İstanbul, Türkiye
bilgi@turkcesivarken.com

Blog

Tabldan Davula Tüngür II

Gövdesi kasnak yerine kazandan oluşan tüngürlere kazanlı tüngür denmektedir (25). Bunlara Almancada Keßelpauke (35), İngilizcede kettledrum (50) denir. Bunların bir bölümü iki kazanlıdır. Bunlara da çift kazanlı tüngür denir (25). Bunun adı ikizkazan tüngür biçiminde özleştirilebilir. Fransızcada kazanlı tüngür anlamına gelen timbale sözü timbal biçiminde dilimize de girmiştir (1, 13, 23). Bu söz Orta Fransızca…
Devamı

Türkçede Kısaltmaların Yeri

Türkiye Cumhuriyeti yerine teece, alışveriş merkezi yerine aveme dediğimiz şu günlerde, Türkçe için yeñi bir sorunuñ adını da koyabiliriz; kısaltma sorunu.

Kısaltma dediğimiz kavram, özünde bir çözüm ürünüdür. Sözcük türetme yeteneğini yitirmiş, yeñi sözcük türetemeyen dillerin soñ çırpınışlarıdır. Bu dili kullanan bilginlerin ürettikleri bir çözüm yoludur.

Bahadır Çiğsi Yazması

Türkistan’ın Turfan ilinde, 20. yüzyılın başlarında yapılan kazılarda, yüzlerce bet el yazması bulundu. İçeriği Çince, Moğolca, Soğdça, Uygurca gibi birçok Asya dilinde yazılmış geñeli dinsel içerikli yazmalardır. Uygurca yazmalar arasında, onumsal (tıbbî) bilgiler içeren bilgiler yer alması ayrı bir güzellik. Bu yazmalar arasında Türk âbecesi ile yazılmış birkaç yaprak da çıktı. Bu yazıda,  Tun –…
Devamı

Yeŋi Türkçe Dedikleri

Çoğunlukla görülebildiği gibi, Türkçeniŋ bugünkü durumu çok iç açıcı değil. Geŋelde sözü edilen ve eŋ çok rahatsızlık veren şey, Türkçeye giren ve girmekte olan yabancı (özellikle Batı kökenli) sözcükler oluyor. Bunuŋ istenmemesiniŋ yanında, koyu bir biçimde tüm yabancı sözcükleriŋ (Arapça ve Farsça kökenliler de dâhil olmak üzere) dilden atılmasını isteyenler var. Bunuŋ soŋucunda aŋlaşılmaz bir…
Devamı

Orkun Yazıtlarında Türk Sözcüğü

Türk dili uzmanı M. Ergin, Orhun yazıtları hakkında, “Türk adının, Türk milletinin isminin geçtiği ilk Türkçe metin. İlk Türk tarihi. Taşlar üzerine yazılmış tarih. Türk devlet adamlarının millete hesap vermesi, milletle hesaplaşması. Devlet ve milletin karşılıklı vazifeleri. Türk nizamının, Türk töresinin, Türk medeniyetinin, yüksek Türk kültürünün büyük vesikası. Türk askeri dehasının, Türk askerlik sanatının esasları.…
Devamı

Türk Sözcüğü Üzerine

Bugün bilimsel alanda, “Türk” sözcüğünün sıfırdan sonra altıncı yüzyıl ortasında Göktürkler tarafından kurulmuş olan devlet (552-744) ile ortaya çıktığı bilinmektedir. Buna göre, “Türk” sözcüğü ilk olarak Çin yıllığı Çou-şu’da, Göktürk birliğini göstermek üzere 542 yılında ve Batı Wei imparatoru T’ai-tsu tarafından Göktürk şefi Bumın’a elçi gönderilmesi dolayısıyla da 545 yılında görülmektedir[1]. Geçen yüzyıldan beri birçok…
Devamı

Tabldan Davula Tüngür I

Davul sözü geniş anlamda kasnaklı vurmalı çalgıların genel adıdır. Dar anlamdaysa geniş kasnaklı, kazansız vurmalı çalgıdır. En geniş anlamıylaysa davul sözü bateri, davul takımı sözlerinin eşanlamlısı olarak vurmalı çalgı takımı anlamındadır. Davul sözünün genellikle Arapça tabl sözünden bozma olduğu kabul edilir (1). Dilimizde oldukça eski bir alıntıdır. Divan’da tovıl biçiminde geçer (7). Çalgıbilimci Gazimihal bu…
Devamı

Turfan Yazmalarını Okuma Çalışması

Türkistan’ıñ Turfan ilinde, 20. yüzyılın başlarında yapılan kazılarda, yüzlerce bet el yazması bulundu.

Çinçe, Moğolca, Soğdça, Uygurca gibi dillerin kullanıldığı, genellikle de dinsel konuların işlendiği yazmalar arasında Türk âbecesi, başka bir deyişle Orkun-Yenisey âbecesi ile yazılmış yapraklar da bulunmaktadır. Yazımızda, bu yapraklardan biri incelemektedir.

Ayın Çatlatmak

Osmanlıca’da  cami, terfi, menşe, sanayi, mevki, mevzu, bayi, irtica vb. sözcükler ‘ayın’ ile bitiyor. Arapça’da ‘ayın’ gırtlaktan gelen, Türkçe karşılığı olmayan bir sesin adı. Tabii ki Yazı Devrimi’nden sonra bu harf  yeni abece ile gösterilemedi. Ardından da yepyeni bir tartışma söyleyişte olduğu gibi yazımda da başladı: uçak sanayii mi, uçak sanayisi mi? Yaşı geçkince olan pek çok dilci tercihini…
Devamı

Şapkasız Çıkmam Ağbi!

Her ne kadar İstanbul ağzına göre telafuz yapsak da yazı dilinden konuşmaya ince ayrılıklar olduğu bilinir. Nitekim ilk zamanlarda Türkiye Türkçesiniŋ, okunduğu gibi yazılan ve yazıldığı gibi okunan bir dil olması istenmiştir. Soŋraları öyle olmaktan yâzmıştır ama o kadar da çok uzaklaşmamıştır. Okunuş ve yazışıŋ birebir olmaktan sapmasınıŋ eŋ büyük örŋeği, şapkanıŋ kullanımınıŋ kısıtlanmasıdır. Evet,…
Devamı