Gönderen Konu: /+tay/  (Okunma sayısı 12966 kéz)


Takılar:

0 Üye ve 1 Konuk konuyu incelemekte.

Çevrimdışı Boraan

  • Bora KÖKSAL
  • Dil Emekçisi
  • *****
  • İleti: 1731
  • Eşey: Bey
    • Kimliği Görüntüle
    • Ulatı (e-ileti)
Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?
« Yanıt #30 : 16 Temmuz 2009, 22:59:48 »
örneğin sauna için türetilmiş ısıdam sözcüğümüz var...ayrıntılar varsa yazalım...

Çevrimdışı Gökbey

  • Gökbey ULUÇ
  • Yönetici
  • Dil Emekçisi
  • *****
  • İleti: 1594
  • Eşey: Bey
  • Türk'çe Yaşam
    • MSN Messenger - uluc@turkcesivarken.com
    • Kimliği Görüntüle
    • Göktürkçe Araştırmaları
Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?
« Yanıt #31 : 16 Temmuz 2009, 23:23:04 »
örneğin sauna için türetilmiş ısıdam sözcüğümüz var...ayrıntılar varsa yazalım...

"ısıdam", yañlış bir türetim. "ısıdamı" olması gerek.
"dam", bir ek değil, başlı başına bir sözcük.

Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com

Çevrimdışı Baturalptürk

  • Dil Emekçisi
  • *****
  • İleti: 529
  • Eşey: Bey
    • MSN Messenger - baturalpturk@hotmail.com
    • Kimliği Görüntüle
    • Ulatı (e-ileti)
Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?
« Yanıt #32 : 17 Temmuz 2009, 09:22:25 »
1. Isıdam, sauna sözcüğünün karşılığı değildir. Isıdam, "hamam,yunak" anlamındadır.

2.Isıdam, "yunak" kadar olmasa da bilinip kullanılan bir sözcük. Demek istediğim türetim denilemez.

*ıssı dam
Hamam.
Tarama Sözlüğü 1967

*[ıssı dam]
hamam. [ Derleme Sözlüğü c: 7 ]
-Sivrihisar -Eskişehir
-Niğde
-Edirne

*Sözcüğün Osmanlı döneminde de kullanıldığı belirtiliyor.

Çevrimdışı Gökbey

  • Gökbey ULUÇ
  • Yönetici
  • Dil Emekçisi
  • *****
  • İleti: 1594
  • Eşey: Bey
  • Türk'çe Yaşam
    • MSN Messenger - uluc@turkcesivarken.com
    • Kimliği Görüntüle
    • Göktürkçe Araştırmaları
Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?
« Yanıt #33 : 17 Temmuz 2009, 11:06:09 »
Isıdam demek, aşevine aşev demekle eş değerdir.

Ağızlar sözlüğüne bakındım,

ısıcak dam sözcüğü vâr, hamam añlamında. Buradı önad durumunda olduğunda sorun yok.
Isıcak dam > Sıcak dam, sıcak oda, sıcak ev

Kimi yörelerde ise yalnızca "ısıcak" deniyormuş.

Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com

Çevrimdışı Boraan

  • Bora KÖKSAL
  • Dil Emekçisi
  • *****
  • İleti: 1731
  • Eşey: Bey
    • Kimliği Görüntüle
    • Ulatı (e-ileti)
Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?
« Yanıt #34 : 18 Temmuz 2009, 08:57:30 »
sauna için de ısıcak demek daha kılgısal göründü bana

Çevrimdışı Oktay D.

  • Oktay Doğangün
  • Yönetici
  • Dil Emekçisi
  • *****
  • İleti: 4511
  • Eşey: Bey
  • "Türk demek, Türkçe demektir."
    • Kimliği Görüntüle
    • Okuğu'nuñ çevirisi için dilbilimsel bir girişim
    • Ulatı (e-ileti)
Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?
« Yanıt #35 : 18 Temmuz 2009, 16:55:04 »
sıcak < ısıcak < ısı olduğu için, demeli ikisi bir ve aynı olduğu için bu tür bir şeyin tutarlı yapıyı bozması nedeniyle karşıyım.

Sauna, sonuçta Fin hamamıdır. Hamam, Arapça "yıkanacak şey/yer" demek. Anadolu türünde bir karşılık olması açısından
yunak "hamam"
Fin yunağı "Fin hamamı"
denilmesi iyi olabilirdi.Bu arada söylemeye gerek yok belki ama yunmak "yıkanmak. temizlenmek" demek. Derleme sözlüğünde bu sözcükler geçiyor tabî.

Çevrimdışı Temirbek

  • Dil Emekçisi
  • *****
  • İleti: 1386
    • Kimliği Görüntüle
Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?
« Yanıt #36 : 20 Temmuz 2009, 15:18:27 »
otağ sözcüğü > *otay olmuş varsayalım, *yargıotağ > *yargıotay > yargıtay  ... :)

Çevrimdışı Gökbey

  • Gökbey ULUÇ
  • Yönetici
  • Dil Emekçisi
  • *****
  • İleti: 1594
  • Eşey: Bey
  • Türk'çe Yaşam
    • MSN Messenger - uluc@turkcesivarken.com
    • Kimliği Görüntüle
    • Göktürkçe Araştırmaları
Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?
« Yanıt #37 : 20 Temmuz 2009, 16:12:16 »
Ben bu dam sözünü yer adlarında kullanma fikrine pek katılamayacağım.Bizim yörede ahır yerine hayvan damı / inek damı vb. derler, aklıma ilk bu geldi okuyunca.

Belki, batan gemi şöyle kurtarılabilir :) otağ sözcüğü > *otay olmuş varsayalım, *yargıotağ > *yargıotay > yargıtay  ...

Otağ > otay > tay gibi zorlamaya gitmek uçukluk olur.  Dahası, birilerini epeyce güldürür.

hayvan damı, inek damı, yargı damı...

Benzerlikler ilgi çekici değil mi? "Ev" sözcüğü yer yapmada yetersiz kalıyor; kitapevi, mantıevi gibi türetimleri karşılasa da  yetersiz kaldığı durumlarda dam'ı kullanırız.

Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com

Çevrimdışı Oktay D.

  • Oktay Doğangün
  • Yönetici
  • Dil Emekçisi
  • *****
  • İleti: 4511
  • Eşey: Bey
  • "Türk demek, Türkçe demektir."
    • Kimliği Görüntüle
    • Okuğu'nuñ çevirisi için dilbilimsel bir girişim
    • Ulatı (e-ileti)
Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?
« Yanıt #38 : 20 Temmuz 2009, 21:10:37 »
...
Bence, kurultay sözcüğündeki +tay Kıpçak lehçelerindeki adlardan eylem yapan +DA- (bizdeki +lA-) ile yer adları yapan +Ak bileşimi...Tarıglak örneğindeki gibi ? > tarıglag > tarığlağ > tarla... Bu sözcük *tarlay da olabilirdi, beg > bey gibi örnekler var elimizde.

Meselâ Kırgızcada sakla- eylemi sakta- biçiminde söylenir, kural "topluluk, meclis" > *kuralda- "meclis olmak, meclis toplamak" eylemi varmış belli ki "meclis toplanan yer" *kuraldak olur bu durumda > *kuraldag > *kuralday dönüşümü olmuş olabilir.

Başka bir iletimde Tuva Türkçesinde huralda- "toplanmak" ve huraldaa "kurultay" sözcüklerinin varlığından söz ettiydim zaten. Bizdeki +lA- eki Tuvacada +dA-/+nA-/+tA- olmuştur. Ancak bu ses dönüşümü bizim bazı yörelerde Kıpçak etkisiyle gelmiştir. Özellikle /n/leşme çok çok yaygındır: annamak "anlamak", onnar "onlar", ...

Çevrimdışı Tansık

  • Dil Emekçisi
  • *****
  • İleti: 583
    • Kimliği Görüntüle
    • Ulatı (e-ileti)
Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?
« Yanıt #39 : 14 Ağustos 2010, 18:06:21 »
Yer isimleri meydana getirmede kullandığımız bu güzel sözcüklerin arasına, dilimize varsıllık kazandırması amacıyla ''ocak''ı da eklemeliyiz diye düşünüyorum.
Doğrusu, ''çay ocağı, sağlık ocağı, baba ocağı, peygamber ocağı'' deyişlerinde yaşayan bir sözcük. Biz kullanım alanını yaygınlaştırmalıyız.

Çevrimdışı Kuşhan

  • Türkçe Göñüllüsü
  • **
  • İleti: 489
  • Eşey: Bey
    • Kimliği Görüntüle
Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?
« Yanıt #40 : 15 Ağustos 2010, 00:44:40 »
Bu tay ekinin Moğolca olduğuna tanısını nereden koydunuz? Bilimsel bir kaynağı var mıdır? Benim bildiğim, kurultay sözcüğü Göktürklerde de kullanılan bir sözcük olduğu. Kurultay'ın öbür bir adı olan toy, kurultaydaki tay olamaz mı? Kurulmuş olan tay gibi kurul-toy, oradan da ilk hece dışında O olmadığı için kurultay...

Çevrimdışı Toygun

  • Genel Sorumlu
  • Dil Emekçisi
  • *****
  • İleti: 4723
    • Kimliği Görüntüle
Ynt: /+DAy/ eki
« Yanıt #41 : 20 Ekim 2010, 01:50:17 »
-tey eki Türkçe ise bu ek adlara mı gelir, eylemlere mi? -Tey kullanarak türettiğimiz sözcüklerde pek öyle bir ayrım yaptığımız söylenemez. Sayıştay, danıştay, kamutay, yargıtay... Bu ek Türkçe ise bu ekin gerçekte -dey biçiminde olması sayış ve danış köklerine gelince sayıştay, danıştay gibi sertleşmesi doğalken kamu, yargı, bilim köklerine gelince kamuday, yargıday, bilimdey olması gerekmez mi? Öteki türlü silgi, duygu, yazgı yerine silki, duyku, yazkı demiş gibi olmaz mıyız? -Tey eki -sel, -sal gibi yaygınlaşabilse idi kullanımını savunurdum ama şimdi çekimserim ve bu ekin kökeni, kullanılışı hakkında adam gibi bir açıklama yapmamız gerek. -tey eki kullanılarak tutunmuş sözcüklerin bir sorun oluşturacağını düşünmüyorum ama yeni sözcükler türetmek için kullanılacaksa bu ek ciddi bir açıklamaya gereksinimimiz var.

Bir de tay ı bir ek olarak değil de bir sözcük olarak alma durumu olabilir.

tay

Yan, taraf: Siz o tayda mı oturuyorsunuz bu tayda mı? [ Derleme Sözlüğü c: 10 ]

Kerkük

Tay sözcüğünün bu yan, taraf anlamını genişleterek bu sözcüğe yer anlamı katarsak yargıtay(yargıyeri), bilimtay(bilim yeri) olur. Pek içime sinen bir açıklama değil bu.

Ek de olsa, sözcük de olsa sonu -tay ile biten sözcüklere alışabilmemiz çok zor değil gibi. Orhan Güdül Kutalmış'ın adlar sözlüğünde sonu tay ile biten sayısız ad var. Abatay, Abıtay, Acartay, Acatay, Acuntay, Ağatay, Ağıtay, Akatay, Aktay, Alatay, Alptay...
BTS : Büyük Türkçe Sözlük(TDK)
DDTS : Dil Derneği Türkçe Sözlük
DDYTS : Dil Derneği Yazın Terimleri Sözlüğü
DLT : Divânu Lügati't-Türk
GTS : Güncel Türkçe Sözlük
İPOTS : İsmail Parlatır'ın Osmanlı Türkçesi Sözlüğü
OTKK : Osmanlıcadan Türkçeye Karşılıklar Kılavuzu
ÖTS : Ali Püsküllüoğlu'nun Öz Türkçe Sözlüğü
TİKÇ : (Karahanlı dönemindeki) Türkçe İlk Kur'an Çevirisi
TTAS : Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü
ÜTTS : Ülker Tıp Terimleri Sözlüğü
YTS : Yeni Tarama Sözlüğü

Çevrimdışı bensay

  • Dil Emekçisi
  • *****
  • İleti: 1719
  • Eşey: Bey
    • MSN Messenger - m.bagci67@hotmail.com
    • Kimliği Görüntüle
    • gelgelturkce
    • Ulatı (e-ileti)
Ynt: /+DAy/ eki
« Yanıt #42 : 21 Ekim 2010, 00:08:33 »
Bu konuda sayın  S. Ülker'den görüş alabilirsin, kimi öbür konularda olduğu gibi, burada bizlerle paylaşırsın.
www.gelgelturkce.blogcu.com
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.

Çevrimdışı Toygun

  • Genel Sorumlu
  • Dil Emekçisi
  • *****
  • İleti: 4723
    • Kimliği Görüntüle
Ynt: /+DAy/ eki
« Yanıt #43 : 22 Ekim 2010, 02:50:57 »
Bu konuda sayın  S. Ülker'den görüş alabilirsin, kimi öbür konularda olduğu gibi, burada bizlerle paylaşırsın.

"Tay soneki kurultayın sonundaki tay ekinden örneksenerek kullanılmıştır. Ancak kurultay sözünün Moğolca bir alıntı olduğu da ileri sürülmüştür. Bu görüşü sakıntıyla karşılıyorum. Tay ekinin Türkçe olabileceğini düşünüyorum. Bu eke sahip çıkarken Moğolcanın Türkçenin en yakın akrabası olduğunu da göz önünde bulunduruyorum .Ancak Türkçede -tey diye bir sonek yoktur. Ahmet Ercan'ın uydurmasıdır. Mantığı madem ki daş eki ince ünlülerin sonuna gelince deş oluyor tay da tey olsundur. Ancak doğru bir yaklaşım değildir. tay soneki daya da dönüşmez. tay sonekiyle biten tutunmuş türetiler içerisinde ince ünlülü yoktur. Tutunmamışlar içerisinde vardır. Bunlar Ataç'ın akademi anlamında önerdiği bilimtay ile Arın Engin'in üniversite anlamında önerdiği bilgitaydır. Her iki öneride de görüldüğü gibi tay denmiştir. Bunlardan ikincisini ben kullanıyorum. Akademiyeyse uzokul diyorum."

 Süreyya Ülker
BTS : Büyük Türkçe Sözlük(TDK)
DDTS : Dil Derneği Türkçe Sözlük
DDYTS : Dil Derneği Yazın Terimleri Sözlüğü
DLT : Divânu Lügati't-Türk
GTS : Güncel Türkçe Sözlük
İPOTS : İsmail Parlatır'ın Osmanlı Türkçesi Sözlüğü
OTKK : Osmanlıcadan Türkçeye Karşılıklar Kılavuzu
ÖTS : Ali Püsküllüoğlu'nun Öz Türkçe Sözlüğü
TİKÇ : (Karahanlı dönemindeki) Türkçe İlk Kur'an Çevirisi
TTAS : Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü
ÜTTS : Ülker Tıp Terimleri Sözlüğü
YTS : Yeni Tarama Sözlüğü

Çevrimdışı bensay

  • Dil Emekçisi
  • *****
  • İleti: 1719
  • Eşey: Bey
    • MSN Messenger - m.bagci67@hotmail.com
    • Kimliği Görüntüle
    • gelgelturkce
    • Ulatı (e-ileti)
Ynt: /+DAy/ eki
« Yanıt #44 : 22 Ekim 2010, 09:57:02 »
sağ ol
www.gelgelturkce.blogcu.com
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.