İstanbul, Türkiye
bilgi@turkcesivarken.com

Ayın Çatlatmak

Osmanlıca’da  cami, terfi, menşe, sanayi, mevki, mevzu, bayi, irtica vb. sözcükler ‘ayın’ ile bitiyor. Arapça’da ‘ayın’ gırtlaktan gelen, Türkçe karşılığı olmayan bir sesin adı. Tabii ki Yazı Devrimi’nden sonra bu harf  yeni abece ile gösterilemedi. Ardından da yepyeni bir tartışma söyleyişte olduğu gibi yazımda da başladı: uçak sanayii mi, uçak sanayisi mi?

Yaşı geçkince olan pek çok dilci tercihini ilkinden yana kullanır. Sözgelimi benim lisedeki edebiyat hocam… Camii doğru der, camisi sözünü ise asla kullandırmazdı. Neden peki? Kural Arapça’ya göre düşünülüyor. Bu seslemin gırtlakta boğumlanarak söylenmesi ‘ayın çatlatmak’ olarak adlandırılmış. Bu harf Arapça’da sessiz harf olduğundan, Türk-Latin Alfabesi ile gösterilirken de yazılmadığı halde var sayılmalıymış. E, madem orada sessiz harf var, neden bir de araya kaynaştırma konuyormuşmuş.

Bizim dilimiz Türkçe. Alıntıladığımız sözcükler de Türkçe kurallara göre söylenmeli. Bu sesletimlerin hâlâ Arap Abecesi’ne göre zorlanması saçma ve dokuncalı. Tecvit bilen başka, bilmeyen başka telaffuz ediyor. Bu da ölçünlü dilin ses bilgisini darmaduman ediyor. Onlardan biri de ‘hemze’ imi bulunan “mesele, neşe, vüsat” gibi sözcüklerde görülen kelimeyi parça parça okuma yanlışlığı. Oysa onlar doğru sandıkları sesletimleri insanlara dayatacağına TDK’nın “Sesli Türkçe Sözlük”ünden gerçeğini öğrenseler yaptıklarının ne denli yanlış olduğunu anlayacaklar.

Sözlüklerde de oydaşma sağlanamamış. Örneğin Türk Dil Kurumu’nun sözlüğünde mevki için Türkçe kural temel alınmışsa da (mevkisi), Dil Derneği Arapça kuralı benimsemiş (mevkii). Çok ilginç gerçekten. Dil Derneği’nin daha özleştirmeci görünmesine karşın bu ilkeyi kabul etmesi şaşırtıcıdan öte değil benim için. Gel gör ki Dil Derneği aynı özellikteki ‘bayi’ için her biçimi de doğru olarak göstermiş. Aralarındaki ayrım ne??

Türk Dil Kurumu’nda da ilginç bir durum var. Güncel Türkçe Sözlük’te ‘cami’ için ikisi de olabilir denmişken yine kendi sözlüğü olan Büyük Türkçe Sözlük’te sadece camii biçimi geçer akçe olmuş. Genel ağdaki yazımla ilgili bir sorun mu bilmiyorum. Çünkü bunun dışında gördüklerimin tümünde Türkçe kural benimsenmiş. Bu sevindirici.

Peki biz ne yapacağız şimdi? Bence en doğrusu Türkçe kurallara göre yazmaktır. Beni Arapça-Farsça’daki durumları hiç ilgilendirmez. Sonuçta onlar bizim sözcüklerimiz olmuş, istediğimiz gibi oynarız üstünde. Onun için bu alıntıları kendi kurallarımızın gerektirdiği yazım ile düşünmek en doğrusu görünüyor.Yoksa ben ne arka arkaya “i” harfini getiririm ne de ayın çatlatırım.

SÖZLÜKÇÜK

sesletim: telaffuz, söyleyiş (TDK)

dokunca: Zarar (TDK)

ölçün-ölçünlü: Standart (TDK)

BATUR ALPTÜRK

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.