … parlamak, aydınlanmak, ışımakla pek ilgili durmuyor.
Yalaz, alev: Bu da yanmakla ilgili
Yalım: Parlamakla ilgili


Konuya gelirsek ışık patlaması etkisi oluştuğundan Türkçede çakmak eylemiyle örtüşüyor sanki.
Çağındız ?
  • 0

birtancazinbalkaner
İlgili
İlgili
 
İleti: 10
Katılım: 28 Nis 2019, 22:14
Değerleme: 1

Ynt: Nova/süpernova

İletigönderen Yiğit98 » 14 Ara 2019, 14:40

Öte yeni yıldız
Süpernova


Türkiye de dahil Türk dillerinde "Fazla, başka, aşırı, ziyade" anlamındaki öte sözü ile, Tatar Türkleri "öte yeni yıldız",
Azerbaycan Türkleri ise "ifrat yeni yıldız" demiş. Süper anlam olarak (aşırı, üstün, fazla) demek ve nova sözünün ise "Latince yeni kelimesinden alınmış, hiç yokken aniden yeni görünen yıldız" anlamında olduğunu biliyorum.
İfrat yad kökenli olduğu için "Öte yeni yıldız" iyi bir karşılık bence.
  • 0

"Bizim bulunduğumuz yer mi doğru, onlarınki mi? Bunun hesabını yapmakta fayda yoktur! Onların bize yaklaşmasını bekleyemeyiz; Bizim, onlara yaklaşmamız gerekli... dil bağı kurmamız lazım... Bunları kim yapacak? Elbette Biz!" M. Kemal Atatürk
Yiğit98
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 247
Katılım: 21 Tem 2019, 20:35
Değerleme: 129

Ynt: Nova/süpernova

İletigönderen bensay » 14 Ara 2019, 15:59

bana "parlandız" ile "kocaparlandız" iyi gibi geliyor
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2980
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1536


Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: MSN [Bot] ve 15 konuk

Reputation System ©'