Türkçesi Varken yérliğinde néler var?

Topluluklarınıñ adı: Mütləqə İnam [3] “Mutlağa İnanç” Bir düşünsel akımı sürdürüyorlar. Tözü, 32 yıl önce Ruslarıñ egemenliğinde atılmış. Birkaç kez kapatılmış ancak engellere karşın varlığını korumuş, bugün ise açıkça çalışmalarını sürdürmekte, bétiklerini olası her bétikçi de görebilme olanağı sunmaktadırlar.

Gaspıralı İsmail Bey: Dilde Birlik ve Türklük Bilinci (Şuuru) Yazan: Necip HABLEMİTOĞLU 19. Yüzyılın sonlarına doğru Türk Dünyası, uygar (medeni) Avrupa ülkeleri ile kıyaslandığında, hemen her alanda oldukça geri durumdaydı. Bu geriliğin nedenleri ve çözümü üzerine kafa yoran Türk aydınları, “ceditçi” azu (yani) yenilikçi, aydınlanmacı bir düzlemde (platformda) yeralmışlardı. Karşılarında ise, mevcut durumu korumadan (muhafazadan), [...]

Dilimiziñ şöyle bir özelliği var; c, ğ, j, l, m, n, r, z sesleriyle başlayan öz sözcük olamaz. Bunuñ nedeni; bu sesleriñ Türk diline soñradan katılmış olmalarıdır. Latin damgalarında /ç/ sesi /c/ ‘den soñra gelmektedir. Bunuñ yanısıra /c/ damgasınıñ altına eklenen çentik ile simgelenmektedir. Böyle olması, /ç/’niñ soñradan türemiş bir ses gibi algılanmasına neden oluyor. [...]

Yaylı çalgı denince usumuza öncelikle keman gelir. Batıdan gelip, ilkel bir yaylı çalgı olan kemençenin büyük ölçüde yerini alan bu çalgının geçmişimizde kökü olmadığından eski kaynaklarda geçen bir Türkçe adı yoktur. Keman sözü Farsça olup özleyin yay anlamına gelir. Tokat’taki Karaçay göçmenleri kemana da kemençeye de kılkobuz demektedirler (4). Buradaki kıl sözü tel anlamında olup, [...]

Mırınla ilgili önemli bir kavram şarkıdır. Uyumlu, ezgili insan sesleri dizisi olarak tanımlanır (16). Genel kanı Arapçada doğu anlamına gelen şark sözünün türevi olan şarkî niteminden bozma olduğu yolundadır (1). Gazimihal ise bu sözün Türkçe çağırmak eyleminden türeyen çağırgı sözünden bozma olduğu kanısındadır (11). Eski Türkçede bu anlamda kullanılan yır sözü (6) günümüze ır biçiminde [...]

Doğu Türküstanın (Uyğurların yaşadığı özərk ölkə) Turfan elində Alman araşdırmacılar bir tapınaqda əl yazmaları olduğunu necə olursa öyrənirlər. Oranın sorumlusu rahib onları vermək istəməyibdir. Çox uzun sürən bazarlıq sonucunda isə Almanlara əl yazmalarının gizlədildiyi sandıqları veribdilər. [...]

Türkçe sözlükte boru sözü “1) Bir yerden başka bir yere sıvı, gaz gibi akışkanları iletmeye yarayan çeşitli uzunluk ve çapta olabilen boş silindir. 2) Perdesiz, pes ses veren, basit üflemeli çalgı” biçiminde tanımlanmıştır (13). Boru sözü eski Türkçede borga (24), borgu (24), borguy (6) biçimlerinde, sözcüğün bugünkü ikinci anlamını karşılamak üzere geçmektedir. Bir de Divan’ın [...]

İlkokula giden oğlum flüt öğrencesi alıyordu.Flütünden söz ettikçe ben de bunun Türkçesinin kaval olduğunu söylüyordum. Öğretmeni flütle kavalın ayrı çalgılar olduğunu söylemiş. Bunun üzerine konuyu araştırma gereğini duydum. Flüt sözü Fransızca flûte’ten bozma (1, 27). Fransızca flûte’un kökeniyse Latince flabeolum’a dayanıyor (46). Sözcüğün İtalyancası flauto olup, bu söz de dilimize flavta biçiminde girmiş. Sözcüğün İngilizcesi [...]

Kaz Dağlarına gezmeye giden Işık Tekin beyden bir ileti aldım. İletisinde ilginç yazılar gördüğünü, bunları da araştırınca Türk damgalarına çok benzettiğini söylemişti. Ben de heyecanla o bedizleri görmek istediğimi bildirdim, kendisinden tezlikle göndermesini diledim. Gönderince de şöyle bir baktım ulayı aşağıdakı sonuçları çıkardım. [...]

Fransızca musiqueten bozma müzik sözü ünlü mırınbilimci (müzikolog) Oransay’ca Divan’da geçen küğ sözüyle karşılanmıştır (19). Bilgisunarda yaptığımız araştırmada Türkçe yanlısı kimi mırın ağellerinin bu sözü bu anlamda kullandıklarını gördük. Fransızca musique Latince musicadan, Latince musica Yunanca mousikeden, o da esin ecesi anlamına gelen Mousa’dan bozmadır (43, 46). Almancada Musik (26), İngilizcede music (24) biçimindedir. Yunanca [...]