• avatar

    *al Kökü Üzerine
    Daha béğeni yapılmamış.

    tarafından 5 Şubat 2015 gününde yazıldı, 1505 kéz okundu.
    Bu yazıdaki görüş ve tümceleriñ sorumluluğu, yazarıñ kendisinde olup, burada yér almasıyla Türkçesi Varken Topluluğu'nuñ Türkçecilik açısından çoksesli bir yérlik olması amaçlanmıştır.

    Bu kök ile ilgili bir çok denemeler yapılmıştır.Ancak ayrıntılı bir biçimde olmadıklarını sanıyorum.Bu yazımda aşağıda verdiğim sözcüklerin ortak kökü üzerine duracağım ve bu sözcüklerin denemesini yapacağım.Şimdiden iyi okumalar!

    alçak, aşağı, alt sözcüklerinin aynı köke iye olduğun bilirsiniz.Peki bu sözcüklerin ortak kökü nedir?

    Bu konuya geçmeden önce şunu değinmek isterim.Bazı kimseler, āş- ‘exceed’ eylemini, yukarıda saydığım sözcüklerle aynı kökten olduğunu söylerler.Ancak bu doğru değildir.Çünkü āş- eylemi uzun ünlülüdür.[1] Bunun için āş- eylemi bu sözcükler ile ilişkisi yoktur.

    Asıl konuya gelelim.Bu sözcüklerin ortak kökü İlk Türkçe *al ‘below, low’ ad köküdür.[2] Ancak Poppe, *al ‘front’ köküne dayandırır.[3] Poppe’nin bu görüşü yanlıştır.Çünkü bu kök, asli biçimi uzun ünlülüdür.Bu kökün, Çuvaşça’da āllïnda ‘in front of’,Türkmence’de ālïn ‘forehead’, Halaçça’da alın ‘forehead’ türevleri bulunur.Birde bu kökün Ana Türkçe biçimi *hāl dır.Görüldüğü gibi bu sözcük uzun ünlülüdür.Bunun için bu yukarıda saydığım sözcüklerle bağlantısı yoktur.Böylece bu sözcüklerin ortak kökü *āl ‘front’ değil, *al ‘below, low’ ad köküdür.

    Bu köke iye olan adlarla ile ilgili denememi size sunmak isterim:

     

    AT.alçak < al + +çAk ‘addan ad yapıcı ek’ < İlk Türkçe *al

    Ada gelen +çAk eki bulunmaktadır.

     

    TT.aşağı < MK.aşak[<alşak<*alçāk] + +a < İlk Türkçe *al

    Ana Türkçe’de /lç/>/ş/ dönüşümü vardır.

     

    OT.alt < al + +t < Eski Uygurca altın ‘yön ilgeci’ < İlk Türkçe *al

    Bu sözcükte olan +t morfemi, üst sözcüğündeki ile aynıdır.[ üst<*üz+t][4]

     

    Sonuç olarak bu sözcüklerin ortak kökü İlk Türkçe’de ki *al ad köküdür.

    Esen kalın!

    Dipçe:

    [1]= Talat Tekin-Mehmet Ölmez, Türk Dillerinde Birincil Uzun Ünlüler, Ankara, 1995, bet 172

    [2]= Talat Tekin, “Once More Zetacism and Sigmatism”, Makaleler 1: Altayistik, Ankara, 2013, bet 112 ; ”Altaic Etymologies: 1” a.g.e, bet 298’de kaynak olarak Tsintsius,1975, bet 29

    [3]= N. Poppe, “Vergleichende Grammatik der Altaischen Sprachen, Teil 1. Vergleichende Lautlehre”, Wiesbaden, 1960, bet 95

    [4]= Talat Tekin, ”Üzer Zarfı Hakında”, Makaleler 1: Altayistik, Ankara , 2013, bet 169

    Değerleme:

yukarı çık