Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

ölçme birimleri

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

Ynt: ölçme birimleri

İletigönderen birtancazin » 07 Haz 2017, 23:43

Bu konuyu sürdürebilse idik yarım kalmış
Önerileri alalım
  • 0

birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 260

Ynt: ölçme birimleri

İletigönderen Furkan Yıldırım » 22 Eki 2017, 00:20

birtancazin yazdı:Bu konuyu sürdürebilse idik yarım kalmış
Önerileri alalım
Peki: Öñcelikle neye bu denli kızdınız añlamadım. Bunu temel birimler ve katları biçiminde oluşturma zorunluluğumuz birileri öyle buldu yada onayladı diye déğil. Bu durum her dilin mantığını benimsemek de déğil, Türkçeyi bilim dili yapabilmek. Özellikle ölçü birimlerinde böyle üretimlere tapı olunamaz çünkü Türkçe zaten kök+ek olarak çalışan bir dil. Eñ küçük birimlere bir ad vérdikten soñrası çok kolay.
birtancazin_ yazdı:onluk yüzlük olmasi sonucu degistirmiyor ton yerine batman dediginde de benimsenen birim degeri belirtmek istemis olacaksin
Böyle yapalım diyorsunuz da biz buna he dések birileri çıkıp
"hop kardeşim, batman 7,692 kg démek nérden çıkardın sen 1000 kg olduğunu?" diye soracak. Ayrıca
"kulaç bir metre déğil 'iki kolunu açtığında parmak uçları arasındaki uzaklık' éder" de dér şimdi onlar. Né diyeceğiz o öy? Böyle tercihleri belki(illa yapacaksak) arşın gibi sözcüklere yapabiliriz. Çünkü sürekli arşınıñ denk olduğu birim değiştirilmiş ve günümüzde kullanılmadığı için benimsenebilir.
Wikipedia yazdı: bir mi‘mār arşını = 24 parmak[1] = 240 ḫaṭṭ[2], ortalama 75.774 cm'dir[3]. Bu arşının uzunluğunda zamanla değişiklikler oldu. Üçüncü Selim Han abanoz ağacından bir mimar arşını yaptırdı. Bunun ölçü olarak kullanılmasını istedi ve kütüphaneye kaldırttı. 1789 yılında 1807 yılına kadar kullanılmıştır.

Ayrıca bir başka yañlış da çeki 225,978 kilogram démek. 1000 çeki de bir ton yapmaz. Böyle sözcük oluşturmak yada añlamını değiştirmek yérine kullanılan Türkçe sözcükleri sıralayıp eklerini ve köklerini incelersek hem géçmişle koşut(tam eşit) hem de sistematik bir birim yapısı oluşturabiliriz. Örneğin; dönüm:1000 m2 démek. (bir çok kişi diğer başlıklarda evlek(250m2)sözcüğünü yazmış ancak 'evlek' rumca) Bir türlü dönümüñ eki ve kökü nédir bulamadım ama o öyle kalsa bile işe yarar.

Tüm bunlar bir yana artık bilimde büyüklükleriñ ve küçüklükleriñ niceliği, kat sayısı aldı başını gitti. Artık daha uzakta gezegenler bulunuyor, daha küçük çipler üretiliyor. Bunuñ için bizim temel birimler ve kat sayılarını oluşturmamız gérek. Hatta batıda üretilmiş mi, dilimizde var mı diye bakmadan üretsek bile yéri.
  • 0

Üyelik görseli
Furkan Yıldırım
Furkan Yıldırım
Dérnek Üyesi
 
İleti: 205
Katılım: 23 Ağu 2017, 21:00
Değerleme: 298

Ynt: ölçme birimleri

İletigönderen Oktay D. » 22 Eki 2017, 14:21

Furkan Yıldırım yazdı:Böyle yapalım diyorsunuz da biz buna he dések birileri çıkıp
"hop kardeşim, batman 7,692 kg démek nérden çıkardın sen 1000 kg olduğunu?" diye soracak. Ayrıca
"kulaç bir metre déğil 'iki kolunu açtığında parmak uçları arasındaki uzaklık' éder" de dér şimdi onlar. Né diyeceğiz o öy? Böyle tercihleri belki(illa yapacaksak) arşın gibi sözcüklere yapabiliriz. Çünkü sürekli arşınıñ denk olduğu birim değiştirilmiş ve günümüzde kullanılmadığı için benimsenebilir.

Aslında İngilizler, eskiden bizim kulaç, vs gibi olan foot (ayak), mile (mil), pound (çekim, ağırlık) gibi karşılıklarını sabitlediler. Bugün ABD'liler bu ölçü birimlerini kendi sabitlenmiş karşılıklarıyla kullanıyorlar. Yani aslında ABD'de 1 foot (1 ayak) dénildiğinde metrik sistemde tam bir karşılığı var ancak 18.yy öñcesinde böyle bir durum yoktu, tıpkı bizim kulaç vb. gibi muğlak bir ölçü birimiydi.

Elbette biz de böyle yapabilirdik veya 1 kulaç = 1 metre, 1 parmak = 1 cm, 1 çekirdek = 1 gram vb. yapabilirdik. Bu koñuda hiçbir sakınca görmüyorum. Eğer kulaç, vs kullanıyor olsaydık bile "bundan soñra böyle" dénilebilirdi, bence sorun yok. Ancak bilimsel açıdan yararlı ve kullanışlı olabilmesi için cm ayrı metre ayrı adlandırılmamalı diye düşünüyorum. Onuñ yérine 1 tane uzunluk birimi, 1 tane zaman birimi, 1 tane kütle birimi, 1 tane enerji birimi, vb. diye adlandırıldıktan soñra bunların katlarını ayrı adlandırmalıyız diye düşünüyorum.

Örneğin 1 metre = 1 kulaç dénirse bu durumda 1 santimetre = 1 yüzdekulaç olarak adlandırılabilir. Beñzer olarak 1 gram = 1 çekirdek (veya 1 çekim) olursa o zaman 1 kilogram = 1 biñçekim olarak adlanmış olur.

Örneğin; dönüm:1000 m2 démek. (bir çok kişi diğer başlıklarda evlek(250m2)sözcüğünü yazmış ancak 'evlek' rumca) Bir türlü dönümüñ eki ve kökü nédir bulamadım ama o öyle kalsa bile işe yarar.

dönüm sözcüğü dön- eylemine -m masdar eki gelerek oluşmuş. Osmanlı'da 15.yy'da "bir çift öküzle bir günde sürülebilen arazi birimi" olarak tanımlanmış, her çift öküzüñ sürdüğü bu araziyi bir dönüş olarak ayarlıyorlardı çünkü çiftçi araziyi sürmeye gidecek ve akşam dönecek. Özellikle -m eki sıklıkla birimler için kullanılan bir masdar ekidir: 1 taşım kaynatmak, 1 sıkımlık can, 1 adımlık* Eski Türkçe uzun a ile āt- eylemi, adım atmak. yol, 1 sarımlık tütün, 1 atımlık kurşun, gibi...
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7899
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4426

Ynt: ölçme birimleri

İletigönderen Furkan Yıldırım » 22 Eki 2017, 17:13

Oktay D. yazdı:Aslında İngilizler, eskiden bizim kulaç, vs gibi olan foot (ayak), mile (mil), pound (çekim, ağırlık) gibi karşılıklarını sabitlediler. Bugün ABD'liler bu ölçü birimlerini kendi sabitlenmiş karşılıklarıyla kullanıyorlar. Yani aslında ABD'de 1 foot (1 ayak) dénildiğinde metrik sistemde tam bir karşılığı var ancak 18.yy öñcesinde böyle bir durum yoktu, tıpkı bizim kulaç vb. gibi muğlak bir ölçü birimiydi.
Bunda bir sorun yok, aslında eskiden dönümünde net bir denkliği yoktu ancak hep yaklaşık 1000m2du. Örneğin Antalya'da bir dönüm démek yanılmıyorsam 1200m2 démek. Her il boş tarla ile dönümüñ denkliğini oranlıyor. 1000m2 kastedilirken "devlet dönümü" diyorlar. Bu nedenle belki arşınıda bir metreye denkleyebiliriz dédim. Hiç bir öy net ölçü belirtmediği için.
Oktay D. yazdı:Elbette biz de böyle yapabilirdik veya 1 kulaç = 1 metre, 1 parmak = 1 cm, 1 çekirdek = 1 gram vb. yapabilirdik. Bu koñuda hiçbir sakınca görmüyorum. Eğer kulaç, vs kullanıyor olsaydık bile "bundan soñra böyle" dénilebilirdi, bence sorun yok.
Böyle yapınca géçmişle bağı kırılacak, bence benimsenmesi de güçleşecek. Dédiğim gibi yoğun itiraz gelecektir. Yok bunları olduğu gibi onaylayalım dések bu kézde Amerika İngiltere gibi kendi ölçü birimlerimiz olmuş olacak.(Bu bugün alışılmış düzenden çok başka, öğretmenler bile zorlanır) İkisi de uğraş gérektiren işler. Uğraştan kaçıyor déğilim ama orta yol bulma taraftarıyım. Örneğin parmak= 1cm ulus arasında da böyle. Ancak kulaç ve çekirdek déğil. Gülünç mü olmuş olur biliyorum ama eskiden çekirdeği, dönümü kim nasıl düşündüyse öyle düşünebiliriz. Tam 1 cm yada 1 m olan bir eyden üretebiliriz. Yada başta dédiğim gibi kökten yola çıkarız.
Oktay D. yazdı:Onuñ yérine 1 tane uzunluk birimi, 1 tane zaman birimi, 1 tane kütle birimi, 1 tane enerji birimi, vb. diye adlandırıldıktan soñra bunların katlarını ayrı adlandırmalıyız diye düşünüyorum.Örneğin 1 metre = 1 kulaç dénirse bu durumda 1 santimetre = 1 yüzdekulaç olarak adlandırılabilir. Beñzer olarak 1 gram = 1 çekirdek (veya 1 çekim) olursa o zaman 1 kilogram = 1 biñçekim olarak adlanmış olur.
Evet böyle olmalı bence de ancak bunun için dönüm gibi büyüklükleri kullanmayalım demek yañlış olur. Démeli öyçek diyorsak yelkovan kullanmayacak mıyız?
  • 0

Üyelik görseli
Furkan Yıldırım
Furkan Yıldırım
Dérnek Üyesi
 
İleti: 205
Katılım: 23 Ağu 2017, 21:00
Değerleme: 298

Ynt: ölçme birimleri

İletigönderen Oktay D. » 22 Eki 2017, 21:01

Furkan Yıldırım yazdı:Bunda bir sorun yok, aslında eskiden dönümünde net bir denkliği yoktu ancak hep yaklaşık 1000m2du. Örneğin Antalya'da bir dönüm démek yanılmıyorsam 1200m2 démek. Her il boş tarla ile dönümüñ denkliğini oranlıyor. 1000m2 kastedilirken "devlet dönümü" diyorlar. Bu nedenle belki arşınıda bir metreye denkleyebiliriz dédim. Hiç bir öy net ölçü belirtmediği için.

Diğerleri de pek tutarlı bir ölçü bélirtmiyorlardı. Soñuçta kulaç için de aynı durum geçerli, yaklaşık 2 metreye denk geliyor ancak 1.9 veya 1.83 de alındığı oluyor. Bu durumda kulacı 1 m yapınca öñcekiniñ yarısı gibi bir şey yapmış oluruz. Büyük bir karmaşa değil.

Ya da, soñuçta kulaç sözcüğü kol aç sözünden geldiği için 1 metre = 1 kol da diyebiliriz.

Böyle yapınca géçmişle bağı kırılacak, bence benimsenmesi de güçleşecek. Dédiğim gibi yoğun itiraz gelecektir. [...] Örneğin parmak= 1cm ulus arasında da böyle. Ancak kulaç ve çekirdek déğil.

Çekirdek diye bir ölçü birimi eskiden yoktu, dirhem vardı. Onuñ Türkçesi olarak düşündüydüm: dirhem/drahmi para birimi olmadan öñce aslında ağırlık birimiydi. Madeni parayı tam 1 dirhem ağırlıkta yaparlardı. Dirhem, keçiboynuzu çekirdeğidir. Bu çekirdekleriñ ağırlığı hep aynıdır, değişmez (3,207 gram).

Geçmişle olan bağa gelirsek; tam tersine geçmişle olan bağı güçlendirecek bu. Hatta okullarda *eskiden muğlak olan kulaç yaklaşık 2 metreydi ama bugün kolaylık olması ve uluslararası bilimsel ölçü birimlerine uyumlu olması için 1 metre olarak kabul édiyoruz" diyeceğiz ve ilkokuldaki çocuklar bugünkünden daha çok bilmiş olacak kulacı ve tarihini.

Evet böyle olmalı bence de ancak bunun için dönüm gibi büyüklükleri kullanmayalım demek yañlış olur. Démeli öyçek diyorsak yelkovan kullanmayacak mıyız?

Dönüm birimi bilimsel birim ve katlara denk gelen bir birim değil. 1 dönüm aslında 1 dekara denk geliyor, ancak ar, hektar, dekar vb birimleri bilimde hiç kullanmıyoruz. Onlar ayrı bir birim sistemine denk geliyor (ar, Fransızca are "alañ" sözcüğünden geliyor). Dekarıñ bilimsel dengi dekametre kare oluyor ancak aşırı azrak bir kullanım. Kısaca dönüm gibi standard olmayan birimleri ayrı tutmak durumundayız doğal olarak.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7899
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4426

Ynt: ölçme birimleri

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 30 Eyl 2018, 20:17

Bunları güzelce karşılamamız gerekiyor aslında. Evet, belki de yad karşılıklarını kaldıramayacağız. Ancak, Türkçelerinin bulunması hep iyi olacaktır. Türkçelerini yapıp eğitim dilinde kullanmayabiliriz bile. Burada Türkçelerinin bulunması "mikrobilgisayar" gibi sözcükleri çevirmemizde yardımcı olacaktır. Bunların Türkçelerini yapmazsak elinde sonunda sözcük türetmede sorunlar yaşarız. Microcomputer'ı mikrobilgisayar diye çevirmek çok saçma bence. "Mikrobilgisayar" yerine "Mikrokompüter" deseler sesimi bile çıkarmam. İkisi de benim gözümde yaddır. Mikrokompüter yerine mikrobilgisayar demek 2-0 yenilmek yerine 1-0 yenilmeye benziyor benim gözümde.
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 758
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 524

Ynt: ölçme birimleri

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 30 Eyl 2018, 20:22

Bunları karşılarken üstlerindeki sayıları göz önünde bulundurursak daha iyi olur bence. Bücür vb. demek yerine sayı ile türetim yapmalıyız bence. Tüm türetimlerimize koyacağımız bir sözcük olmalı. Örneğin metre sözcüğü yerine x sözcüğünü kullanırsak öbür türetimleri yapmamız kolay olur. Metreye x deriz, metrekareye x*karenin Türkçesi* vb. deriz. Ortak sözcükleri Türkçeleştirelim yani. En kolay ve çok kullanılanlardan başlayabiliriz. Metre, gram, saniye, litre, mililitre vb. gibi
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 758
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 524

Ynt: Doğuçsal Büyüklükler ve Birimler

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 30 Eyl 2018, 20:22

Ayman yazdı:...

Metre: Kökeni yunanca; metros(ölçü,uzunluk) - uzunluk -
(Kilo)gram: Kökeni latince; gramma(düşük ağırlık) - kütle -
Saniye: Kökeni arapça; saniyya(ikinci)- oğur -
Amper: Kökeni bilim adamı André-Marie Ampère - yıldırık akım şiddeti -
Kelvin: Kökeni bilim adamı William Thomson, 1. Baron Kelvin - sıcaklık -
Mol: Kökeni fransızca molecule(çok küçük parçacık) - madde miktarı -
Kandela: Kökeni latince; candela(meşale) - ışık şiddeti -


Oğur sözcüğü zaman mı demek yoksa saniye mi?
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 30 Eyl 2018, 21:22 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Gérekçe: başlıklar birleştirildiği için alıntı eklendi
Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 758
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 524

Ynt: ölçme birimleri

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 30 Eyl 2018, 20:24

Oktay D. yazdı: Ancak bilimsel açıdan yararlı ve kullanışlı olabilmesi için cm ayrı metre ayrı adlandırılmamalı diye düşünüyorum. Onuñ yérine 1 tane uzunluk birimi, 1 tane zaman birimi, 1 tane kütle birimi, 1 tane enerji birimi, vb. diye adlandırıldıktan soñra bunların katlarını ayrı adlandırmalıyız diye düşünüyorum.

Örneğin 1 metre = 1 kulaç dénirse bu durumda 1 santimetre = 1 yüzdekulaç olarak adlandırılabilir. Beñzer olarak 1 gram = 1 çekirdek (veya 1 çekim) olursa o zaman 1 kilogram = 1 biñçekim olarak adlanmış olur.


Katılıyorum, birbirinden ayrı sözcükler koyacağımıza yadlarını kullanalım daha iyi. "Dil kolay olanı sever" derler. Bu dedikleri ne yazık ki doğru bir şey. Hepsine ayrı bir şey koyarsak kolayca ezberlenmez bunlar.
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 758
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 524

Ynt: ölçme birimleri

İletigönderen Oktay D. » 30 Eyl 2018, 21:23

TürkçeSözlük78 yazdı:Oğur sözcüğü zaman mı demek yoksa saniye mi?

Özünde "zaman" démek. Ayman adlı üye, "saniye"niñ bir "zaman" birimi olduğunu söylemiş oluyor orada.
  • 1

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7899
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4426

Önceki

Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 8 konuk

Reputation System ©'