• avatar

    Düğmeliklere Özgürlük: Diren ñ ile é!
    Daha béğeni yapılmamış.

    tarafından 2 Ekim 2013 gününde yazıldı, 1126 kéz okundu.
    Bu yazıdaki görüş ve tümceleriñ sorumluluğu, yazarıñ kendisinde olup, burada yér almasıyla Türkçesi Varken Topluluğu'nuñ Türkçecilik açısından çoksesli bir yérlik olması amaçlanmıştır.
    Diren é lie ñ!

    Diren é lie ñ!

    Geçen gün Başbakan R. T. Erdoğan, “Demokratikleşme Paketi” adında bir açıklama yaptı, salıklardan biliyorsuñuzdur. Kimileri alkışlarken kimileri beğenmedi, kimileri yétinmezken benim de içinde olduğum kimileri ise “Dağ fâre doğurdu” dédi. Ancak, bohçanıñ niteliği né olursa olsun, bohçanıñ içinden siyâsî gündemi değil de, daha çok bizleri ilgilendirecek ufak bir değişiklik çıktı: bu değişikliği Başbakan, “klavyelere özgürlük” nitelemesiyle bildirdi.

    Düğmeleri kullananlara değil de düğmelere özgürlük getirilmesi soñucunda, söylendiğine göre, 1928’de taplanan Türk Harf Kanunu’nda bélirtilen Türk-Latin âbecesiniñ 29 damgası dışında da damgalar kullanılabilecekmiş. Örneğin Kürtçedeki x, q, w, ê gibi damgalar veya Azerbaycan Türkçesindeki gibi x, q, ə gibi damgalar artık resmî yazışmalarda érkin olacakmış. Bu konuda hiçbir sakınca görmemekle birlikte, géç bile kalındığını düşünüyorum. Ancak bu konunuñ benim için daha büyük bir önemi var: Türk-Latin âbecesiniñ Türkçe birincil (aslî) sesleri kapsayacak biçimde geñişletilmesi.

     

    Buruncul géñizcil ses ile dokuzuncu ünlü.

    Daha önce yérliğimizde géñizcil /n/ sesi olan ñ ile kapalı /e/ sesi olan é damgaları için köşe yazıları yazılmıştı. Yazışmalıkta da birçok üyeniñ bu damgaları (ya da eşdeğerleri olan ŋ ile ê ‘yi) kullandığını görebilirsiñiz. Bu yazı dahil, köşe yazılarından ma yazışmalıktaki iletilerden, damgalarla ilgili ayrıntılı bilgiyi ilgili okuyucu bulabilir. Ancak yiñe de bir özetini vérmekte yarar var.

     

    Dilbilimcil adı buruncul geñizcil (velar nasal) ses olan ma /n/ sesi vérilirken géñizden de /ġ, ğ/ sesi çıkarılarak söylenen géñizcil /n/ sesi, 1928’te Cumhurbaşkanı Atatürk’üñ önderliğindeki Harf Yéñiliği kapsamında TBMM tarafından kurulan öbek tarafından yazıda bir karşılığınıñ olmamasına karar vérilmiştir, né yazık ki. Osmanlı yazısında kef-i nūn ya da nef ya da sağır kef adışla bilinen damga, Arapçadaki ince /k/ sesini véren kef damgası üzerine üç beñek konularak türetilmiştir. Türk-Latin yazısına geçildiğinde bu ses doğrudan n ile gösterilmeye başlanmıştır. Bu ses, Altay dilleriniñ (Türkçe, Moğolca, Mançu-Tuñuzca, Korece, Japonca) tümünde birincil (aslî) bir sestir. Türkmencede, Kırgızcada, Uygurcada, Kazakçada, Tatarcada, Başkırtçada, Altaycada, Tuvacada ma şu ânda usuma gelmeyen birçok Türk dilinde korunmuştur, ayrıca yazıda da gösterilir.

     

    Kapalı /e/ sesi ise, özünde /i/ sesi ile bildiğimiz /e/ sesi arasında bir sestir. Anadolu ağızlarında daha çok /i/’ye dönerken Trakya ağızlarında ise /e/ sesi ile karışmıştır. Ancak Azerbaycan Türkçesinde korunurken, olağan /e/ sesi açılmış, açık /e/ sesine, yazıda ə gösterimine gitmiştir. Nérelerde é kullanılacağını bélirlemekte güçlük çekenler, doğrudan Azerbaycan Türkçesi için bir yazım kılavuzu édinebilirler. Bu ses, Türkçeniñ dokuzuncu ünlüsü olarak bilinir ma Eski Türkçede de birincil bir sestir. Eski Türk (Orkun-Yenisey) yazısında ya /i, ı/ seslerini bélirten damgayla gösterilir, ya da kısa /e, a/ seslerinde de olduğu gibi hiç gösterilmez (Orkun-Yenisey âbecesinde ünsüze dahil oldukları için ünlüler çoğunlukla gösterilmez). Ancak Yenisey yazıtlarınıñ birkaçında /é/ sesi için özel bir damga bulunur.

     

    Resmî yazılarda ñ ile é kullanmak.

    Başbakan’ıñ açıkladığı sözde demokratikleşme bohçasına dayanarak biz Türkçe severler, resmî yazışmalarımız dahil tüm yazışmalarda ñ ile é damgalarını kullanma hakkımızı uygulayabiliriz. Örneğin, üniversite hocaları bu konuda sizi güç duruma sokmayacaksa, sınavlarıñızda veya ödevleriñizde ñ ile é yazabilirsiñiz. Yönetmeliklerde bu konuda engel yoksa; bitirme çalışmalarıñızda, tezleriñizde, dilekçeleriñizde ñ ile é yazabilirsiñiz.

    Bu, Türkçe severlere bir çağrıdır.

    Değerleme:

yukarı çık