Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

zaman, vakit

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

Sizce hangi sözcük "zaman/vakit" anlamını karşılamaktadır?

Sürev
1
13%
Öy
5
63%
Süre
1
13%
Öyür
1
13%
Sürem
0
Oy yok
 
Toplam oy : 8

Ynt: zaman, vakit

İletigönderen ulduzéver » 06 Eki 2018, 16:14

TürkçeSözlük78 yazdı:Haçan sözcüğünün kökenlemesi (etimolojisi) nicedir?

"Haçan" başlığında tartışılmıştı, E.T. ka "ne, soru sözcüğü" + +çA nispet eki + +n zaman zarfı › kaçan › haçan.
TürkçeSözlük78 yazdı:Bu arada ôlkun sözcüğü yalnızca bir önermeydi. "Öyleyse" sözcüğü "o zaman" kalıbını her yerde düzgünce karşılıyor. O yüzden "onda, o durumda" gibi uzun kalıplar yapmamıza gerek yok.

ondayı Azerbaycanda kullanırız.
  • 5

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 655
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 596

Ynt: zaman, vakit

İletigönderen datadeveb » 15 Eki 2018, 16:51

"gece otu" (gece vakti/zamanı anlamında) gibi bir söyleyiş günümüzde kullanılıyor. Biz de kullanıyoruz. Öt sözcüğünün zaman için kullanıldığı önceki yorumlarda değinilmiş. İş görürse üstüne gidelim. Çocuk yaşta duyunca "gece otu" bir tür ot sanıyordum. :D
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 615
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 391

Ynt: zaman, vakit

İletigönderen tomdaş » 15 Eki 2018, 17:04

Vakit için "çağ" kullanılabilir zaten Türk lehçelerinde çok yaygın bir kullanımı var.
çağ
is. 1. Zaman dilimi, vakit. (GTS)
  • 0

tomdaş
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 72
Katılım: 29 Tem 2018, 01:14
Değerleme: 31

Ynt: zaman, vakit

İletigönderen ulduzéver » 15 Eki 2018, 20:38

Hovur
İsim danışıq dilində Az vaxt, an, müddət. Bir hovur – bir az, azca, azacıq zaman. Bir hovur gözlə. – [Şirməmməd:] Ay ana, nə vaxtadək sən məni bəbə hesab edəcəksən? Bir hovur evə gec gəlib çıxanda nigaran olacaqsan? E. Sultanov. . . Bir hovur oturub nəfəs dərməyə daş kölgəsi də yox idi. Mir Cəlal.

Bu sözcük yazışmalık üyeleriniñ kimisiniñ kullandığı oğur sözcüğümüdür işte? Ben oğur sözcüğünü hiçbir sözlükte bulamadım çoğu sözlükler uğur sözcüğüyle birleştirmişler. Nerden gelmiş ve öylekim hovur sözcüğü de bunuñ bir biçimidirse kökenlemesi nice olur?
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 655
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 596

Ynt: zaman, vakit

İletigönderen datadeveb » 26 Eki 2018, 22:37

Bazen el altında olanlar en iyi gizlenenlerdir.
en
zaman


Örnek
Geldiğiniz en/an sizinle olacağım.
İstediğini getirebilmem için verebileceğin en çok en bu kadar mı?
Deneyde elde edebileceğiniz en geniş ene erdiniz.
Okul eninde bu eğitimleri görmezdik.
Eninde sonunda geri gelmiş olacaksın.
Bu iş çok en yer geç kalırız.
Eninde gelmeyen sonunda üzülür.
Ensiz / ansızın yakalandım.
Yaptığın an yetersiz enin vardı.
Bana ayırdığınız kısacık ende ne yapmamı bekleyebilirsiniz?
İki günlük enimiz olsaydı böyle mi olurdu?
En iyi ende bitiren yarışmacı Orhun oldu.
Gelecek yıl bol eniniz olacak.
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 615
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 391

Ynt: zaman, vakit

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 26 Eki 2018, 22:57

Verdiğiniz örneklerin çoğunda geçen an sözcüğü (örneğin "şu an"daki an gibi an) Arapça kökenlidir. Anlamak eyleminin kökü olan an ile bu an aynı şey değil.
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 648
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 456

Ynt: zaman, vakit

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 26 Eki 2018, 22:59

an
[ Danişmend-Name, 1360]
Şimdi el-ān ol binālar mevcūddur.
[ Meninski, Thesaurus, 1680]
bu āne dek, bu āne degin, bu āne gelince
~ Ar ān آن [#Awn] şimdiki zaman, geçmişle gelecek arasındaki süre

Benzer sözcükler: anbean, anında, anlık

Bu maddeye gönderenler: ani, elan

(Nişanyan'dan alıntıdır)

Verdiğiniz örnek Türkçe kökenli olsaydı bile bu, bu sözcüğü zaman sözcüğüne yakıştırmanızı Arapça kökenli bir sözcüğün sağladığı gerçeğini değiştirmiyor. Örneğinizin Türkçenin düşünsel bütünlüğünü bozacağını düşünüyorum. Önerinizin kökünü yazarsanız üstüne söyleşebiliriz. :)
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 648
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 456

Ynt: zaman, vakit

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 26 Eki 2018, 23:00

Benzer sözcükler:

en1
ETü: [ Orhun Yazıtları, 735]
eŋ ilki togu balıkda süŋüşdüm [en önce Dogukent'te savaştım]
<< ETü eŋ mübalağa edatı

en2
ETü: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
én اين: al-ˁarḍ (...) bu böz éni neçe [bu bezin eni ne kadar?]
KTü: [ İrşadü'l-Mülûk ve's-Selâtîn, 1387]
éŋ ايڭ
TTü: [ Meninski, Thesaurus, 1680]
in اين vul. en ان: Latitudo.
TTü: [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
enine boyuna: Arīż u amīk
<< ETü en/eŋ 1. iniş, çukur, 2. yatay boyut, vüsat < ETü en- inmek, yatmak

→ in-

Benzer sözcükler: enine, enine boyuna, enlemesine, enleşmek, enli, ensiz

Bu maddeye gönderenler: engel, enlem
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 648
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 456

Ynt: zaman, vakit

İletigönderen datadeveb » 27 Eki 2018, 01:33

Öncelikle en sözcüğünün türkçe olduğu konusunda ayrılığımız yok.

ETü: [ Orhun Yazıtları, 735]
eŋ ilki togu balıkda süŋüşdüm [en önce Dogukent'te savaştım]

"en" sözcüğü TDK'da nasıl anlamlandırılmış ona bakalım.
en (I)
isim
1. isim Bir yüzeyde boy sayılan iki kenar arasındaki uzaklık, genişlik, boy, uzunluk karşıtı
"Kumaşın eni. Yolun eni. Kâğıdın eni."
en (II)
isim halk ağzında
1. isim Hayvanlara veya eşyaya vurulan damga, işaret
en (III)
zarf
1. zarf Başına geldiği sıfatların üstün derecede olduğunu gösteren kelime
"En iyi adamını yollamış buraya." - A. Ümit

Yazıtlarda görüldüğü üzere "en" sözcüğü belirteç durumunda kullanılmış diye düşündürüyor. Burada da sanıyorum ki bi ayrışmamız görülmeyecek gibi duruyor (benim amam var) sonunda bakış açımı görmüş olacaksınız diye ümitliyim . En sözcüğünü zaman olarak düşünmüyor olabilirsiniz. Yavaş yavaş ilerleyelim. Arapçada görülen "el-ân" sözcüğündeki "ân" ında türkçeden geldiğini düşünmeye bile başlayabilirsiniz.

Yazıtlarda geçen örnek nasılmış bir bakalım.
eŋ ilki togu balıkda süŋüşdüm


Şimdi kalı(n/t/k) etmenizi yoğunlaşmak, ilgiyi arttırmak, ilgiyi bozmamak yani dikkat etmek sözcüğünün karşılığı olarak kullanmayı deniyorum istediğim bir yer var. "en ilki" yazılı olan yerde -i var. "en ilk" yazılmamış. -i ile ilk sözcüğü en sözcüğünün olmuş. "en ilke" gibi bi şey yazsaydı o ende en sözcüğünü zaman olarak bu yazıt örneğinde düşünemez olup yalnızca ön-ad olarak bırakırdım. Başka yazıt örneğiyle kanıtlar bulmaya çalışırdım. Gerek kalmadı.

Kalıtlı olmayı dikkatli olmayı bozmadan ilerleyelim. En sözcüğü bir tür genişlik kavramıydı. Bu genişlik günümüzde yer yer yataylamasına anlamı verilse de soyut düşüncede ele aldığımızda derinliğine yüksekliğine ilerisine gerisine bakmaksızın bir anlamda olan sözcüktür. Zaman sözcüğünden anladığımız anlamda aynı özelliktedir. Eğer somut olanla ilişik olarak ele alırsak somutun durumuna bürünür. Yalın olarak ele alırsak yön-yan diye bir kavramı ortadan kaybolur. Elimden geldiğince anlatmaya çalışıyorum. Anlam birlikteliğini yakaladığımız yerden sürdürebiliriz.

"En iyi böyle olur." burada en sözcüğü ön-ad durumunda olup iyi sözcüğünü etkiliyerek ona anlam katıyor. Yazıttaki gibi bir örnek mi? Kesinkes değil.

Şimdi sözümüzdeki ilk iki sözcüğü yer değiştirelim görüleceği üzere anlam keskin olarak değişti.
"En iyi böyle olur." > "İyi en böyle olur."

Bu durumda "en" sözcüğü genişlik anlamıyla anlıyor olabilirsiniz. Zaman da geniştir aynı anlayışta dardır ve aynı anlayışta yoktan vara geçerken olduğunda da anlaşılan aynıdır. Zaman anlamındaki "an" sözcüğüne değineyim yeri gelmişken. Zaman sözcüğü arapça değil mi? Zam sözcüğü de arapça. Zam sözcüğünü şu ülkede yaşarken işitmemiş insan yoktur sanırım. Zam, an, zaman. Arapça benim dilim değil ama burada olan şeyi anlamak zor değil. "Çok an "süre, açıklamama göre en " veya "çoğul an süre, açıklamama göre en " diyor. Biraz daha eski türkçeye gideyim. Çok en. Çok somutluklarla iç içe ya. Biraz daha soyutlaştırayım. "En en"... Bu anlamı arapçada "zam-ân" diyerek yakaladıklarını düşünüyorum. Belirttiğim üzere arapça duyduğum kadarıyla bilen biriyim. Bir de "el-ân" demiştik. "el" sözcüğü arapçada "bir, tek" anlamında kullanılıyor. Yani "bir an" deniliyor. Aynı şeyi en sözcüğü için yapalım. "Bir en"... Ne anladığınız? Ön-ad durumundaki anlamı ad durumuna getirip bütünü kendi içinde böldünüz. Genişlik olarak anladığımız şey bilmediğimiz ölçüde daraldığı durumda bile genişlik kavramı bozulmadı. Zaman da aynı özelliktedir. Zamanı ne kadar kısa veya uzun tutarsanız tutun. Değişmez. Zaman olmaya devam eder. En sözcüğünün anlamını da düşüncenizde kısa tutun veya uzun tutun yoktan vara geçtiğinde ele alın. Aynı şeyle karşılaşıyoruz. En sözcüğünü sayı kavramıyla kullanayım. Yazıtlardaki gibi.

"En biri" > "bir en"
Yazıttakini de aynı biçimde yansıtayım.
"En ilki" > "ilk en"

En sözcüğü arapçaya "ân" süre anlamında geçti belki de. Arkadaş ilk sözcüğünün en ön-adı mı olur. Anlam olarak oturmuyor. Zaten -lk- ile bitişi dorukluğu, aşılamayacak durumda olduğunu belirtiyor. Önüne neden en geliyor?

Besbelli en sözcüğü orada süre anlamında. eŋ ilki togu balıkda süŋüşdüm [en önce Dogukent'te savaştım]
Çeviren kişi orayı anlayamadığı için ilk sözcüğünü önceye dönüştürmüş. [Zaman ilki doğukent'te savaştım] Benim bakışımdan anlam olarak birşey değişmedi.

Zamanı geldiği vakit gideceğiz. > Eni geldiği en gideceğiz. Birazcık dilinizde kullanın. Sesli söyleyin. İç sesinizi kullanmayın. O vurgular yerine oturuyor. Duyacaksınız.

Şimdi en sözcüğünün zaman anlamına geldiğini gördüğünüzü umuyorum. Son olarak güzel iki örnek yazayım.

Geldiği > geldiği ende zamanda, sürede, vakitte > geldiği+(e)nde > geldiğinde
Geldiğin > geldiğin ende > geldiğin+(en)de > geldiğinde

Baktığı > baktığı ende zamanda, sürede, vakitte > baktığı+(e)nd(e)a > baktığında
Baktığın > baktığın ende > baktığın+(en)de > baktığında

Buradan da birşey daha bulmuş oluyoruz. baktığında, geldiğinde sözcükleri kullanırken gizli özneyi sözcüğü bölünük yazdığımızda ortaya çıkarabiliyoruz.

baktığında gizli özne anlaşılmalı "o / sen" hangisi? = baktığı ende
baktığında gizli özne anlaşılmalı "o / sen" hangisi? = baktığın ende

Bu konu da benim açımdan doruğa ermiştir. Türk diline hayırlı uğurlu ola.
  • 3

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 615
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 391

Ynt: zaman, vakit

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 11 Kas 2018, 20:12

Zaman ile ilgili öbür sözcükleri buraya da atmak isterim, bir derleme yapıyorum:

Olkun, sürey, öy
Zaman, vakit

Güngen
Saat (aygıt)

Oğur
Saat (zaman birimi)

Oğrak
Dakika

Oğurdak
Saniye

Oğurçak
Salise

An


Kısaltmalar:

sa / h= oğu
dk / min = oğr
sn / sec = oğd
sl = oğç bununla çok güzel dalga geçecekler ama neyse!

Ek olarak bir şey daha demek isterim:
"şu an" = "şu oğ" > "şoğ" ?

Şoğ
Şu an
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 648
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 456

Ynt: zaman, vakit

İletigönderen Oktay D. » 11 Kas 2018, 23:02

oğur sözcüğü oğ— (denk gelmek, olagelmek) diye bir eylemden geliyor, addan değil.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7854
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4330

Ynt: zaman, vakit

İletigönderen ulduzéver » 11 Kas 2018, 23:11

Oktay D. yazdı:oğur sözcüğü oğ— (denk gelmek, olagelmek) diye bir eylemden geliyor, addan değil.

Söylediğiñiz kökenleme uğur sözcüğünüñdür.
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 655
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 596

Ynt: zaman, vakit

İletigönderen Oktay D. » 12 Kas 2018, 01:06

İkisi aynı sözcük.

DLT'den:
ugur
- zaman, vakit
ne ugurda keldiñ: ne zaman geldiñ?

- hayır ve bereket [uğur] (Oğuz Lehçesi)
yol ugur bolsun: yol uğurlu olsun

- imkan, fırsat; bir işiñ gérçekleşmesiniñ olanaklı olması.
bu ış ugurlug boldı: bu işiñ gérçekleşmesi mümkün oldu
  • 10

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7854
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4330

Ynt: zaman, vakit

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 12 Kas 2018, 18:05

Oktay D. yazdı:İkisi aynı sözcük.


*dramatik polisiye film müziği çalar* *DIN DIN DIIIINNNNNN* ;D

Oğ sözcüğünde bir sıkıntı var ise biz de "kıpı" deriz.

Kıpı
An


Bu arada oğ sözcüğünde olan sorun oğurdak, oğurçak ve oğrak sözcüklerinde yok, değil mi?
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 648
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 456

Ynt: zaman, vakit

İletigönderen Oktay D. » 12 Kas 2018, 18:29

TürkçeSözlük78 yazdı:*dramatik polisiye film müziği çalar* *DIN DIN DIIIINNNNNN* ;D

;D ;D

TürkçeSözlük78 yazdı:Bu arada oğ sözcüğünde olan sorun oğurdak, oğurçak ve oğrak sözcüklerinde yok, değil mi?

oğ- > oğur
> oğur+dA- > oğurda-k
> oğur+çAk
> oğur+Ak
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7854
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4330

Önceki

Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Bing [Bot], datadeveb ve 11 konuk

Reputation System ©'