Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Türkçedeki istisnalar ve sebepleri

Dil ile ilişkili olan, öbür ulamlarla uyuşmayan géñel yazışmaları içerir.

Türkçedeki istisnalar ve sebepleri

İletigönderen kuluduk » 15 Haz 2017, 02:52

Türkçede kaidelere aykırı gibi gözüken örnekler bulunuyor. Mesela et-, git- ve güt- fiilleri ünlü ile başlayan ek aldıkları zaman sondaki /t/ sesi /d/ oluyor. Geniş zaman eki tek heceli fiillerde çoğunlukla -Ar iken bulur, kalır, görür, olur, ölür, erir, verir gibi istisnalar mevcuttur. Bu mevzu hususen yabancılara Türkçe öğretimi cihetinden mühimdir. Mevzuyla alakalı malumatı ve fikri olanlar var mı?
  • 0

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 352
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 164

Ynt: Türkçedeki istisnalar ve sebepleri

İletigönderen Oktay D. » 15 Haz 2017, 03:50

İlk sözde istisnanıñ nedeni uzun ünlülerdir. Aslında ek aldığında yumuşadığını değil de, ek almadığında sertleştiğini düşünmek gérekir. Aslında bu sözcüklerdeki ünlüler tümüyle yumuşamış durumda düşünülmelidir: éd-, gid-, güd-, ac, göğ, ard, bud, , yurd, dörd, ... işte yalıñken sertleşecekler bu yüzden.

Eski biçimlerini yazıyorum:
éét- "étmek, éd+", kīt- "git-, gid+", kǖt- "gütmek, güd+", āç > āçık- "acıkmak", kȫk "gök, göğ+", ārt "art, ard+", ānt "ant, and+", būt "but, bud+", āk > ākar- "ağarmak", yūrt "yurt, yurd+", tȫrt "dört", ...

Oysa beñzer olan kısa ünlülü olanlarında böyle bir durum yok:
ét, yit-, üt-, - "açmak", kök "menşe", art- "çoğalmak", kut, ak- "akmak", dürt-, ört-, ...

Uzun ünlüler Türkiye Türkçesinde bu şekilde kendini gösterir: yumuşamış olan ünsüzlerde. Ancak işte kural "bunlar ek alınca yumuşuyor değil" de, onuñ yérine "sözcükler yalıñken sert okunurlar" olmalıdır.

Buna alınmış Arapça sözcükler de dahildir: Ahmed > Ahmet, derd > dert (oysa sert sözcüğü yumuşak değil [çok ironik oldu]), hatta Fransızca sözcüklerde bile standard > standart, ...

Azerbaycan Türkçesinde bu uzun ünlülü sözcükleriñ hepsi yalıñ haldeyken yumuşamış biçimleriyle yazılırlar.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7392
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: Türkçedeki istisnalar ve sebepleri

İletigönderen birtancazin » 16 Haz 2017, 01:42

Ahmet'in evinim kapısının sarı tokmağının çivisinin girdiği deliğin içindeki kıymığın yol açtığı.... :)

Türkçede eski dönemler ile günümüzde lehçelerinde aitlik nasıl belirtilirdi....

Ahmetin iyesi olduğu evin kapısındaki sarı tokmağın çivisinin girdiği delik içindeki kıymığın yol açtığı...???

Daha önce başka konu altında geçen,
Ali Kaya'nın evi / Ali Kayan'ın evi
Ali Kaya'ya bak / Ali kayay'a bak
Ali Kaya'yı al / Ali Kayay'ı al ayrımlarının yazılmadan yapılamaması...

Zorunlu, mecbur, gerek, malı ile anlatım sorunları.

_abilmek eki ile beceri ve izin alma arasındaki anlamlarda sorun.
Benim / benim ayrımsızlığındaki sorun (o benim, iyesi olmak, kişinin kendisi olmak)

Ası ekinin acak gibi adlaştırılması ancak acak eki gibi eylemsel işlevini yitirmesi nedeniyle anlatım güçlüğü.. Gülesidim, güleceğim geldi, gülesi oldum, gülecek gibi oldum vb..
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 252

Ynt: Türkçedeki istisnalar ve sebepleri

İletigönderen birtancazin » 17 Haz 2017, 22:03

LI, LIK anlamsal işlev öküşlüğü sorunu..

Evli... Ev iyesi ya da evi olan / medeni durum
Elmalı... Elması olan / elmayla anılan yerleşim, yöre
Bilgilik... Bilgisel / ansiklobedi / bilgi yeri

Evli.. Evdeşli,
Elmalı... Elmalıca
Bilgilik... Bilgisel, genelbilgi betiği, bilgilik..

Avlık... Ava uygun, avsal / av yer
Avcılık.. İş, uğraş
Avlık.... Avlık / avlak

Başkanlık (iş) / başkanlıca (başkanın bulunduğu merkez) / başkansal (başkanla ilgili, başkana uygun)
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 252

Ynt: Türkçedeki istisnalar ve sebepleri

İletigönderen birtancazin » 17 Haz 2017, 22:10

Aitlik, sahiplik, ilgililik, benzerlik, bütüne ait parça, topluluğa dahil olma, içindeki olma, içindelik, eşi, dengi ya da ikizi olma, çakması, yapayı, taklidi olma bildirimleri.

Aitlik, iyelik... M, nin, ki
İlgililik... Sel, ce, lik
Benzerlik... Sı, msı, mtrak
Bütüne ait parça... Dam
Dahil olma, içindelik... Gin
Eşi, dengi, ikizi olma... Z, deş
Çakması, yapayı, taklidi olma... Cal, maca, ca
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 252


Dön Géñel yazışma

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Bing [Bot] ve 2 konuk

Reputation System ©'