• avatar

    Kişisel Türentiler (neolojizm) Sözlükçüğü
    Daha béğeni yapılmamış.

    tarafından 26 Ağustos 2014 gününde yazıldı, 946 kéz okundu.
    Bu yazıdaki görüş ve tümceleriñ sorumluluğu, yazarıñ kendisinde olup, burada yér almasıyla Türkçesi Varken Topluluğu'nuñ Türkçecilik açısından çoksesli bir yérlik olması amaçlanmıştır.

    Aşağıda yad karşılıklarıyla dizelgelenmiş öz Türkçe iki yüz elli söz(cük), benim on dört-yıllık öz-Türkçeciliğimin ürünlerinin bir bölümüdür ya da seçkisidir. Dile bireyin katkısı da “yaşamsal” önem taşıdığından, bıkıp usanmaksızın, yılmayarak – daha çok – kimsenin şu ya da bu nedenle özleştirmediği – türlü alanlara değgin − yad söz(cük)leri özleştirdim. Gösterişsiz sözlükçüğüm incelenirse, söz konusu el söz(cük)lerinin hepsinin – doğallıkla Türkler için − gereksiz olduğu görülecektir. (Kişisel türentilerimden birinin dahi tutunması, demek genel dile girmesi, beni gönendirir.)

    Kuşkusuz – “yad” diller arasında ayrım gözetmeksizin, erey tanımayarak[1] − özleştirmecilik gütmeyi sürdüreceğim. Demek türetip yayımladığım yeni sözcük(ler), bunlarla ereyli kalmayacak. Gene de, şimdilik benden bu denli çok… (Bunun ardı gelir; gerisi kolay.)

    Başkaları aşağıdakilerle özdeş karşılıklar önermişlerse, öneriyorlarsa, “Usun yolu birdir.” demek gerek. (Kişisel Türentiler Sözlükçüğü’ne ilişkin eleştirilerinizi, önerilerinizi, sorularınızı yedigir@hotmail.com bulunağına iletebilirsiniz.)

       A

    Acısız ölüm: Ötanazi

    Ad-satan: Franchiser

    Ad-satılan: Franchisee

    Ad satımı: Franchise

    Ad satma: Franchising

    Ağ güncesi: Blog

    Ağ güncecisi: Blogger

    Ağırlık-kaldırıcı: Halterci

    Ağırlık kaldırma: Halter

    Ağıtsı: Eleji

    Akımla sarsma: Elektroşok

    Alışka: Routine

    Ara-bölge: No man’s land

    Araçlı alıştırma: Pilates

    Aşırı etkin: Hiperaktif

    Ayağa-uygun: Ortopedik

    Aydınlatıcı: Far

    Ayrılga: Lop

       B

    Bağırtaç: Hoparlör

    Bağyoğrum: Trabükoplasti

    Başkamsama: Takıye

    Başkeser: Giyotin

    Bekleyici: Garson

    Belgecik: Fiş

    Bırakılga: Vakıf

    Bilgisayar uzayı: Cyberspace

    Bilimlik: Fakülte

    Birlikçe: Kartel

       Ç

    Çalgıbirim: Nota

    Çalgıbirimlik: Partisyon

    Çekilge: Piyango

    Çevredizge: Ekosistem

    Çevregörür: Periskop

    Çıkmalık: Mimber

    Çıldırıgiderici: Antipsikotik

    Çılgın-çökkün: Manik-depresif ya da manyak-depresif

    Çoksatan: Best-selling

    Çökkünlükgiderici: Antidepresan

    Çubuk gizim: Barkod

    Çukuroyunu: Golf

       D

    Davranca: Rol

    Değnekoyunu: Bilardo

    Deliyel: Fırtına

    Denetim alıcısı: MOBESE kamerası

    Devinmece: Spor

    Devinmececi: Sporcu

    Devinmecel: Sportif

    Dikelme: Ereksiyon

    Dinçlik: Fitness

    Doku koruma: Plastinasyon

    Doyum doruğu: Orgazm

    Durağan teker: Hard disc

    Düzeneklik: Makine

    Düzge: Ayar

       E

    Eklemyoğrum: Artroplasti

    Eşduygu:[2] Empati

    Etyer: Meat-eater

    E-ulakça (eksiciksel ulakça):[3] E-mail

    E-ulaklık (eksiciksel ulaklık):[4] E-mail

    Ezergeçer: Tank

    Ezgilik: Beste

    Ezgilikçi: Besteci

    Ezgiliklemek: Bestelemek

       F

    Fışkırıklık: Şadırvan

    Fışkırtaç: Sifon

       G

    Geçer sözcük: Parola

    Geçmişçe: Tarih

    Geçmişçe özeti: Tarihçe

    Genöykü: Roman

    Gerigidiş: Flashback

    Gireç: Fiş

    Giyici: Manken

    Gizbilim: Simya

    Gizbilimci: Simyacı

    Görevci: Acente

    Görevcilik: Acentelik

    Görevlik: Servis

    Görevyeri: Ajans

    Görülge: Hesap

    Gövde düzeltme: Ortopedi

    Gövde-geliştirici: Body-builder

    Gövde geliştirme: Body-building

    Gözatıcı: Browser

    Gözkuşağı: İris

    H

    Hızlı yemek: Fast food

       I

    Isıtutar: Termos

    Işıkça: Lazer

    Işıkçizi: Fotoğraf

    Işıkbireşim: Fotosentez

    Işıklandırma: Sinyalizasyon

       İ

    İmcik: Sinyal

    İşlemevi: Borsa

       K

    Kalıkdüzen: İklim

    Kalıkdüzenleme: İklimleme

    Kalıkdüzenleyici: Klima

    Kalıtımbirim: Gen

    Kapataç: Kafes

    Karışık: Salata

    Karıştırmaca: Spoonerism

    Karşılıkça: Ücret

    Kılyolar: Epilatör

    Kılyolum: Epilasyon

    Kırındüzen: Koreografi

    Kırındüzenci: Koreograf

    Kıyıdışı: Offshore

    Kipçe: Moda

    Konuluk:[5] Nokta

    Konuşmaca: Hip-hop ile rep

    Koruma çevresi: Sit

    Koşukluk: Divan

    Koşukluk ölçüsü: Aruz

    Koyaç: Cep

    Koyultma: Jel

    Kurmacasız: Nonfiction ile nonfictional

    Kutça: Din

    Kutçal: Dini ya da dinsel

    Kutsöz: Hadis

    Kuttopluluk: Ümmet

    Kuttümce: Ayet

    Kutvergi: Zekât

    Kutyolcu: Hacı

    Kutyolculuk: Hac

    Kümeci: Faşist

    Kümecice: Faşizan

    Kümecilik: Faşizm

       N

    Niteleyici: Article[6]

       O

    Olağanüstüleme: Destan

    Oluk sağaltımı: Kanal tedavisi

    Ongunel: Cennet

    Ortagün: Çarşamba

    Ortaüstokul:[7] Lise

    Otluk: Eczane

    Otlukçu: Eczacı

    Otyazı: Reçete

       Ö

    Ödemelik: Vezne

    Ödemelikçi: Veznedar

    Önyaz: Mayıs

    Öteevrensel: Uhrevi

    Öykülük: Senaryo

    Öykülükçü: Senarist

    Özcük: Selfie

    Özdekbilim: Kimya

    Özdekçe sağaltımı: Kemoterapi

    Özdekçe: Kimya

    Özsunarlık: Selfservis

    Öztat: Keyif

       P

    Patlaç: Bomba

    Patlar: Mayın

       S

    Saçıntı: Diaspora

    Saçkeser: Berber

    Saçyapar: Kuaför

    Sağdişçi: Ortodontist

    Sağdişçilik: Ortodonti

    Sağdişsel: Ortodontik

    Sallan: Rok

    Sarınaç: Pelerin

    Satımlık: Pazar ya da piyasa

    Satış toplantısı: Kermes

    Seçilge: Mönü

    Seçmelik: Katalog

    Sekizkol: Ahtapot

    Sestaşır: Telefon

    Sınavbirim: Not

    Sidikyolu sağaltmanlığı: Üroloji

    Siniriletir: Nörotransmiter

    Sokaç: Priz

    Söylemece: Karaoke

    Söylenlik:[8] Mitoloji

    Sözlükçük: Lügatçe

    Sudöker: Duş

    Sudökerlik: Duş kabini

    Sunarlık: Hizmet ya da servis

    Suyapan: Hidrojen

    Sürülge: Krem

    Süzülen: Planör

       T

    Tartışmaca: Polemik

    Terletici: Süveter

    Terletmez: Antiperspiran

    T gömleği: Tişört

    Ter gömleği: Sweatshirt

    Tinçözümleyim: Psikanaliz

    Tinçözümleyimci: Psikanalist

    Tinçözümleyimsel: Psikanalitik

    Tin sağaltımı: Psikoterapi

    Tin sağaltımcısı: Psikoterapist

    Tin sağaltmanı: Psikiyatr

    Tin sağaltmanlığı: Psikiyatri

    Toplulukça: Parti

    Toplum korkusu: Sosyal fobi

    Toplumbirim: Sınıf

    Törenlik: Protokol

    Tutkay: Scooter

       U

       Uçanteker: Frizbi

       Ufakgörür: Mikroskop

       Ulambirim: Sınıf

    Uludurak: Otogar

    Usuyarık: Şizofren

    Usuyarıkça: Şizofrenik

    Usyarılımsal: Şizofrenik ya da şizoit

    Uymacılık: Konformizm

    Uymazcılık: Nonkonformizm

    Uzakgörmez: Miyop

    Uzakgörmezlik: Miyop ya da miyopi

    Uzaklaştırıcı: Akson

       Ü

       Üretimevi satımevi: Outlet

    Üretimevi satışlığı: Outlet

    Ürünlük:[9] Katalog

    Üstözek: Epicenter

    Üyeevi: Kulüp

       V

    Varlıkça: Cisim

    Vuruşkan: Gladyatör

       Y

    Yağmurcak:[10] Şemsiye

    Yakıngörmez: Hipermetrop

    Yakıngörmezlik: Hipermetrop ya da hipermetropi

    Yanaç: Meşale

    Yapıbağlayıcı: Beton

    Yapıtlık: Repertuvar

    Yapı tozu: Çimento

    Yarışı: Ralli

    Yarışmaca: Turnuva

    Yaşam korkusu:[11] Şizofreni

    Yaşamtezgen: Biyokatalizör

    Yaşataç: Vitamin

    Yaşlanmaya-karşı: Anti-aging

    Yayımlık: Kanal

    Yazılga: Defter

    Yazılık: Klavye

    Yel gezintisi: Rüzgâr sörfü

    Yerbilgisi: Coğrafya

    Yerbulur: Radar

    Yergerçeği: Coğrafya

    Yerine-geçen: Ersatz

    Yersaptar: Sonar

    Yertaslağı: Harita

    Yığıncık: Molekül

    Yılgı tutulgası: Panik atağı

    Yılkıtüketmez: Vegan

    Yılkıtüketmezlik: Veganizm

    Yokdeğer: Sıfır

    Yolaç: Cımbız

    Yolca: Rota

    Yoldışı: Offroad

    Yönetimce:[12] Politika

    Yönetke: Hükümet

    Yurtyönetimcisi: Politikacı ya da siyasetçi

    Yurtyönetsel: Politik ya da siyasi

    Yükleç: Pil

    Yükleyici: Şarj aleti ya da cihazı

    Yüksek toplum: Sosyete

    Yürümelik: Podyum

                                                             

                                                             2010 Önyazı-2014 Bozaranı

                                                             Seyhan-Atayurt

     

    dipçe:                                          

    1. Özleştirmecilik konusunda “erey” tanımamak, öpöz Türkçe istemek anlamına gelmez. (Katışıksız bir [sözcüğün en geniş anlamında] dil – olanaksız bulunsa bile − hiç de kötü değildir; o ayrı.). Ne denli çok özleştirmecilik güdülürse güdülsün; genel dilde yad kimi öğeler bulunacaktır. Ayrıca kazançsal-toplumsal yaşamın devingenliği dolayısıyla da, ekinsel etkilenme sonucu da yeni birtakım yad söz(cük)ler dile girecektir. Bunlardan ötürü, “Bu denli çok dilsel özlük yeter.” hiç denemez, denmemeli: Dili özleştirmek yaşam sürdükçe gerekecektir. Yaşamsa sonsuza değin sürecek. Hepsi bunlar.

    2. “Duygudaşlık”, “eşduyu” ile “eşduyum” karşılıkları empati için uygun değildir: Bunlardan duygudaşlık sözcüğü, sempatiyi karşılar. Eşduyu ile eşduyumsa – empatide duyu ya da duyum değil, duygu söz konusu olduğundan – ancak başka anlamlarda kullanılır.

    3. Bir ileti biçimi ya da türü olarak…

    4. Bir iletme yolu ya da yöntemi olarak…

    5. “Önemli konu” anlamındadır.

    6. Os. harf-i tarif ile harf-i tenkir.

    7. Buna göre okul adları – sırayla – şöyle olur: ilkokul, ortaokul, ortaüstokul, üstokul. (“Üstokul”, üniversite sözcüğünün öz Türkçe karşılığıdır.)

    8. Söylenbilim sözcüğünün mitolojiyi karşılamadığı bağlamlar/durumlar için… Demek “söylenler bütünü” anlamında… Örneğin eski Yunan söylenliği, denebilir.

    9. Böylece katalog sözcüğünü – yerine göre – “dizit”, “seçmelik” ile “ürünlük” karşılar oldu. (Dizit, kişisel türentilerimden biri değildir.)

    10. Şemsiye sözcüğünü − gerçekte − “güncek” karşılar. Yağmurcak, “yağmurdan koruyan araç” anlamındadır.

    11. Şizofreni sözcüğünün biçimsel öz Türkçe karşılığı “usyarılım”dır. Gelgelelim anlamca, yanıltıcı olmamak için, “yaşam korkusu” sözüyle karşılanması gerektiği kanısındayım.

    12. Örneğin “dil politikası” sözündeki politika sözcüğü yerine kullanılabilir.

    Değerleme:

yukarı çık