Kişisel Türentiler (neolojizm) Sözlükçüğü Daha béğeni yapılmamış.

Aşağıda yad karşılıklarıyla dizelgelenmiş öz Türkçe iki yüz elli söz(cük), benim on dört-yıllık öz-Türkçeciliğimin ürünlerinin bir bölümüdür ya da seçkisidir. Dile bireyin katkısı da “yaşamsal” önem taşıdığından, bıkıp usanmaksızın, yılmayarak – daha çok – kimsenin şu ya da bu nedenle özleştirmediği – türlü alanlara değgin − yad söz(cük)leri özleştirdim. Gösterişsiz sözlükçüğüm incelenirse, söz konusu el söz(cük)lerinin hepsinin – doğallıkla Türkler için − gereksiz olduğu görülecektir. (Kişisel türentilerimden birinin dahi tutunması, demek genel dile girmesi, beni gönendirir.)

Kuşkusuz – “yad” diller arasında ayrım gözetmeksizin, erey tanımayarak[1] − özleştirmecilik gütmeyi sürdüreceğim. Demek türetip yayımladığım yeni sözcük(ler), bunlarla ereyli kalmayacak. Gene de, şimdilik benden bu denli çok… (Bunun ardı gelir; gerisi kolay.)

Başkaları aşağıdakilerle özdeş karşılıklar önermişlerse, öneriyorlarsa, “Usun yolu birdir.” demek gerek. (Kişisel Türentiler Sözlükçüğü’ne ilişkin eleştirilerinizi, önerilerinizi, sorularınızı yedigir@hotmail.com bulunağına iletebilirsiniz.)

   A

Acısız ölüm: Ötanazi

Ad-satan: Franchiser

Ad-satılan: Franchisee

Ad satımı: Franchise

Ad satma: Franchising

Ağ güncesi: Blog

Ağ güncecisi: Blogger

Ağırlık-kaldırıcı: Halterci

Ağırlık kaldırma: Halter

Ağıtsı: Eleji

Akımla sarsma: Elektroşok

Alışka: Routine

Ara-bölge: No man’s land

Araçlı alıştırma: Pilates

Aşırı etkin: Hiperaktif

Ayağa-uygun: Ortopedik

Aydınlatıcı: Far

Ayrılga: Lop

   B

Bağırtaç: Hoparlör

Bağyoğrum: Trabükoplasti

Başkamsama: Takıye

Başkeser: Giyotin

Bekleyici: Garson

Belgecik: Fiş

Bırakılga: Vakıf

Bilgisayar uzayı: Cyberspace

Bilimlik: Fakülte

Birlikçe: Kartel

   Ç

Çalgıbirim: Nota

Çalgıbirimlik: Partisyon

Çekilge: Piyango

Çevredizge: Ekosistem

Çevregörür: Periskop

Çıkmalık: Mimber

Çıldırıgiderici: Antipsikotik

Çılgın-çökkün: Manik-depresif ya da manyak-depresif

Çoksatan: Best-selling

Çökkünlükgiderici: Antidepresan

Çubuk gizim: Barkod

Çukuroyunu: Golf

   D

Davranca: Rol

Değnekoyunu: Bilardo

Deliyel: Fırtına

Denetim alıcısı: MOBESE kamerası

Devinmece: Spor

Devinmececi: Sporcu

Devinmecel: Sportif

Dikelme: Ereksiyon

Dinçlik: Fitness

Doku koruma: Plastinasyon

Doyum doruğu: Orgazm

Durağan teker: Hard disc

Düzeneklik: Makine

Düzge: Ayar

   E

Eklemyoğrum: Artroplasti

Eşduygu:[2] Empati

Etyer: Meat-eater

E-ulakça (eksiciksel ulakça):[3] E-mail

E-ulaklık (eksiciksel ulaklık):[4] E-mail

Ezergeçer: Tank

Ezgilik: Beste

Ezgilikçi: Besteci

Ezgiliklemek: Bestelemek

   F

Fışkırıklık: Şadırvan

Fışkırtaç: Sifon

   G

Geçer sözcük: Parola

Geçmişçe: Tarih

Geçmişçe özeti: Tarihçe

Genöykü: Roman

Gerigidiş: Flashback

Gireç: Fiş

Giyici: Manken

Gizbilim: Simya

Gizbilimci: Simyacı

Görevci: Acente

Görevcilik: Acentelik

Görevlik: Servis

Görevyeri: Ajans

Görülge: Hesap

Gövde düzeltme: Ortopedi

Gövde-geliştirici: Body-builder

Gövde geliştirme: Body-building

Gözatıcı: Browser

Gözkuşağı: İris

H

Hızlı yemek: Fast food

   I

Isıtutar: Termos

Işıkça: Lazer

Işıkçizi: Fotoğraf

Işıkbireşim: Fotosentez

Işıklandırma: Sinyalizasyon

   İ

İmcik: Sinyal

İşlemevi: Borsa

   K

Kalıkdüzen: İklim

Kalıkdüzenleme: İklimleme

Kalıkdüzenleyici: Klima

Kalıtımbirim: Gen

Kapataç: Kafes

Karışık: Salata

Karıştırmaca: Spoonerism

Karşılıkça: Ücret

Kılyolar: Epilatör

Kılyolum: Epilasyon

Kırındüzen: Koreografi

Kırındüzenci: Koreograf

Kıyıdışı: Offshore

Kipçe: Moda

Konuluk:[5] Nokta

Konuşmaca: Hip-hop ile rep

Koruma çevresi: Sit

Koşukluk: Divan

Koşukluk ölçüsü: Aruz

Koyaç: Cep

Koyultma: Jel

Kurmacasız: Nonfiction ile nonfictional

Kutça: Din

Kutçal: Dini ya da dinsel

Kutsöz: Hadis

Kuttopluluk: Ümmet

Kuttümce: Ayet

Kutvergi: Zekât

Kutyolcu: Hacı

Kutyolculuk: Hac

Kümeci: Faşist

Kümecice: Faşizan

Kümecilik: Faşizm

   N

Niteleyici: Article[6]

   O

Olağanüstüleme: Destan

Oluk sağaltımı: Kanal tedavisi

Ongunel: Cennet

Ortagün: Çarşamba

Ortaüstokul:[7] Lise

Otluk: Eczane

Otlukçu: Eczacı

Otyazı: Reçete

   Ö

Ödemelik: Vezne

Ödemelikçi: Veznedar

Önyaz: Mayıs

Öteevrensel: Uhrevi

Öykülük: Senaryo

Öykülükçü: Senarist

Özcük: Selfie

Özdekbilim: Kimya

Özdekçe sağaltımı: Kemoterapi

Özdekçe: Kimya

Özsunarlık: Selfservis

Öztat: Keyif

   P

Patlaç: Bomba

Patlar: Mayın

   S

Saçıntı: Diaspora

Saçkeser: Berber

Saçyapar: Kuaför

Sağdişçi: Ortodontist

Sağdişçilik: Ortodonti

Sağdişsel: Ortodontik

Sallan: Rok

Sarınaç: Pelerin

Satımlık: Pazar ya da piyasa

Satış toplantısı: Kermes

Seçilge: Mönü

Seçmelik: Katalog

Sekizkol: Ahtapot

Sestaşır: Telefon

Sınavbirim: Not

Sidikyolu sağaltmanlığı: Üroloji

Siniriletir: Nörotransmiter

Sokaç: Priz

Söylemece: Karaoke

Söylenlik:[8] Mitoloji

Sözlükçük: Lügatçe

Sudöker: Duş

Sudökerlik: Duş kabini

Sunarlık: Hizmet ya da servis

Suyapan: Hidrojen

Sürülge: Krem

Süzülen: Planör

   T

Tartışmaca: Polemik

Terletici: Süveter

Terletmez: Antiperspiran

T gömleği: Tişört

Ter gömleği: Sweatshirt

Tinçözümleyim: Psikanaliz

Tinçözümleyimci: Psikanalist

Tinçözümleyimsel: Psikanalitik

Tin sağaltımı: Psikoterapi

Tin sağaltımcısı: Psikoterapist

Tin sağaltmanı: Psikiyatr

Tin sağaltmanlığı: Psikiyatri

Toplulukça: Parti

Toplum korkusu: Sosyal fobi

Toplumbirim: Sınıf

Törenlik: Protokol

Tutkay: Scooter

   U

   Uçanteker: Frizbi

   Ufakgörür: Mikroskop

   Ulambirim: Sınıf

Uludurak: Otogar

Usuyarık: Şizofren

Usuyarıkça: Şizofrenik

Usyarılımsal: Şizofrenik ya da şizoit

Uymacılık: Konformizm

Uymazcılık: Nonkonformizm

Uzakgörmez: Miyop

Uzakgörmezlik: Miyop ya da miyopi

Uzaklaştırıcı: Akson

   Ü

   Üretimevi satımevi: Outlet

Üretimevi satışlığı: Outlet

Ürünlük:[9] Katalog

Üstözek: Epicenter

Üyeevi: Kulüp

   V

Varlıkça: Cisim

Vuruşkan: Gladyatör

   Y

Yağmurcak:[10] Şemsiye

Yakıngörmez: Hipermetrop

Yakıngörmezlik: Hipermetrop ya da hipermetropi

Yanaç: Meşale

Yapıbağlayıcı: Beton

Yapıtlık: Repertuvar

Yapı tozu: Çimento

Yarışı: Ralli

Yarışmaca: Turnuva

Yaşam korkusu:[11] Şizofreni

Yaşamtezgen: Biyokatalizör

Yaşataç: Vitamin

Yaşlanmaya-karşı: Anti-aging

Yayımlık: Kanal

Yazılga: Defter

Yazılık: Klavye

Yel gezintisi: Rüzgâr sörfü

Yerbilgisi: Coğrafya

Yerbulur: Radar

Yergerçeği: Coğrafya

Yerine-geçen: Ersatz

Yersaptar: Sonar

Yertaslağı: Harita

Yığıncık: Molekül

Yılgı tutulgası: Panik atağı

Yılkıtüketmez: Vegan

Yılkıtüketmezlik: Veganizm

Yokdeğer: Sıfır

Yolaç: Cımbız

Yolca: Rota

Yoldışı: Offroad

Yönetimce:[12] Politika

Yönetke: Hükümet

Yurtyönetimcisi: Politikacı ya da siyasetçi

Yurtyönetsel: Politik ya da siyasi

Yükleç: Pil

Yükleyici: Şarj aleti ya da cihazı

Yüksek toplum: Sosyete

Yürümelik: Podyum

                                                         

                                                         2010 Önyazı-2014 Bozaranı

                                                         Seyhan-Atayurt

 

dipçe:                                          

1. Özleştirmecilik konusunda “erey” tanımamak, öpöz Türkçe istemek anlamına gelmez. (Katışıksız bir [sözcüğün en geniş anlamında] dil – olanaksız bulunsa bile − hiç de kötü değildir; o ayrı.). Ne denli çok özleştirmecilik güdülürse güdülsün; genel dilde yad kimi öğeler bulunacaktır. Ayrıca kazançsal-toplumsal yaşamın devingenliği dolayısıyla da, ekinsel etkilenme sonucu da yeni birtakım yad söz(cük)ler dile girecektir. Bunlardan ötürü, “Bu denli çok dilsel özlük yeter.” hiç denemez, denmemeli: Dili özleştirmek yaşam sürdükçe gerekecektir. Yaşamsa sonsuza değin sürecek. Hepsi bunlar.

2. “Duygudaşlık”, “eşduyu” ile “eşduyum” karşılıkları empati için uygun değildir: Bunlardan duygudaşlık sözcüğü, sempatiyi karşılar. Eşduyu ile eşduyumsa – empatide duyu ya da duyum değil, duygu söz konusu olduğundan – ancak başka anlamlarda kullanılır.

3. Bir ileti biçimi ya da türü olarak…

4. Bir iletme yolu ya da yöntemi olarak…

5. “Önemli konu” anlamındadır.

6. Os. harf-i tarif ile harf-i tenkir.

7. Buna göre okul adları – sırayla – şöyle olur: ilkokul, ortaokul, ortaüstokul, üstokul. (“Üstokul”, üniversite sözcüğünün öz Türkçe karşılığıdır.)

8. Söylenbilim sözcüğünün mitolojiyi karşılamadığı bağlamlar/durumlar için… Demek “söylenler bütünü” anlamında… Örneğin eski Yunan söylenliği, denebilir.

9. Böylece katalog sözcüğünü – yerine göre – “dizit”, “seçmelik” ile “ürünlük” karşılar oldu. (Dizit, kişisel türentilerimden biri değildir.)

10. Şemsiye sözcüğünü − gerçekte − “güncek” karşılar. Yağmurcak, “yağmurdan koruyan araç” anlamındadır.

11. Şizofreni sözcüğünün biçimsel öz Türkçe karşılığı “usyarılım”dır. Gelgelelim anlamca, yanıltıcı olmamak için, “yaşam korkusu” sözüyle karşılanması gerektiği kanısındayım.

12. Örneğin “dil politikası” sözündeki politika sözcüğü yerine kullanılabilir.

<b>Değerleme:</b>

Comments are closed.