|
Bet: [1] 2
|
 |
|
Gönderen
|
Konu: Turfan yazmalarında Türk âbecesi (Okunma Sayısı 1178 kez)
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Oktay D.
Oktay Doğangün
Dil Emekçisi
 Çevrimdışı
Cinsiyet: 
İleti Sayısı: 983
"Türk demek, Türkçe demektir."
|
Sağ betteki Özgün biçimleri (Damgalar)[damga]ye m e : ba u : as :[/damga] [damga]ag : nc ek : ö z en[/damga] [damga]m i es el er : ye i er[/damga] [damga]: a al ag : ba o al o as[/damga] [damga]ag al i : o an a m a[/damga] [damga]z : ka al ar :[/damga] [damga]ye m e : ya o al at o z[/damga] [damga]u ag : ö eg ü eg el i :[/damga] [damga]er : nc a : te i m es[/damga] [damga]: m : : : ya o al at o z[/damga] [damga]u ag : ka al at i : er[/damga] Olası Okunuş.Yeme bu (x)sxg ençik özenmişler yér alıg boluşgalı onamaz kalır yeme yultuzug ögügeli er ança témiş (x)mxx yultuzug kaltı erxx ... Olası Çevrisi.Ve bu (  ) ençik özenmişler yer alıp oluşalı onamaz kalır Ve yıldızı öğüğeli er (adam) öyle demiş yıldızı kaldı erek(?)
|
|
|
|
|
Üye
|
Bu kişi, Türk abecesinde geñizcil n sesini veren ñ harfiniñ olması gerektiğini;
Göktürk damgalarınıñ ve Osmanlı/Arap harfleriniñ okullarda ekin bilgisi olarak öğretilmesi gerektiğini dü?şünüyor.
Bu kişi, Ana Türkçedeki birincil uzun ünlüleriñ Türkçede de korunduğunu savunuyor.[/size
|
|
|
|
|
Gökbey
Gökbey ULUÇ
Yönetici
Çevrimdışı
Cinsiyet:
İleti Sayısı: 951
Türk'çe Yaşam
|
İlk yaprak, sağ bet üzerine;
[damga]ey m a : ab u : as a ag : nc ek : ü z en m i sh el er : ey i er : a al ag : ab o al o sh ag al i : o an a m a z : ak al ar[/damga]
yeme bu saag ençek özenmişler. yir aalıg boluşgalı onamaz kalır.
Yine bu bekçi köpek yavrusu sağırlaşmış. Yer kötü olunca iyileşmez.
[damga]ey m a : ay u al at o z u ag : ö eg ö eg el i : er : nc a : et i m i sh : m en : ay u al at u z u ag : ak al at i : er ek el eg[/damga]
yeme yultuzlug ögügli er ança timiş men yultuzug kaltı ereklig...
Yine yıldız damgalı keçileri olan çobana şöyle dedim; yıldızlılar kaldı, amacın...
Sözlük
yeme : (yime) yine
saag : (sak) uyanık, nöbetçi (bekçi añlamını ben verdim)
ençek : köpek yavrusu (derleme sözlüğü)
öz : sağır (DLT'de daha bir çok añlam var)
yir : yer
aalıg : herşeyin kötüsü (DLT : alığ)
onamaz : onamak, onarmak, düzeltmek, iyileştirmek
yultuzlug : yıldızlı, yıldızı olan, yıldız damgalı
ögügli : öküklü, ökükü olan (ökük: keçi)
er : adam, er (çoban añlamını ben verdim)
ança : şöyle
erek : amaç
|
|
|
|
|
Üye
|
|
|
|
Oktay D.
Oktay Doğangün
Dil Emekçisi
Çevrimdışı
Cinsiyet:
İleti Sayısı: 983
"Türk demek, Türkçe demektir."
|
Öncelikle sözcükleri Derleme Sözlüğü gibi geç ve dar kapsamlı bir kaynağa göre aŋlamlandırmak çok sakıncalı. Eŋ geç zamanlı olanı DLT olmalı. Irk Bitig ve Orkun gibi yazma ve yazıtlarla desteklemek de eŋ iyisidir.
Dilbilgisi yapısını da iyi kavramak gerek. Örŋeğin Eski Türkçede -geli/-galı eki vardır, bugünkü -erek/-arak gibi. Burada o kullanılmış iki yerde: ögügeli (öğerek) ve boluşgalı (oluşarak, ola ola).
Ayrıca 3. kişi iyelik eki Eski Türkçede +Xg olur: yultuzug (onun yıldızı).
"erek" soŋradan türetimdir, sözcük erk olmalı.
[damga]ey m a : ab u : as a ag : nc ek : ü z en m i sh el er : ey i er : a al ag : ab o al o sh ag al i : o an a m a z : ak al ar[/damga]
yeme bo saag ençek üznemişler. yér aalıg buluşgalı onamaz kalır.
Çeviri: Ve/hattâ bu sağ yavru incitmişler. Yer kötü olarak (ola ola, oluşarak) iyileşmez kalır.
[damga]ey m a : ay u al at o z u ag : ö eg ö eg el i : er : nc a : et i m i sh : m en : ay u al at u z u ag : ak al at i : er ek el eg[/damga]
yeme yultuzug ögügeli er ança témiş men yutuzug kaltı erklig ...
Çeviri: Ve/hattâ yıldızı yücelteli (yücelterek) adama öyle dedim. (onuŋ) yıldızı kaldı, güçlü ...
Sözlükçe
yeme: ve, dahi, hattâ (DLT)
saag: sağlıklı (DLT, Irk Bitig)
ençek : yavru (DLT)
üzne- : yıpratmak (DLT)
yér : yer (DLT, Orkun, Irk Bitig)
aalıg : fenâ (DLT)
ona- : iyileşmek (DLT)
yultuz : yıldız (DLT, Irk Bitig)
ög- : yüceltmek, anmak (DLT)
er : adam, er (DLT, Irk Bitig, Orkun)
ança : öyle, böyle (DLT, Irk Bitig, Orkun)
erk : güç (DLT, Irk Bitig, Orkun)
|
|
|
|
|
Üye
|
Bu kişi, Türk abecesinde geñizcil n sesini veren ñ harfiniñ olması gerektiğini;
Göktürk damgalarınıñ ve Osmanlı/Arap harfleriniñ okullarda ekin bilgisi olarak öğretilmesi gerektiğini dü?şünüyor.
Bu kişi, Ana Türkçedeki birincil uzun ünlüleriñ Türkçede de korunduğunu savunuyor.[/size
|
|
|
Oktay D.
Oktay Doğangün
Dil Emekçisi
Çevrimdışı
Cinsiyet:
İleti Sayısı: 983
"Türk demek, Türkçe demektir."
|
İkinci resimdeki sırasıyla 1. ve 2. bet: [orkun]en : as a ak i an at i : ye m a : a ny i ag : ka i al nc al ag : as m an u : en a : ya ab al ak : c o al ab u : as a ak i an at i : ab ar c a : ö eg : : : i en te i : ek[/orkun] ..n sakıntı[1] yeme anyıg[]2 kılınçlıg[3] (a)şam(a)nu[4] ene[5] yablak[6] Çulbu[7] sakıntı barça[8] ög[9]...inti k...Çeviri: ..n düşündü[1] ve "anyıg"[2] ahlâklı[3] "aşamanu"[4] "ene"[5] kötü[6] Çulbu[7] düşündü bütün[8] düşünce[9] ...indi[orkun]i ke e : as ab i an : ü c es m i es el er : ye m e : be i er i : nc a : te i m i es : m en : ka u al u al a ad u ak u m : ka a m ag ad a : er ek el eg : ya u al ta u z : er m i es : ye m e : i ek i en te i : er : nc a : te i m i es : ka[/orkun] ...ike sabın[10] öçeşmişler[11] yeme biri ança témiş men kululadukum[12] kamagda erklig yultuz ermiş yeme ikinti[13] er ança témiş[14] k...Çeviri: ...ike sözü[10] yarış etmişler[11] ve biri şöyle temiş ben kulluk ettim[12] herşeyden güçlü yıldız imiş ve ikinci[13] adam şöyle demiş[14] k...Dipçe[1] sakıntı diye yazıyor, Uygurlarda di'li geçmiş zaman eki -tI biçiminde. "sakınmak" sözcüğü "düşünmek, dikkatlice düşünmek" demek: "sakındı" diyor. [2] "anyıg" nedir hiç bilmiyorum, şu ânda elimde çok kaynak yok (il dışındayım). Bilen beri gelsin. [3] "kılınç", kişilik ahlâk huy vs demek. Buradaki +lXg eki bugünkü +li/+lı eki olmuş. "ahlâklı, kişilikli" diyor. [4] "(a)şam(a)nu" diye okuma girişiminde bulundum. Bilen beri gelsin. [5] "ene", belki bir akrabalık adı? [6] yablak Uygurcada "kötü" demek. yablamak ise kötü davranmak demek. Bugün sık görülen l>ş ve b>v dönüşümüyle yavşak ve yavşamak. [7] Çulbu diye okudum, sanırım özel bir ad. [8] barça Eski Türkçede "tüm, bütün" demek. baar "var" sözcüğünden gelir, "varca" (tersi yokça olurdu  ) [9] ög "düşünce" < ö- "düşünmek". Olasıca bu sözcükten soŋra iki nokta imi (sözcük ayırıcı) var ama sadece öngörü. [10] sabın sözcüğündeki +Xn eki bugünkü i durum ekidir. sab sözcüğü "söz, iddia" aŋlamına gelir: sözü olarak çevrilir. [11] /öçeşmişler/ diye okudum, sadece bu DLT'de geçiyordu ve aŋlamlı oldu. Olası diğer okunuşlar: /üçüşmişler, /öçüşmişler/, /üçeşmişler/. Olasılıkla öç "öc" sözcüğünden öçe- "öç almak" eyleminiŋ işteş çatılı biçimidir. [12] kululadukum yazılmış ama sanırım burada yazım yaŋlışı var kulladukum "kulladığım" olmalı diye düşündüm. Buradaki -duk- eki Eski Türkçede bir tür geçmiş zaman ekidir, bugün sadece yan tümcelerde geçer: "men bardukum" (ben vardım). [13] ikinti sözcüğü Eski Uygurlada ikinci demektir. Irg Bitig'te de öyle geçer. Sayı yapıcı ek, -XnçI yerine -XntI biçimindedir. [14] témiş diye okudum ama orada i ile yazıyor. Bunuŋ nedeni kapalı e sesiniŋ damgalarda i ile aynı damga kullanılarak gösterilmesidir. Orkun ve Irk Bitig'te de böyledir. Sözlükçesakın-: düşünmek (DLT, Irk Bitig) anyıg: ? kılınç: ahlâk, kişilik, huy (DLT). (a)şam(a)nu: ? ene: ? yablak: kötü (DLT, Irk Bitig) Çulbu: özel ad olmalı. barça: tüm, bütün, varca (DLT, Irk Bitig) ög: düşünce (DLT, Irk Bitig) sab: sav, söz. (DLT, Orkun, Irk Bitig) öçeş-: yarış etmek (DLT) yeme: ve, hattâ (DLT, Irk Bitig) ança: şöyle, öyle (Orkun, DLT, Irk Bitig) té-: demek (Orkun, DLT, Irk Bitig) men: ben *kulla- : kulluk etmek, kullamak (Orkun, DLT, Irk Bitig). kamag/kamug : tüm, bütün, her şey, kamu (Orkun, DLT, Irk Bitig). erklig: erkli, güçlü (Orkun, DLT, Irk Bitig). ikinti: ikinci (Orkun, DLT, Irk Bitig). er: adam, kişi (Orkun, DLT, Irk Bitig). |
|
|
|
|
Üye
|
Bu kişi, Türk abecesinde geñizcil n sesini veren ñ harfiniñ olması gerektiğini;
Göktürk damgalarınıñ ve Osmanlı/Arap harfleriniñ okullarda ekin bilgisi olarak öğretilmesi gerektiğini dü?şünüyor.
Bu kişi, Ana Türkçedeki birincil uzun ünlüleriñ Türkçede de korunduğunu savunuyor.[/size
|
|
|
Gökbey
Gökbey ULUÇ
Yönetici
Çevrimdışı
Cinsiyet:
İleti Sayısı: 951
Türk'çe Yaşam
|
[2] "anyıg" nedir hiç bilmiyorum, şu ânda elimde çok kaynak yok (il dışındayım). Bilen beri gelsin. Orkun yazıtlarında anyıg- : kormak, Irk Bitig'de ise ayın- : korkmaAnçıp yazmada eylem değil ad olması gerek. Büyük olasılık da anyıg : korku olacak. [4] "(a)şam(a)nu" diye okuma girişiminde bulundum. Bilen beri gelsin. Şamanu > şamanı diye okumuştum. Oysa, şaman sözcüğü 1930'lı yıllarda dile girdi. Öncesinde kam diyorduk. Öyle ise aşamanu oluyor. Bence, bir tanım, önad olmalı, aşama ile ilgisi var mı düşünülebilir. ...düşündü yine; korku, güzel huylu birine ne kötüdür. Çolbu düşündü, bütün .... Birine yerine, bir önad (sıfat), tanım gelirse olur. [5] "ene", belki bir akrabalık adı? Sözcüğün "ne" olması gerekiyor. ne yablak : ne kötü[7] Çulbu diye okudum, sanırım özel bir ad. Kesinlikle bir kişi adı. Özne olması gerekiyor. Bunun dışında kökeni hakkında kesin bilgimiz yok. Çol, çolak, çöl ile ilişki kuramadık. |
|
|
|
|
Üye
|
|
|
|
Gökbey
Gökbey ULUÇ
Yönetici
Çevrimdışı
Cinsiyet:
İleti Sayısı: 951
Türk'çe Yaşam
|
[orkun]ey m e : ab u : as a ag : nç ek : ö z en m i es el er : ey i er : a al ag : ab u al u as ag al i : o an m a z : ak al ar : ey m e : ay u al at u z u ag : ö eg ö eg el i : er : nç a : et i m i es : m en : ay u al at u z ag : ak al at i : er ek el eg : : : : i m i : :[/orkun]
[orkun]a z u : at u u at u ak : as u ab : er es er : u p a ay i an : a z u : i et m i es : ay ar a at m i as : at a at ag al ag : a as : er es er : ay as a ay i en : ey m e : : : i : :[/orkun]
[orkun]en : as a ak i an at i : ye m a : a ny i ag : ka i al nc al ag : as m an u : en a : ya ab al ak : c o al ab u : as a ak i an at i : ab ar c a : et eg : : : i en te i : ek[/orkun]
[orkun]i ke e : as ab i an : ü c es m i es el er : ye m e : be i er i : nc a : te i m i es : m en : ka u al u al a ad u ak u m : ka a m ag ad a : er ek el eg : ya u al ta u z : er m i es : ye m e : i ek i en te i : er : nc a : te i m i es : ka[/orkun]
Çeviri
yeme[1] bu[2] sag[3] ençek[4] üznemişler[5] yir[6] alıg[7] boluşgalı[8] onamaz[9] kalır[10]
yeme[11] yultuzug[12] ögügeli[13] er[14] ança[15] timiş[16] men[17] yultuzug[18] kaltı[19] erklig[20] ....imi[21]
azu[22] tuutuk[23] sub[24] erser[25] opayın[26] azu[27] itmiş[28] yaratmış[29] tatıglıg[30] aş[31] erser[32] yaşayin[33] yeme[34] ...i[35]..
...en[36] sakıntı[37] yeme[38] anyıg[39] kılınçlıg[40] şamnu[41] ne[42] yablak[43] çolbu[44] sakıntı[45] barça[46] teg...inti[47]... ek[48]...
...ike[49] sabın[50] öçeşmişler[51] yeme[52] biri[53] ança[54] timiş[55] men[56] kululadukum[57] kamagda[58] erklig[59] yultuz[60] ermiş[61] yeme[62] ikinti[63] er[64] ança[65] timiş[66] ak[67]...
Günümüz Türkçesi
Ve bu sağ yavru söz dinlememişler. Yer kötü olarak iyileşmez kalır.
Ve yıldızı yücelterek adam şöyle demiş, yıldızı kaldı, güçlü... ...imi...
Ve tutuk su ise, içeyim. Ve düzenlemiş, yaratmış. tatlı aş ise saklayayım. Ve ... i ...
...n düşündü. Ve korkunç fenâ huylu Şamnu ne kötü (diye) Çolbu, düşündü. Bütün gibi ...inti ek...
...ike sözü yarıştırmışlar. Ve biri şöyle demiş, ben kulluk ettim. Herşeyde güçlü yıldızmış. Ve ikinci adam şöyle demiş; ak...seke
Yorumlama (Tefsir)
Yine bu çocuklar söz dinlememişler. Yer kötü olunca, iyileşmez tabii.
Sonra bir gün, yıldızı göstererek adama şöyle dedim; yıldızı kaldı, güçlü ...
Hattâ, soğuk su varsa içeyim. Düzenlemiş, yaratmış. Lezzetli aş varsa saklayayım. Ve...
Eskiden kişiler, suyu soğuk tutmak için kilden yapılma testiler kullanırlardı. Suyu bu testi içinde tutmak, bekletmek gerekiyordu. "Tutuk su" kavramı bununla ilişkili olabilir. Bekletilmiş, tutulmuş su, soğuk olur.
Korkunç ve fenâ huylu Şamnu ne kötüdür diye Çolbu düşündü, bütün .......
Şamnu adlı bir tinden (ruhtan) söz ediyor.
Karşılıklı söz atışmasına girmişler. İçlerinden biri şöyle demiş, ben kulluk ettim. Herşeyde güçlü olan Yıldızmış. İkinci adam ise şöyle yanıt vermiş, .....
Açıklamalar - Sözlük
[1] yeme : ve, dahi, hattâ (DLT), yime (OY) - sözcük soñundaki silik damga /a/dır.
[2] bu : bu (DLT, IB, OY) - /u/ damgası ile /:/ damgaları bitişik gibi durup /m/ damgasınına andırmakta olsa da ayrı oldukları kesindir.
[3] sag : sağ (DLT) - yırtık kısımdaki damga /a/dır.
[4] ençek : yavru
[5] üznemişler : üzne-, söz dinleme (DLT)
[6] yir : yer (DLT, IB, OY) - silik damga /r/dir.
[7] alıg : kötü, fenâ (DLT)
[8] boluşgalı : boluş- > oluş- (DLT, IB, OY). "olarak"
[9] onamaz : iyileşmez (DLT)
[10] kalır : kalır (DLT, IB, OY)
[11] yeme : bkz. [1]
[12] yultuzug : yıldızı (DLT, IB) - silik damga /z/dir.
[13] ögügeli : ög- > yüceltme, anma (DLT). "öğerek"
[14] er : er, adam (DLT, IB, OY)
[15] ança : öyle, böyle (DLT, IB, OY)
[16] timiş : demiş (DLT, IB, OY)
[17] men : ben (DLT, IB, OY) - silik damga /n/dir.
[18] yultuzug : bkz. [12] - silik damga /u/dur.
[19] kaltı : kaldı (DLT, IB, OY)
[20] erklig : erkli, güçlü (DLT, IB, OY) - sözcük sonundaki silik damga /l/, sonrasında gelen de kesinlikle /g/ damgası olmalıdır.
[21] ...imi : eksik damgalar yüzünden añlamlı sözcük çıkarılamadı.
[22] azu : veya, yahut (DLT, OY)
[23] tootuk : tutuk (DLT,OY)
[24] sub : su (IB, OY)
[25] erser : ise (DLT, IB, OY)
[26] opayın : yutayım, içeyim.
[27] azu : bkz. [22]
[28] itmiş : düzenlemiş (DLT, IB, OY)
[29] yaratmış : yaratmış (DLT, IB, OY) - silik damga /a/dır.
[30] tatıglıg : tatlı, lezzetli (DLT)
[31] aş : aş, yemek (DLT, OY)
[32] erser bkz. [25] - silik damga /r/dir.
[33] yaşayin : gizleyeyim, saklayayım (DLT, IB, OY) - Sözcük başındaki /y/ olmalıdır. Sözcük sonundaki ince n, yazım yañlışı olmalıdır. Uygurcada birinci tekil kişi buyrum kipi -ayın/-eyin
[34] yeme : bkz. [1] - silik damga /y/dir. Sözcük sonunda ise /e/ damgası bulunmaktadır. Ortadaki yitik damganın /m/ olmaktan başka çaresi yok.
[35] .ki.. : eksik damgalar yüzünden añlamlı sözcük çıkarılamadı.
[36] en : sözcüğüŋ öncesi önceki sayfada olmalı.
[37] sakıntı : Uygurlarda di'li geçmiş zaman eki -tI biçiminde. "sakınmak" sözcüğü "düşünmek, dikkatlice düşünmek" demek: "sakındı" diyor. sakın- : düşünmek (IB, OY)
[38] yeme : bkz. [1]
[39] anyıg- : korkutma, any- : korkma (OY), ayın- : korkmak (IB)
[40] kılınçlıg : iş, amel, ahlâk, minez, huy, fena huy, kadın naz ve kırışması (DLT)
[41] Şamnu : Kişi adı. Bir tin (ruh) adı olabilir.
[42] ne : ne (DLT, IB, OY)
[43] yablak : kötü (IB, OY) - ortadaki eksik damga kesinlikle /l/ olmalıdır.
[44] Çolbu : Kişi adı. Tümce geñeline bakıldığında özne görevindedir. Kökeni, Türkçe ile ilişkilendirilememiştir.
[45] sakıntı : bkz. [37]
[46] barça : bütün, tüm (DLT)
[47] teg..inti : eksik damgalar yüzünden añlamlı sözcük çıkarılamadı.
[48] ek... : eksik damgalar yüzünden añlamlı sözcük çıkarılamadı.
[49] .ike : eksik damgalar yüzünden añlamlı sözcük çıkarılamadı.
[50] sabın : sav, iddia, söz (IB, OY) sabın sözcüğündeki +Xn eki bugünkü i durum ekidir. sab sözcüğü "söz, iddia" añlamına gelir: "sözü" olarak çevrilir.
[51] öçeşmişler : yarıştırmak, yarıştırmışlar (DLT). Olasılıkla öç "öc" sözcüğünden öçe- "öç almak" eyleminiñ işteş çatılı biçimidir.
[52] yeme : bkz. [1]
[53] biri : biri, kişi, fert
[54] ança : bkz. [15]
[55] timiş : demiş (DLT, IB, OY)
[56] men : bkz. [17]
[57] kululadukum : Yazım yañlışı var kulladukum "kulladığım" olmalı gerekiyor. Buradaki -duk- eki Eski Türkçede bir tür geçmiş zaman ekidir, bugün yalnızca yan tümcelerde geçer: "men bardukum" (ben vardım).
[58] kamagda : herşeyde (IB)
[59] erklig : bkz. [20]
[60] yultuz : bkz. [12]
[61] ermiş : imiş (DLT, IB, OY)
[62] yeme : bkz. [1]
[63] ikinti : ikinci (IB) - silik damga /n/dir.
[64] er : bkz. [14]
[65] ança : bkz. [15]
[66] timiş : bkz. [16] - silik damga /m/dir.
[67] ak... : eksik damgalar yüzünden añlamlı sözcük çıkarılamadı.
Kısaltmalar
DLT : Divân-ı Lügat'it Türk
IB : Irk Bitig
OY : Orkun Yazıtları
Kaynakça
Kaşgarlı Mahmut, Divân-ı Lügat'it Türk
Talât Tekin, Eski Uygurca Fal Kitabı Irk Bitig
Muharrem Ergin, Orhun Abideleri
|
|
|
|
|
Üye
|
|
|
|
|
|
|
Bet: [1] 2
|
|
|
|
|
goruntu11.png